Eurazja
Położenie
Już od starożytności we wschodniej części Morza Śródziemnego przeciwstawiano
ziemie położone na zachód od Morza Egejskiego , które nazywano Europą , lądowi
leżącemu na wschodzie i nazywa - nemu Azją . O ile jednak pozostałe kontynenty
są wyraźnie wyodrę - bnione , to Europa i Azja tworzą jeden wielki , ciągły
obszar lądowy ,czyli kontynent . Rozróżnienie Europy i Azji jest czysto umowne
, choć ze względu na tradycję i " europocentryczny " punkt widzenia
współczesnej nauki jest powszechnie stosowane , nawet w pracach
fizycznogeograficznych , tzn . opartych o kryteria przyrodnicze , a nie
historyczne . Kontynent obejmujący tradycyjną Europę i Azję , nazwano w drugiej
połowie XIX w. Eurazją . Wraz z pobliską Afryką i Australią należy on do
zgrupowania lądów , oddzielonego wielkimi basenami oceanicznymi Atlantyku ,
Oceanu Indyjskiego i Pacyfiku od drugiego mniejszego zgrupowania które tworzą :
Ameryka Północna , Południowa i Antarktyda . Pierwsze z tych zgrupowań lokowane
jest na umownej półkuli wschodniej , drugie na półkuli zachodniej , do której
jednak przy takim podziale nie można zaliczyć Antarktydy . Eurazja stanowi
pólnocną część zgrupowania " wschodniego " i leż całkowicie na północy od
równika . Tylko włączony umownie do Azji archipelag Indonezji położony jest
częściowo na południe od równika . Eurazja jest największym kontynentem globu
ziemskiego , obejmującym około 54 mln km kwadratowych powierzchni , co stanowi
przeszło 30 % wszystkich lądów Kontynent Eurazji odznacz się nie tylko dużą
rozciągłością , lecz także masywnością mimo licznych półwyspów , mórz
śródziemnych i przybrzeżnych oraz wielkich zatok , które go otaczają .
Struktura i rzeźba
Tektonika
Istnienie bloków kontynentalnych i zagłębień oceanicznych , tak
charakterystycznych dla powierzchni litosfery , wiąże się z historią i jej
kształtowania się przez w wewnętrzne procesy w bryle ziemskiej . W historii
rozwoju kontynentu Eurazji i jej dzisiejszej strukturze nie trudno odczytać, w
jaki sposób i kiedy początkowo izolowane bloki lądowe połączyły się ze sobą i
jak różnice budowy geologicznej . Najstarszymi ośrodkami lądowymi dzisiejszej
Eurazji jest 6 prekambryjskich bloków , zwanych tarczami , pokrytych częściowo
seriami skał młodszych . Są to platformy : wschodnioeuropejska , syberyjska ,
koreańsko - chińska , sundajska , obejmuje Indochiny i Borneo ( w środkowej
części zapadająca pod powierzchnię morza ) , indyjska i arabska , która jest
właściwie częścią platformy afrykańskiej . W orogenezie kaledońskiej powstały
góry na północno - zachodnich peryferiach platformy wschodnioeuropejskiej , a
szczątki tego łańcucha zachowały się w północnej części Wysp Brytyjskich i na
Półwyspie Skandynawskim oraz miejscami w obrębie młodszych struktur fałdowych
zachodniej części Europy . Struktury hercyńskie częściowo przeplatają się ale w
zasadzie otaczają je od strony zewnętrznej , stanowiąc dalszy etap w
rozrastaniu się lodów, jak również w spajaniu poszczególnych bloków
prekambryjskich ze sobą . Ostatni etap kształtowania się kontynentów
euroazjatyckiego stanowiła orogeneza alpejska , dzieląca się z resztą na szerek
faz . We wcześniejszych fazach które rozpoczęły się jeszcze w erze mezozoicznej
, powstały struktury fałdowe północno - wschodniej Syberii ( Góry Wierchońskie
, Czerskiego , Sichote Aliń ) Transhimalaje , pasma górskiej centralnej części
Półwyspu Indochińskiego i półwyspu Malakka . W młodszych fazach , które miały
miejsce w erze kezozoicznej , wykształcił się potężny , równoleżnikowy
łańcuchów alpiódów , położony w strefie dzielącej bloki kontynentalne północne
( europejski , syberyjski i chiński ) od bloków kontynentalnych południowych
( afrykańsko - arabskiego oraz indyjskiego ) , które we wcześniejszych etapach
rozwoju Ziemi należały do hipotetycznego lądu , zwanego Godwaną . Wynikiem
młodszych ruchów tektonicznych są współczesne stosunki hipsometryczne.
Kontynent Eurazji cechuje się pod tym względem największymi kontrastami.
Występują tu bowiem zarówno najwyższe góry na Ziemi , jak i najgłębsze depresje
, najrozleglejsze wyżyny i wielkie niziny.
Klimat
Zasadniczą rolę w kształtowaniu się stosunków klimatycznych na obszarze
Euroazji odgrywają następujące czynniki :1. położenie pomiędzy równikiem a
biegunem północnym, a więc w różnych strefach krążenia mas powietrza 2. wielka
rozciągłość lądu i oddalenie jego wnętrza od oceanu, 3. otoczenie centralnych
części Euroazji pasmami górskimi.
Pasy klimatyczne Północne krańce kontynenty i wyspy arktyczne znajdują się w
pasie klimatów okołobiegónowych , znajdujących się pod wpływem mas powietrza
arktycznego , a w zachodniej części kontynentu również polarno-morskiego. Lato
trwa tutaj krótko, a średnia temperatura najcieplejszego miesiąca wynosi
zaledwie kilka stopni. Na południe od koła podbiegunowego aż po mniej więcej
kontynentu również polarno-morskiego. Lato trwa tutaj krótko, a średnia
temperatura najcieplejszego miesiąca wynosi zaledwie kilka stopni. Na południe
od koła podbiegunowego aż po mniej więcej 40 stopni celciusza szer. geogr. pn.
rozciąga się pas klimatów umiarkowanych o zmiennym w ciągu całego roku typie
pogody , spowodowanym mieszaniem się chłodnego powietrza polarnego
(podbiegunowego) z ciepłym powietrzem zwrotnikowym (właściwie podzwrotnikowym).
Wody
O ile układ sieci rzecznej jest ukształtowaniem powierzchni kontynentu i jego
dziejami geologicznymi , o ile ilość opływających wód , względnie brak wód
powierzchniowych , jest funkcją warunków klimatycznych w szczególności zaś
opadów atmosferycznych i parowania , które z kolei zależą od temperatury i
wilgotności powietrza .
Obszary bezodpływowe i rzeki
Rozległość kontynentu , odcięcie jego wnętrza od oceanów przez wielkie bariery
górskie i związana z tym suchość kotlin wewnętrznych są przyczyną że znaczne
obszary Eurazji nie mają odpływu do oceanu . Obszary bezodpływowe zajmują w
Eurazji 17,7 mln km kwadratowych powierzchni ( tj. około 32 % )