Definicja Parku Narodowego
DEFINICJA PARKU NARODOWEGO
1. Chroniony teren, oddzielony głównie dla opieki nad ekosystemem oraz
rekreacji.
2. Obszar ziemi i/lub wód wyznaczony, by chronić ekologiczną integralność
jednego lub więcej ekosystemów dla obecnych lub przyszłych pokoleń,
wyłączając eksploatację lub zajmowanie szkodliwe celom, dla których teren
został ograniczony, oraz by zapewnić podstawy dla duchowych, naukowych,
edukacyjnych, rekreacyjnych i turystycznych możliwości, które wszystkie
muszą być zgodne z działalnością przyjazną środowisku.
Parki Narodowe stanowią największą postać ochrony natury w Polsce. Obszar parku
narodowego nie może być mniejszy niż 1,000 ha. Park chroni obszar wyróżniający
się rzadkimi i wyjątkowymi naukowymi naturalnymi i edukacyjnymi wartościami.
Park narodowy chroni całą przyrodę i charakterystyczny krajobraz znajdujący się
w jego granicach. Głównym zadaniem parku jest obserwacja i ochrona jedności
naturalnych systemów obszarów, a także przywrócenie naruszonych lub wymarłych
elementów tubylczej przyrody. Park powinien być otwarty dla odwiedzających, ale
konserwacja natury jest nadrzędnym celem i ma pierwszeństwo nad wszelkimi
innymi czynnościami. W Polsce istnieją 22 parki narodowe, a to jest w
przybliżeniu 300,000 ha, czyli 1% całej powierzchni kraju.
Powyżej:
rozmieszczenie Polskich Parków Narodowych.
Poniżej:
tabela z ogólnymi informacjami o Polskich Parkach Narodowych.
_________________________________________________________________________________________
| | Nazwa Parku | Rok |Areał |Ruch turystyczny| Ścieżki | Muzeum lub | Informacje |
| | Narodowego |założenia| [ha] | |turystyczn| Centrum | |
| | | | | | [km] | Edukacyjne | |
| | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________________|__________|____________|______________|
| | | |w 1997| w 1987 |w 1994 | w | w | | |
| | | | | | |1987|1994| | |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| 1|Babiogórski | 1955 | 3392| 178000| 40000| 32| 32|Zawoja |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| 2|Białowieski | 1947 | 10502| 15000| 75000| 4| 4|Białowieża |"Parki |
| | | | | | | | | |Narodowe i |
| | | | | | | | | |rezerwaty |
| | | | | | | | | |przyrody" |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| 3|Biebrzański | 1993 | 59223| ---| 6000| ---| 195|Osowiec |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| 4|Bieszczadzki | 1973 | 27834| 200000| 200000| 29| 135|Ustrzyki |"Roczniki |
| | | | | | | | |Dolne |Bieszczadzkie"|
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| 5|Borów | 1996 | 4789| ---| ---| ---| ---|Charzykowy |--- |
| |Tucholskich | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| 6|Drawieński | 1990 | 11019| ---| 9000| ---| 44|--- |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| 7|Gorczański | 1981 | 6763| 180000| 30000| 62| 64|Poręba Wielka|--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| 8|Gór Stołowych| 1994 | 6280| ---| 200000| ---| 75|--- |"Szczeliniec" |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| 9|Kampinoski | 1959 | 36533| 1000000| 500000| 320| 358|Granica |"Prastara |
| | | | | | | | | |Puszcza |
| | | | | | | | | |Kampinoska" |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|10|Karkonoski | 1959 | 5579| 3000000|2000000| 196| 200|--- |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|11|Magurski | 1995 | 19962| ---| ---| ---| 49|Krempa |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|12|Narwiański | 1996 | 7350| ---| ---| ---| ---|--- |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|13|Ojcowski | 1955 | 1890| 250000| 230000| 30| 23|Ojców |"Pradnik" |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|14|Pieniński | 1955 | 2346| 400000| 300000| 28| 28|Krościenko |"Pieniny - |
| | | | | | | | | |Człowiek i |
| | | | | | | | | |Natura" |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|15|Poleski | 1990 | 9759| ---| 6000| ---| 65|Wola |--- |
| | | | | | | | |Wereszczyńska| |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|16|Roztoczański | 1974 | 8482| 70000| 100000| 19| 19|Zwierzyniec |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|17|Słowiński | 1967 | 18618| 200000| 210000| 136| 140|Smoldzino |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|18|Świętokrzyski| 1950 | 7626| 750000| 400000| 47| 24|Święty Krzyż |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|19|Tatrzański | 1955 | 21164| 3500000|2400000| 245| 245|Zakopane |"Tatry" |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|20|Wielkopolski | 1957 | 7620| 1000000|1200000| 81| 81|Puszczykowo |"Morena" |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|21|Wigierski | 1989 | 15114| ---| 75000| ---| 151|Krzywe |--- |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
|22|Woliński | 1960 | 10937| 300000| 800000| 41| 35|Międzyzdroje |"Klify" |
| | | | | | | | | | |
|__|_____________|_________|______|________|_______|____|____|_____________|______________|
| W sumie |302785|11043000|8781000|1270|1967| |
| | | | | | | |
|__________________________|______|________|_______|____|____|____________________________|
| Turyści mogą korzystać z 36 schronisk turystycznych, |2278| Parki mają około 55 km |
| 164 schronisk różnych rodzajów, 65 pól namiotowych i | w | zjazdów narciarskich, 3 |
| parkingów oraz z 27 letnich centrów. |1997| stadiony sportowe, kolejkę |
| | | linową, 26 wyciągów |
| | | narciarskich, włączając 6 |
| | | wyciągów krzesełkowych i 6 |
| | | "wybiegów" dla zawodowych |
| | | sportowców. |
| | | |
|_______________________________________________________|____|____________________________|
PARKI NARODOWE
Historia parków narodowych w Polsce liczy już 70 lat. W 1921 roku powstało w
Białowieży nadleśnictwo "Rezerwat", przekształcone w 1932 r. w Park Narodowy.
Obecnie w Polsce mamy 22 parki narodowe, które łącznie zajmują 301 tys. ha, co
stanowi 0,96% powierzchni kraju. Dla porównania w USA wskaźnik ten wynosi 3,4%,
w Kanadzie 1,4%, w Finlandii 2,4%, w Czechach 1,3% w Norwegii 12% a w Bułgarii
0,6%. Warunki przyrodnicze Polski pozwalają na to aby wskaźnik ten osiągnął
wielkość 1,2%.
Najmniejszym naszym parkiem jest Ojcowski Park Narodowy o powierzchni zaledwie
1 592 hektarów, zaś największym - Biebrzański Park Narodowy o powierzchni ponad
59 tys. ha (TABELA: Podstawowe informacje na temat polskich parków narodowych).
Podstawowe informacje o polskich parkach narodowych
_____________________________________________________________________________
|Lp |Nazwa parku |Rok utworzenia |Ogólna |Muzeum |
| | | |powierzchnia |przyrodnicze |
| | | |[ha] | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 1|Babiogórski |1955,1976* |1734 |Zawoja |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 2|Białowieski |1947,1977*,1979**|10 502 |Białowieża |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 3|Biebrzański |1993 |59 223 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 4|Bieszczadzki |1973,1992* |27 834 |Ustrzyki Dolne|
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 5|Borów |1996 |4789 |-- |
| |Tucholskich | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 6|Drawieński |1990 |11 019 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 7|Gorczański |1981 |6763 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 8|Gór Stołowych|1993 |6280 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 9|Kampinoski |1959 |36 538 |Granica |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 10|Karkonoski |1959,1992* |5579 |Jelenia Góra |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 11|Magurski |1994 |19 962 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 12|Narwiański |1996 |7350 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 13|Ojcowski |1956 |1890 |Ojców |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 14|Pieniński |1954 |2346 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 15|Poleski |1990 |9647 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 16|Roztoczański |1974 |8482 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 17|Słowiński |1967,1977* |18 619 |Smoldzino |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 18|Świętokrzyski|1950 |7626 |Św. Krzyż |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 19|Tatrzański |1954,1992* |21 164 |Zakopane |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 20|Wielkopolski |1957 |7619 |Puszczykowo |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 21|Wigierski |1989 |15 114 |-- |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
| 22|Woliński |1960 |10 937 |Międzyzdroje |
| | | | | |
|________________|_____________|_________________|_____________|______________|
*rok uznania za Światowy Rezerwat Biosfery,
**rok włączenia do listy Światowego Dziedzictwa Ludzkości.
Zdecydowana większość parków narodowych ma charakter leśny, z ekosystemami
leśnymi zajmującymi od 57% powierzchni (Poleski) do 90% (Białowieski,
Świętokrzyski, Babiogórski). Drugim komponentem przyrody parków są wody,
zajmujące 9% powierzchni. Reszta zajęta jest przez wydmy, torfowiska, bagna,
skały i tereny powyżej górnej granicy lasu.
Obszary wchodzące w skład parków narodowych podlegają ochronie ścisłej,
częściowej i krajobrazowej. Ochrona ścisła polega na całkowitym zaniechaniu
działalności człowieka tak, by sama przyroda regulowała swój rozwój, a człowiek
mógł śledzić zachodzące zmiany oraz poznawać ich mechanizmy. Aktualnie ochroną
ścisłą objęte jest 19,5% powierzchni parków. Ochrona częściowa zmierza do
"unaturalnienia" obszarów przyrodniczych lub zachowania wybranych elementów
przyrody w określonym stanie przez stosowanie odpowiednich zabiegów
pielęgnacyjno-ochronnych. Ochroną częściową objęto 60% powierzchni parków
narodowych. 20,5% objęte jest ochroną krajobrazu polegającą na zachowaniu w
możliwie nie zmienionym stanie naturalnych jego składników: ukształtowania
terenu, widoków, a także zabudowy itd. Ochroną taką objęto ponad 6 tys. ha.
Parki narodowe w naszym kraju charakteryzują się dużą różnorodnością zespołów
roślinnych i świata zwierzęcego. Wyróżniono w nich ok. 317 zespołów roślinnych,
w tym ok. 76 zespołów leśnych i zaroślowych, na ogólną liczbę ok. 410 zespołów
roślinnych występujących w Polsce. Wśród nich znajduje się 20 zespołów
endemicznych. Przyjmuje się, że w parkach narodowych żyją przedstawiciele
wszystkich występujących w Polsce gatunków ssaków, około 200 gatunków ptaków,
kilka tysięcy gatunków owadów oraz liczni przedstawiciele gadów, płazów i ryb.
Należy podkreślić, że nasze parki narodowe są wpisane na listę parków
Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN), bowiem spełniają
ustalone kryteria, m. in. podlegają bezpośrednio państwowej władzy centralnej,
tj. ministrowi i są finansowane z budżetu państwa.
O wysokich wartościach przyrodniczych naszych parków narodowych świadczy fakt,
że sześć z nich (Babiogórski Park Narodowy, Białowieski Park Narodowy,
Bieszczadzki Park Narodowy, Karkonoski Park Narodowy, Słowiński Park Narodowy,
i Żubr
Tatrzański Park Narodowy został, decyzją UNESCO, włączony do Międzynarodowej
Sieci Rezerwatów Biosfery, obejmującej przykłady chronionych systemów
ekologicznych świata.
W 1993 roku utworzony został największy w Polsce - Biebrzański Park Narodowy, o
powierzchni około 600 km2, obejmujący ekosystemy o wyjątkowym znaczeniu
międzynarodowym. Warto wspomnieć o Wolińskim Parku Narodowym, który jest
pierwszym w Polsce parkiem chroniącym wody morskie. Obejmuje on ok. 2 milowy
pas wód przybrzeżnych wzdłuż brzegu wyspy Wolin oraz Zalewu Szczecińskiego
(4783 ha wody). W niedalekiej przyszłości przewiduje się utworzenie
Mazurskiego, Jurajskiego i Turnickiego Parku Narodowego.
Wykres ilości turystów (W tysiącach) odwiedzających Polskie parki narodowe w
roku 1991 (kolor szary) oraz 1995 (kolor zielony). Nazwy Parków w tabelach.
TATRZAŃSKI PARK NARODOWY
Symbolem Parku jest kozica (Rupricapra rupricapra), której próby ochrony
zostały podjęte już w 1815 roku, i która w 1869 stała się prawnym podmiotem
ochrony kozic i świstaków alpejskich (Marmota marmota), czyli tzw. zwierząt
alpejskich. Obecnie populacja "górskich kóz" liczy sobie około 160 osobników i
istnieją obawy, że liczba ta jest za mała.
Tatrzański Park Narodowy został założony 1 stycznia 1955 roku. Jego całkowita
powierzchnia to 21,164 hektarów. Użycie ziemi obejmuje: 71% lasów, 1% wód, 26%
skał i pastwisk, 1% gruntów ornych oraz 1% terenów zabudowanych. Ścisły
rezerwat obejmuje 11,514 hektarów. Polskie Tatry są zaliczane do Światowych
Rezerwatów Biosfery. Muzeum Parku, eksponujące florę, faunę oraz geologię Tatr,
znajduje się w Zakopanem.
Dzięki swojej popularności Park jest pod ciągłym i zaciętym naciskiem przez
cały rok, a to przez zwiedzających, których liczba dochodzi do 3 milionów
rocznie. Największym centrum turystycznym jest Zakopane, które jest
umiejscowione na granicy Parku. Owe miasto znane jest z góralskiego folkloru,
włączając w to oryginalne stroje ludowe i charakterystyczną architekturę. Co
roku Zakopane organizuje Międzynarodowy Festiwal Folkloru Góralskiego. W
Tatrach można uprawiać wiele sportów, tak letnich, jak i zimowych. Z polskim
parkiem sąsiaduje Tatrzański Park Narodowy Republiki Słowackiej.
Dobra naturalne
Tatry są jedynym pasmem gór w Polsce, który odpowiadałby charakterowi
alpejskiemu. Jest to najwyższy obszar Środkowych Karpat. Góry wznoszą się
stromo z wysokiego płaskowyżu i rozciągają się na długości około 64 km wzdłuż
granicy polsko-słowackiej, zmieniając swą szerokość od 14 do 24 km. Ponad 300
szczytów ma swoją nazwę oraz zmierzoną wysokość nad poziom morza. W tym paśmie
gór nie ma lodowców ani trwałych pól śniegowych. Najwyższą górą w polskich
Tatrach są Rysy o wysokości 2,499 m n.p.m. Inny wysoki szczyt - Kasprowy Wierch
- oferuje wspaniałe warunki narciarskie aż do maja.
Zachodnia część tatrzańskiego masywu jest utworzona z mezozoicznych wapieni i
dolomitów, podczas gdy wschodnią tworzy paleozoiczny granit. Korelacja pomiędzy
topografią a geologiczną strukturą jest bardzo dobrze zauważalna w Tatrach.
Woda żłobi wapienie i granity, spłaszcza szczyty, rzeźbi głębokie wąwozy i
doliny, tworzy wiele jaskiń (jak dotąd prawie 550 zostało odkrytych; Wielka
Śnieżna jest największą grotą w Polsce - 814 m głębokości i 17,3 km długości).
W tym samym czasie wytrzymałe granity są wywiewane na kształt wyniosłego,
majestatycznego pasma o ostrym zrębie. Olbrzymie, czwartorzędowe lodowce
odznaczyły swoje piętno na Tatrach i w ten sposób można wytłumaczyć istnienie
wielu polodowcowych depresji, dolin, moren, a także malowniczych, wysoko
położonych jezior, takich jak Morskie Oko (34.5 ha), Wielki Polski Staw (o
głębokości 79.3 m) i Czarny Staw, oraz wszystkie wypełniające się jary.
__________________________________________________________________________
| NAZWA JEZIORA | POW. W HA | GŁĘBOKOŚĆ W M | WYSOKOŚĆ N.P.M. |
| | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Morskie Oko | 34.54 | 50.8 | 1393 |
| | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Wielki Staw | 34.14 | 79.3 | 1665 |
| | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Czarny Staw pod | 20.54 | 67.4 | 1580 |
|Rysami | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Czarny Staw | 17.79 | 51.0 | 1620 |
|Gąsienicowy | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Czarny Staw w Dol.| 12.65 | 50.4 | 1722 |
|Pięciu Stawów | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Przedni Staw | 7.72 | 34.6 | 1668 |
| | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Zadni Staw | 6.46 | 31.6 | 1890 |
| | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Zielony Staw | 3.84 | 15.1 | 1672 |
|Gąsienicowy | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Długi Staw | 1.58 | 10.6 | 1784 |
|Gąsienicowy | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
|Kurtkowiec | 1.56 | 4.8 | 1686 |
| | | | |
|__________________|_______________|__________________|____________________|
| |
|__________________________________________________________________________|
|Tabela w/g Encyklopedii Tatrzańskiej |
|__________________________________________________________________________|
Podstawy prawne i organizacyjne
Tatrzański Park Narodowy - utworzony został na mocy Rozporządzenia RM z
30.IX.1994 r. (Dz. U. z 1955 r. NR 4, poz. 23). Zgodnie z ustawą z dnia 16
października 1991 r. (Dz. U. Nr 114, poz. 492 z później zmieniony) dyrektor TPN
jest organem administracji specjalnej w zakresie ochrony przyrody na terenie
parku narodowego. Wszelkie działania na terenie TPN podporządkowane są ochronie
przyrody i mają pierwszeństwo przed wszystkimi innymi działaniami.
TPN podzielony jest na dwa Obręby Ochronne (Wschodni i Zachodni), w skład
których wchodzi 10 Obwodów Ochronnych (10)
Instytucje opiniodawcze
Rada Naukowa TPN - jest organem opiniodawczym i doradczym dyrektora Parku w
zakresie ochrony przyrody i działalności naukowej Parku. W skład Rady wchodzi
14 wybitnych przedstawicieli świata nauki, powołanych przez Ministra Ochrony
Środowiska Leśnictwa i Zasobów Naturalnych na 5-letnią kadencję ponadto w
pracach Rady uczestniczy Wojewódzki Konserwator Przyrody.
Społeczna Rada Współpracy z TPN - jest organem konsultacyjnym i doradczym
dyrektora Parku w zakresie współpracy TPN z miejscową ludnością i innymi
użytkownikami Parku w realizacji ochrony przyrody oraz udostępniania terenów
Parku wraz ze strefą ochronną. W skład Rady wchodzą przedstawiciele samorządów,
organizacji społecznych itp.
Charakterystyka TPN
TPN położony jest w województwie nowosądeckim na terenie miasta Zakopanego oraz
gmin: Bukowina Tatrzańska, Poronin i Kościelisko.
1.
Zestawienie powierzchni w ha wg gmin i własności gruntów:
_____________________________________________________________________________
| Gmina | Własność Skarbu Państwa | Inna własność | Razem |
| | | | |
|___________|__________________________|_________________________|____________|
| | W Zarządzie | W innym | Prywatna | Pozostała | |
| | Parku | zarządzie | | | |
| | | | | | |
|___________|_____________|____________|___________|____________|_____________|
|Bukowina T.|4.277 |15 |58 |- |4.350 |
|___________|_____________|____________|___________|____________|_____________|
|Poronin |3.275 |20 |324 |- |3.619 |
|___________|_____________|____________|___________|____________|_____________|
|Kościelisko|5.875 |8 |2.232 |1 |8.116 |
|___________|_____________|____________|___________|____________|_____________|
|Zakopane |5.027 |51 |- |1 |5.079 |
|___________|_____________|____________|___________|____________|_____________|
|Razem |18.454 |94 |2.614 |2 |21.164 |
|___________|_____________|____________|___________|____________|_____________|
Wśród gruntów Skarbu Państwa znajdują się współwłasności PTTK i innych
stowarzyszeń, nabyte przed utworzeniem TPN, z przeznaczeniem na park narodowy.
2
. Podział obszaru Parku na kategorie użytkowania gruntów:
______________________________________________________________
| Użytek |Powierzchnia (ha)| % |
| | | |
|_______________________|_________________|____________________|
|Lasy |15.048 | 71 |
| | | |
|_______________________|_________________|____________________|
|Wody |207 | 1 |
| | | |
|_______________________|_________________|____________________|
|Skały, hale i polany |6.546 | 26 |
| | | |
|_______________________|_________________|____________________|
|Grunty rolne |202 | 1 |
| | | |
|_______________________|_________________|____________________|
|Tereny zabudowane |161 | 1 |
| | | |
|_______________________|_________________|____________________|
|Razem |21.164 | 100 |
| | | |
|_______________________|_________________|____________________|
Lasy, wody, skały, hale i polany o łącznej powierzchni 20.801 ha są objęte
ochroną ścisłą (11.514 ha) lub częściową (9.287 ha). W skład rezerwatów nie
wchodzą tereny zabudowane i pozostające pod uprawą rolną - razem 363 ha.
W parku narodowym ochronie podlegają wszystkie elementy przyrody jako jej
części składowe, zapewniające prawidłowe funkcjonowanie poszczególnych
ekosystemów i fizjocenoz. Ochroną objęte są więc wszystkie gatunki flory i
fauny Parku: zarówno te chronione szczególnymi przepisami jak i pospolite a
ogólnie traktowane jako "szkodniki" lub "chwasty".
3.
Gospodarka rezerwatowa
Terminem tym określa się umownie działalność człowieka, ukierunkowaną na
ochronę przyrody Parku, na zachowanie jego różnorodności biologicznej. Zadania
te realizowane są poprzez:
* Ochronę naturalnych procesów przyrodniczych , w szczególności na obszarach
objętych ochroną ścisłą.
* Czynne oddziaływanie na stan ekosystemów i ich składników poprzez stosowanie
zabiegów ochronnych, hodowlanych i pielęgnacyjnych w celu:
* przyspieszenia procesów sukcesji np.: odnowienia sztuczne lasu na
powierzchniach powiatrołomowych, przebudowa składu gatunkowego i struktury
drzewostanów, specjalna ochrona gatunków małoliczebnych lub reintrodukcja
gatunków itp.;
* hamowania lub cofania procesów sukcesji np.: ograniczenie liczebności owadów
zabijających drzewa (przez wykładanie pułapek na korniki, wyszukiwania,
korowania i usuwania drzew zasiedlonych), a tym samym opóźnianie lub
wstrzymywanie procesu obumierania drzewostanów, wykaszania runa lub wypas
owiec na polanach w celu zapobieżenia ich zarastaniu przez gatunki
drzewiaste, zwalczania pożarów lasu itp.
Wymienione wyżej zabiegi gospodarcze (ochronne) wykonywane są w oparciu o
wieloletnie i roczne plany z wykorzystaniem stosownych badań naukowych.
Zadaniem Parku jest także dokładne rejestrowanie wykonanych zabiegów oraz
bieżące śledzenie i dokumentowanie zmian w przebiegu sukcesji przyrodniczej.
Działalność naukowo-badawcza w TPN
W TPN działa od 1980 roku Pracownia Naukowo - Badawcza. Oprócz badań naukowych
w ramach Pracowni prowadzona jest dydaktyka ekologiczna (Muzeum Przyrodnicze
TPN), dokumentacja naukowa oraz wydawane są zezwolenia na prowadzenie badań
naukowych na obszarze Parku. W 1994 r. realizowano 112 tematów badawczych, w
tym 7 stanowiły tematy realizowane przez TPN. W tematyce badawczej przeważają
geografia z geologią oraz botanika. Tradycyjnie najwięcej tematów realizują
uczeni z ośrodka krakowskiego.
Wydawnictwa - Informacja
W 1994 r. TPN wydał 4 foldery, 3 wkładki do "Tygodnika Podhalańskiego", 3
kalendarze i 1 plakat. Ponad to zostało opracowanych 49 audycji 40 minutowych
które cyklicznie były nadawane przez lokalne "Radio Alex".
Wydawnictwa Tatrzańskiego Parku Narodowego można zamówić za pośrednictwem sieci
Internet.
Turystyka
W 1994 r. Tatry Polskie odwiedziło ok. 2,3 mln osób, a oprócz tego przez
przejście graniczne na Łysej Polanie tranzytem na Słowację przejechało około
1,6 mln osób. Frekwencja turystyczna rozkładała się nie równomiernie: na sezon
letni przypada 78%, na sezon zimowy 22%. Najwięcej turystów odwiedza Park w
sierpniu (26% frekwencji rocznej). Turyści wchodzący na teren Parku płacą za
wstęp (1 zł i 0,50 zł). Dla turystów udostępnionych jest ok. 240 km szlaków
pieszych i ok. 160 km tras narciarskich, nartostrad, szlaków narciarskich i
szlaków pieszych, po których można jeździć na nartach. Na terenie Parku
funkcjonuje 8 schronisk turystycznych, 6 linowych kolejek osobowych, oraz 4
wyciągi narciarskie. W granicach Parku działają 4 parkingi i dwa miejsca do
parkowania. Istnieje możliwość korzystania z transportu konnego po 4
wyznaczonych trasach. Przez cały rok nad bezpieczeństwem turystów czuwa
Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Oprowadzać turystów mogą jedynie
przewodnicy tatrzańscy z licencją TPN. Informacji turystycznej można zasięgnąć
w punkcie Informacji Turystycznej TPN oraz poprzez codzienne komunikaty,
nadawane za pośrednictwem radia Alex, sieci Internetu oraz prasę.
Sport
Głównymi grupami dyscyplin sportowych, które można uprawiać w Tatrach są
narciarstwo i taternictwo. Narciarstwo zjazdowe koncentruje się w rejonie
Kasprowego Wierchu i Nosala. Narciarstwo klasyczne - skocznie i tereny biegowe
w rejonie Krokwi oraz trasy biegowe na obrzeżu Parku. Taternictwo
powierzchniowe - obszary wspinaczkowe w rejonie Morskiego Oka i Hali
Gąsienicowej. Taternictwo podziemne (jaskiniowe) koncentruje się w rejonie
dolin: Chochołowskiej, Kościeliskiej, Małej Łąki i Bystrej.
Plan Ochrony
Ustawa o ochronie przyrody z roku 1991 nakazuje opracowanie dla parków
narodowych planów ochrony. Plan ochrony TPN będzie podstawowym dokumentem
określającym strategię działań ochronnych parku, a także będzie precyzował
wytyczne do planów miejscowych zagospodarowania przestrzennego sąsiednich gmin.
Prace nad planem ochrony TPN zostały podjęte jesienią 1994 roku. Powołano
Komisję Konsultacyjną do spraw Planu, a także wyznaczono Koordynatora Planu.
Prace nad planem będą trwały 3 lata, a w jego skład wejdą szczegółowe
opracowania zwane operatami. Zaplanowano wykonanie 9 operatów, które określą
założenia, zasady i metody realizacji poszczególnych funkcji parku na okres 20
lat obowiązywania planu. Operaty: ochrony ekosystemów leśnych, terenów
nieleśnych i ekosystemów wodnych określą działania ochronne, miejsca i sposoby
ich zastosowania celem skutecznej ochrony ekosystemów leśnych, nieleśnych i
wodnych. Operaty ochrony gatunkowej roślin i zwierząt, a także elementów
przyrody nieożywionej (np. jaskiń) określą zakres niezbędnych działań
ochronnych dla zachowania różnorodności przyrodniczej terenu. TPN pozostaje pod
ciągłą presją człowieka, którego zakres i sposób ingerencji w przyrodę Tatr
określi grupa operatów tzw. "nieprzyrodniczych": zagospodarowania
przestrzennego, ochrony krajobrazu, udostępniania parku, czy ochrony
dziedzictwa kulturowego w TPN. Opracowanie końcowe będzie syntezą, w której
ujednolicone zostaną zasady realizacji zadań wynikających z operatów
szczegółowych planu.
KLIMAT
Klimat w Tatrach jest bardzo zróżnicowany. Załamanie się pogody jest jedną z
najczęstszych przyczyn wypadków w górach, gdzie pogoda, zwłaszcza w wyższych
partiach, jest bardzo zmienna.
Klimat
Wszystkie duże łańcuchy górskie są astrefowe jeśli chodzi o klimat. Oznacz to,
że śnieg możemy spotkać nawet w górach w środku Afryki. Musimy pamiętać o
spadku temperatury wraz wysokością. W Tatrach przy każdych 100 m wysokości
temperatura spada o 0,5 st. C. Średnie temperatury roczne zmieniają się od +6
st. C u podnóża do -4st. C wysoko w górach.
Warto przypomnieć, że powyżej 1500 m n.p.m. na stokach północnych notowano już
temperatury minimalne poniżej zera nawet w najcieplejszych miesiącach - lipcu i
sierpniu, czyli przymrozki są tam możliwe nawet latem.
Należy też wspomnieć o zjawisku zwanyminwersją wyżową. Jest to zjawisko
polegające na tym, że temperatura w zagłębieniach terenu jest z reguły niższa
niż na zboczach, co prowadzi do powstaniakotlin chłodu.
Dodatkowy wpływ na odczuwaną temperaturę mają wiatr i wilgotność powietrza.
Dlatego należy pamiętać, że podawana wcześniej pogoda nie jest do końca
prawdziwa.
"Tatry są najpiękniejszą częścią naszej Ojczyzny. Górskie powietrze, wolne od
pyłu i dymu, nasycone słońcem i żywicznym zapachem smreków, skały, jeziora,
wodospady, osobliwe zioła i gdzie indziej nie spotykane zwierzęta górskie -
wszystko to tworzy tatrzański krajobraz, pełen uroku i powabu dla ludzi z
nizin. Na tle górskiej przyrody żyje od wieków góral, prawowity tej ziemi syn i
gospodarz. Nie ma Tatr bez górala i nie ma górala bez Tatr! Człowiek zrósł się
tu z ziemią ściśle w jedną zgodną całość."
Władysław
Szafer