Twórczość pamiętnikarska okresu baroku
PAMIĘTNIK JAKO GATUNEK LITERACKI
Rodzaje i typy pamiętników
Pamiętniki w XVII wieku pisali prawie wszyscy. Nie pisali ich tylko chłopi.
Można wyróżnić trzy rodzaje pamiętników:
* pamiętniki, które powstawały dla upamiętnienia jakiegoś wydarzenia
* pamiętniki pisane u schyłku życia
* pamiętniki spisywane z dnia na dzień (były to tzw. diariusze)
Funkcja i znaczenie w czasach baroku
opowiadania_oparte_na_faktach_historycznych
wojnach jakie Polska prowadziła w XVII wieku (wojny ze Szwecją, Moskwą i
Turkami, wojna domowa, zwana rokoszem Lubomirskiego)
kreślą_realistyczny_obraz_życia_stanu_szlacheckiego_w_XVII_wieku
zabawy, pijatyki, bójki, pojedynki, rokosze, uczty okolicznościowe, stosunki z
sąsiadami, obyczaje (np.: zaręczyny), procesy, zajazdy, zamiłowanie do
przepychu, wystawność i rozrzutność, przesadne dbanie o własny honor,
zewnętrzna dewocyjna pobożność
dają_portret_duchowy_przeciętnego_szlachcica_tych_czasów
jego sposób myślenia, reakcje i doznania, zachowanie, brak zamiłowania do
wiedzy
prezentują_poglądy_typowe_dla_ówczesnej_szlachty
brak szerszych horyzontów myślowych, kpiny z cudzoziemskich obyczajów, brak
tolerancji religijnej, negatywny stosunek do chłopów i mieszczan, wywyższanie
się nad innymi narodami, konserwatyzm, zanik ducha rycerskiego, brak poczucia
patriotyzmu, dbanie o własne interesy, zamiłowanie do gospodarowanie na ziemi,
wiara w zabobony, czary i cuda.
rysują_barwny_obraz_życia_żołnierza
brak dawnych cnót rycerskich, chęć zrobienia kariery, zdobycia łupów, pycha,
prywata, brak karności, niepodporządkowanie się rozkazom, walki, utarczki,
pojedynki bez przestrzegania reguł, dbanie o własne wygody itp.
stanowią_doskonałe_źródło_wiedzy_o_kulturze_życia_obyczajowego_i_politycznego
Polski_szlacheckiej
Twórcy pamiętników w XVII w.
Jan Chryzostom Pasek
Jędrzej Kitowicz
Bogusław Maskiewicz
ŻYCIORYS JANA CHRYZOSTOMA PASKA
Jan Chryzostom Pasek urodził się w 1636 roku. Pochodził z niezamożnej szlachty,
dzierżawiącej majątki w okolicach Rawy Mazowieckiej. Edukację zakończył na
niższym kolegium jezuickim w Rawie. Jako 19-letni chłopak wstąpił do wojska.
Walczył w Danii, po czym brał udział w zwycięskich walkach z Moskwą pod Połonką
i nad Basią, skąd prowadził posłów moskiewskich do Warszawy. Podczas rokoszu
Lubomirskiego stanął po stronie króla, brał udział w elekcji Michała Korybuta
Wiśniowieckiego, a w 1667 roku powierzono mu dowodzeniem pospolitym ruszeniem
przeciwko Turkom. W tym samym roku niespodziewanie się ożenił i osiadł na roli
gospodarując na dożywociu żony i dzierżawiąc wsie w województwie krakowskim.
Zmarł w 1701 roku w swym majątku w Niedzieliskach. Pamiętnik zaczął spisywać
pod koniec życia.
PAMIĘTNIKI JANA CHRYZOSTOMA PASKA JAKO PRZEJAW SARMATYZMU
Warstwa obyczajowa
Dzięki bezpośredniemu stosunkowi autorów do przedstawionych faktów, dzięki
żywości i barwności wysławiania się pamiętniki są znakomitym źródłem poznania
ludzi i obyczajowości tamtych czasów.
Wzorce osobowe
Z pamiętników Jana Chryzostoma Paska wyłania się wzorzec osobowy szlachcica -
ziemianina wiodącego spokojne życie, pełne towarzyskich, trochę rubasznych
biesiad, wyróżniającego się wśród okolicznej szlachty głównie swym talentem do
oswajania dzikiego ptactwa i zwierząt. Zupełnie inny priorytet rysują nam
jednak księgi sądowe. Wynika z nich, że był to znany w okolicy awanturnik,
warchoł i pieniacz, na którym ciążył pięciokrotnie wyrok sądowy, skazujący go
na banicję. Przekupna i słaba władza ówczesnej Rzeczypospolitej nigdy tego
wyroku jednak nie wyegzekwowała.
Język i styl utworu
1. wydarzenia historyczne, które prezentował były jedynie tłem dla
zaprezentowania jego przygód
2. szeroka skala realizmu w przedstawianiu życia wojennego i obyczajowego
ówczesnej szlachty
3. używane są makaronizmy, latynizmy
4. dużo porównań
5. bardzo długie zdania z orzeczeniem na końcu
6. język zbliżony do języka potocznego, żywy
7. narracja - styl gawędziarski, dynamiczny w partiach opisowych, czasami
nieco rozwlekły
8. dialogi krótkie, żywe, dynamiczne
9. sceny dramatyczne i komediowe
10. wprowadzenie świata zwierzęcego (np.: koń, wydra)