Cechy charakterystyczne kultury barokowej
SZTUKA BAROKU - CECHY
* przepych, bogactwo ozdób i złoceń
* kontrastowość
* alegoryczność
* celem miało być zaskoczenie, oszołomienie i olśnienie odbiorcy
LITERATURA OKRESU BAROKU
Czas trwania i podział na okresy (W Polsce)
Ustalenie dokładnej daty początku Baroku jest niemożliwe. Pierwsze symptomy
baroku były w latach sześćdziesiątych XVI wieku. Barok trwał przez cały wiek
XVII. Schyłek baroku to lata trzydzieste i czterdzieste XVIII wieku. Barok
trwał więc prawie dwa wieki.
Cechy literatury barokowej w Polsce
* długowieczność
* dwunurtowość (nurt dworski i sarmacki)
* brak programu, ukształtowanych zasad i poetyk
* rękopiśmienniczy charakter piśmiennictwa
(utwory powstawały jako rękopisy i nie ukazywały się w druku bo przestały
funkcjonować drukarnie i zanikło zapotrzebowanie na utwory; szlachcic jeśli
chciał mieć utwór to przepisywał go do "Silva Rerum"; były w nim przepisy
kulinarne, receptury różnych mikstur, przemówienia pana domu, które wygłaszał
na sejmikach, przemówienia przyjaciół, dzieła artystyczne - pisał je prawie
każdy szlachcic ale tylko do prywatnego użytku)
Cechy stylu literatury barokowej
* bogactwo słownictwa i jego niezwykłość
* zawiły szyk
* skomplikowana składnia
* niezwykłość metafor i epitetów
* paradoks
* antytetyczność (przeciwstawność, posługiwanie się kontrastami,
sprzecznościami)
Marinizm
Barok pomimo, że nie miał określonego programu poetyckiego odwoływał się do
Włoskiego poety Sianbattisty Mariniego. Od jego nazwiska pochodzi nazwa nurtu
poetyckiego - marinizmu (konceptualizmu).
Cechy:
* najważniejsza jest forma, która ma zadziwiać i zaskakiwać
* odwołania do własnej fantazji i natchnienia
* stosowanie niezwykłych środków stylistycznych
* każdy utwór miał opierać się na koncepcie, koncept powinien zawierać elementy
niespodzianki
* utwory powinny mieć charakter sensualny (odbierany poprzez zmysły)
* odbiorcę należy zaszokować
_____________________________________________________________________________
| PODZIAŁ POLSKIEJ LITERATURY BAROKOWEJ |
|_____________________________________________________________________________|
| METAFIZYCZNA | DWORSKA | SARMACKA |
|______________________|__________________________|___________________________|
|- śmierć, przemijanie |lżejsza, miłość, zabawa, |a) sarmatyzm rubaszny |
| |salonowa, poezja | |
|- Bóg (średniowiecze +|kunsztowna pod względem |megalomania, ksenofobia |
|renesans) |artystycznym |(niechęć do obcych), |
| | |dewocja (prymitywna |
|- kondycja człowieka w|a) dworkowa, ziemiańska |religijność), konserwatyzm |
|świecie | |(niechęć wobec zmian), |
| |pochwała natury, życia na |prymitywizm intelektualny, |
|- vanitas |wsi |zabawa, prywata, |
| | |tradycjonalizm |
|- dualizm natury |b) mieszczańska, plebejska| |
| | |b) sarmatyzm szlachetny |
|- powaga |nawiązujące do stosunków | |
| |społecznych wyrażających |demokratyzm, tolerancja, |
|- refleksyjność |skargę na brak |otwartość, liberalizm, |
| |odpowiednich przywilejów |patriotyzm |
| |dla plebejuszy i mieszczan| |
|______________________|__________________________|___________________________|
|- Sęp Szarzyński |- Morsztyn |a) Pasek |
| | | |
|- Naborowski |a) Potocki | |
| | |b) Potocki |
| | | |
| |b) Jan z Kijan | |
| | | |
|______________________|__________________________|___________________________|
TERMINY I OKREŚLENIA ŚRODKÓW ARTYSTYCZNYCH STOSOWANYCH W BAROKU
Koncept
(wiersz musiał być zaskakujący i w miarę możliwości nowatorski; "Do_trupa"
Morsztyn)
Wyliczenie
(nagromadzenie kolejnych, podobnych, synonimicznych cech)
Anafora
(jest to powtórzenie zdania o podobnej konstrukcji zaczynające się od tego
samego wyrazu; "Do_Anny"_Naborowski)
Antyteza
(zestawienie dwóch opozycyjnych znaczeniowo elementów wypowiedzi, najczęściej
zdań)
Hiperbolizacja
(wyolbrzymienie, przesadne przedstawienie jakiegoś zjawiska; "Do_trupa"
Morsztyn)
Gradacja
(jest to stopniowanie, wzrastające napięcie Ž aż do pointy; "Niestatek"
Morsztyn)
Epitet
(określenie)
Porównania
Przerzutnia
(Zdanie nie mieści się w jednym wersie i jego część zostaje przerzucona do
następnego; "Do_trupa"_Morsztyn
"Ty masz związane ręce, ja, wolności
Zbywszy, mam rozum łańcuchem powity")
Metaforyka
Motyw wanitatywny
(marnościowy, wykorzystywanie tych wszystkich pojęć, które kojarzą się z
przemijaniem i niestałością życia Ž "Dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos,
punkt" Ž "Krótkość_żywota"_Naborowski)
Kontrast
(operowanie przenośniami; "Niestatek"_Morsztyn)
Oksymoron
(zestawienie dwóch wyrazów sprzecznych znaczeniowo, "mróz gorejący, ogień
lodowy")
Pytania retoryczne
"Cuda_miłości"_Morsztyn
Powtórzenia
Pointa
"Niestatek"_Morsztyn
Figura sumacji
(zebranie w poincie elementów z wiersza; "Do_Panny"_Morsztyn)
Paradoks
(sformułowanie zaskakujące swoją treścią na pozór bez sensu, "Do_trupa"
Morsztyn )
Operowanie brzydotą
(ukazywanie bólu, cierpienia)
Inwersja
(przestawienie wyrazów)