Mikołaj Kopernik
AJ KOPERNIK -->
Dnia 19 lutego 1473 roku przy ulicy świętej Anny w Toruniu (obecnej ulicy
Kopernika) przyszedł na świat Mikołaj Kopernik, syn Mikołaja - kupca z Krakowa
oraz matki torunianki - Barbary z domu Watzenrode. Kopernik przechodził ulicami
Starego Miasta do szkoły parafialnej, która mieściła się w pobliżu kościoła
farnego pod wezwaniem Świętego Jana. W szkole tej uczył się łaciny, rachunków i
śpiewu. W pobliskim kościele został ochrzczony nad chrzcielnicą, którą można
jeszcze dzisiaj oglądać.
Kopernik posiadał rodzeństwo: starszego brata Andrzeja oraz dwie siostry
Barbarę i Katarzynę. Krótko przed śmiercią ojca w 1483 roku rodzina Koperników
przeniosła się do kamienicy przy Rynku Staromiejskim. W osiemnastym roku życia
za sprawą wuja Łukasza Watzenrode Mikołaj Kopernik udał się do Krakowa na
studia uniwersyteckie, które kończył w latach 1491-1495. Pobierał wówczas nauki
akademickie w dziedzinie geometrii, trygonometrii, matematyki oraz astronomii.
Następne lata to kolejne studia we Włoszech w Bolonii na wydziale prawa
kanonicznego (1496-1500), a następnie w Padwie w latach 1501-1503, gdzie
studiuje medycynę. W roku 1503 Kopernik obronił przewód doktorski z prawa
kanonicznego, ale na doktorat z medycyny nie starczyło już czasu, ani
pieniędzy.
Mikołaj Kopernik podczas swego pobytu we Włoszech cenił sobie bardzo znajomość
z astronomem włoskim Domenico Maria di Novara, z którym zapewne obserwował
ciała niebieskie i przy którym umocnił swoje zainteresowanie gwiazdami i
tajemnicami wszechświata. Po okresie nauki Kopernik wrócił na Warmię, aby
służyć kapitule, która umożliwiła mu ukończenie studiów.
Na Warmii Mikołaj prowadził szeroko zakrojoną działalność publiczną. Brał
udział w zjazdach stanów pruskich u boku swego wuja Łukasza Watzenrode, biskupa
warmińskiego. Opracował traktat monetarny tj. rozprawę o sposobie bicia monet,
w której jako pierwszy wśród ekonomistów udowadnia, że dobra moneta wypierana
jest z obiegu przez gorszą.
Kopernik był też współautorem pierwszych map Warmii, Prus Królewskich, Zalewu
Wiślanego i Królestwa Polskiego. Tłumaczył dzieła greckie na łacinę, otrzymywał
też zaproszenie wyższych władz kościelnych w Rzymie do współpracy przy
projekcie reformy kalendarza. Najwięcej jednak czasu poświęcił obserwacji
gwiazd.
W roku 1516 Mikołaj Kopernik został mianowany administratorem dóbr wspólnych
kapituły. W styczniu 1521 roku do murów Olsztyna zbliżają się Krzyżacy.
Kopernik, jako administrator przygotowuje miasto i zamek olsztyński do obrony.
Dzięki przygotowaniu atak krzyżacki został odparty i miasto nie zostało
zdobyte. Była w tym wielka zasługa Kopernika. Jeszcze w tym samym, 1521 roku
Kopernik złożył urząd administratora w związku z powołaniem go na wyższe
stanowisko - komisarza Warmii. W roku 1523 został wybrany generalnym
administratorem diecezji warmińskiej. W tym czasie wrócił do Fromborka i tam
pozostał już do śmierci. We Fromborku zajmował się sprawami administracyjnymi,
leczeniem chorych oraz dalszymi pracami nad nowym układem słonecznym.
Kiedy w roku 1537 umiera biskup Ferber, kapituła warmińska wśród 4 kandydatów
na to stanowisko wysunęła między innymi kandydaturę Kopernika. Jednakże król,
do którego należała decyzja w tej sprawie wybrał na biskupa warmińskiego Jana
Dantyszka. Była to jednak mimo wszystko propozycja najwyższej rangi jaką
Kopernik w swoim życiu otrzymał.
Przebywając nadal we Fromborku zajmuje się Kopernik astronomią i pracuje nad
swym wiekopomnym dziełem o wszechświecie. Przy obserwacji planet posługuje się
głównie trzema instrumentami: kwadrantem słonecznym służącym do obliczenia
szerokości geograficznej miejsca obserwacji, sferą armilarną (tzw. astrolabium)
- do wyznaczania kątów współrzędnych planety oraz triquetrum (narzędzie
paralaktyczne) do obserwacji księżyca. Swą nową teorię podaje w zarysie w tzw
"Komentarzyku", który w odręcznych odpisach krąży po całej Europie.
Pracę nad dziełem ,,De revolutionibus" rozpoczął Kopernik około 1515 roku i
właściwie do końca życia ciągle wnosił do niej poprawki. W maju 1539 roku
przybył do Fromborka młody uczony niemiecki Jerzy Joachim von Lauchen zwany
Retykiem, który znacznie przyczynił się do wydania drukiem wielkie dzieła
Mikołaja Kopernika. W roku 1540 Retyk wydał rozprawę pt. ,,Narratio prima"
czyli ,,Opowiadanie pierwsze", w której obwieszcza światu odkrycia Kopernika.
Po długich namowach przekonuje on astronoma do wydania drukiem dzieła ,,O
obrotach".
W roku 1541 Retyk opuszcza Frombork wioząc do Norymbergii wielkie dzieło
Kopernika. Ukazuje się ono drukiem w 1543 roku w Norymbergii, w drukarni Jana
Petreiusa pod tytułem ,,De revolutionibus orbium coelestium libri VI", a
dedykowane zostaje papieżowi Pawłowi III. Dzieło to składało się z sześciu
ksiąg i 203 kart, a pierwszy nakład wynosił około tysiąca egzemplarzy.
Tymczasem Kopernik ciężko zachorował, by wreszcie dnia 24 maja 1543 roku
zamknąć oczy już na zawsze. Został pochowany w podziemiach katedry
fromborskiej, w pobliżu ołtarza należącego do jego kanonii.
TEORIA HELIOCENTRYCZNA
Heliocentryczna teoria, model układu planetarnego, wyobrażenie układu
planetarnego, w którym Słońce zajmuje centralne miejsce, a planety wraz z
Ziemią obiegają je po eliptycznych (w pierwotnym sformułowaniu - po kołowych)
orbitach.
Model ten zastąpił wcześniejsze wyobrażenie (geocentryczny model układu
planetarnego), w którym rolę centralnego ciała spełniała Ziemia. Koncepcja
geocentryczna została sformułowana przez Eudoksosa z Knidos i udoskonalona
przez K. Ptolemeusza. Pośredni model, w którym Ziemia jest ciałem centralnym,
lecz nie jest nieruchoma, ponadto Wenus i Merkury obiegają Słońce, opracował
Herakleides z Pontu.
Pierwszy koncepcję heliocentryczną opracował Arystarch z Samos w III w. p.n.e.,
lecz została ona zapomniana. W czasach nowożytnych sformułował ją M. Kopernik
(De revolutionibus orbium coelestium - O obrotach sfer niebieskich,
opublikowano w 1543), a udoskonalił (wprowadzając orbity eliptyczne) J. Kepler.
TEORIA GEOCENTRYCZNA
Geocentryczna teoria, pogląd na budowę Wszechświata, zgodnie z którym
centralnym punktem Kosmosu jest nieruchoma Ziemia, wokół której poruszają się
planety i gwiazdy. Teoria geocentryczna powstała w starożytnej Grecji, gdzie
ulegała stałemu doskonaleniu. W późniejszym czasie, wraz z całą nauką grecką,
teoria geocentryczna została przejęta przez starożytną kulturę
śródziemnomorską, następnie europejską.
System geocentryczny doprowadził do wielkiej precyzji Klaudiusz Ptolemeusz,
astronom z Aleksandrii, żyjący w II w. n.e. Jego dzieło E Megale Syntaksis
(Wielki System) było przez całe średniowiecze podstawą wiedzy astronomicznej.
Teoria Ptolemeusza wyjaśniała ruchy planet i gwiazd wprowadzając pojęcia
deferentu i epicyklu. Zgodnie z teorią geocentryczną w wersji Ptolemeusza,
każda planeta poruszała się po kolistym epicyklu, którego środek poruszał się
po większym kole - deferencie - wokół Ziemi. Sformułowana przez M. Kopernika w
XVI w. teoria heliocentryczna doprowadziła do upadku geocentrycznej teorii
budowy Wszechświata.