Charakterystyka czasów baroku
SYTUACJA POLITYCZNA I KULTURALNA NA ZACHODZIE EUROPY
* czas kontrreformacji
* tolerancja religijna zanikała
* we Francji rozwijała się kultura
* zapanowała moda na wszystko co francuskie
ABSOLUTYZM
* najdoskonalszy typ ustroju XVII w.
* uważany za najlepszy ustrój państwowy
* król miał w nim nieograniczoną władzę
* sam nikomu i niczemu nie podlegał
SYTUACJA POLITYCZNA POLSKI
* kryzys renesansowych ideałów humanistycznych: harmonii, ładu życia,
umiejętności godzenia wartości ziemskich i wiecznych, tolerancji religijnej
* spadł autorytet Polski na arenie międzynarodowej
* dominacja szlachty i magnaterii
* upadek autorytetu władzy króla
* nastąpił oficjalny zakaz nabożeństw protestanckich
* wzrosło znaczenie duchowieństwa
* polska była państwem bardzo rozległym
* nękana było wieloma wojnami
* walczyła ze Szwedami, Turcją, Kozakami
* w 1596 roku Zygmunt II Waza przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy
* dwory magnackie były namiastką ośrodków kultury
NURTY KULTURY BAROKOWEJ
Geneza
* dworski Ź z renesansu
* metafizyczny Ź ze średniowiecza
* sarmacki Ź z baroku
Barok dworski
Ulegał wpływom zagranicznym. Był nurtem oddalającym się od tradycji i
wzorującym się na hierarchii wartości dworów Europy.
Kultura była związana nie tylko z dworem królewskim ale i magnackim Ź kultura
elitarna. Rozwój tej kultury miał dowieść o sile magnatów. Przedstawicielami
tego nurtu są: Jan Andrzej Morsztyn i Daniel Naborowski.
Barok sarmacki (dworkowy)
Nurt ten rozwijał się w dworkach szlacheckich. Cechował go sarmatyzm. Pogląd
ten spopularyzował się u schyłku XVI wieku. Dowodził on starożytnego
pochodzenia Polaków od plemienia sarmatów. Plemię to charakteryzował wielki
patriotyzm. Byli oni bardzo uczciwi i moralni. Uważano, że Polacy są
spadkobiercami tych cech. Zakres tych poglądów ograniczony był do szlachty.
Uważano, że ponieważ posiadali oni takie cechy powinni mieć też władzę.
Szlachta była przekonana o swojej doskonałości. Sprzyjało to powszechnej wtedy
megalomanii, czyli manii wielkości, przesadnemu przekonaniu o swej wartości i
wyższości. Sprzyjało to konsolidacji stanu szlacheckiego. Szlachcice uważali
się wzajemnie za braci. Nie były ważne różnice majątkowe. Trzeba było tylko
mieć herb. Przedstawiciele tego nurtu to: Wacław Potocki i Jan Chryzostom
Pasek.
Cechy średniowieczne
W czasie kontrreformacji odżyły mistyczne idee średniowiecza, epoki wzorów
ascetycznego życia. Przeciwstawiono się więc renesansowej radości życia,
"pogańskiemu podziwowi", i umiłowaniu ciała, domagano się umartwiania, postów,
pokory i surowości obyczajów. Spopularyzowane zaś przez renesans elementy
kultury antycznej włączono w służbę katolicyzmu.
WZÓR OSOBOWY SZLACHCICA - SARMATY (CECHY)
* prywata (uwielbienie tego co własne)
* poszanowanie dla tradycji
* konserwatyzm
* obrońca wiary, wolności i ustroju
* pogarda dla nauki i rozwoju intelektualnego
* nieważne studia za granicą i wyjazdy zagraniczne
* wiódł stateczny żywot ziemianina - katolika
* uważa, że ma obowiązek decydować o losach kraju
* skłonność do przepychu, ceremonialności i przesady