Górnośląski Okręg Przemysłowy
Górnośląski Okręg Przemysłowy
, GOP, jest największą i najważniejszą aglomeracją przemysłowa w Polsce.
Powierzchnia GOP-u wynosi ok. 2,7 tys. km2. W skład GOP wchodzi 14 większych
miast i kilkanaście mniejszych miast i wsi np. Bytom, Chorzów, Gliwice,
Katowice, Ruda Śląska, Siemianowice, Tychy, Zabrze. Główne miasta GOP połączone
są ze sobą gęstą siecią arterii komunikacyjnych, kolejowych i drogowych.
GOP jest regionem o ogromnej koncentracji przemysłu wydobywczego i hutniczego.
Na jego obszarze czynnych jest ok. 50 kopalń, 17 hut, 8 hut metali kolorowych.
Poza węglem kamiennym wydobywa się tutaj rudy cynku i ołowiu (Bytom, Tarnowskie
Góry). Na obrzeżach aglomeracji skupiły się ogromne elektrownie spalające
węgiel eksploatowany w zagłębiu. Do największych zaliczają się elektrownie w
Łaziskach Górnych, Będzinie, Jaworznie, Sierszy i Skawinie. Węgiel
eksploatowany w zachodniej części GOP, jako lepszy jakościowo, przerabiany jest
na koks i gaz w Zabrzu, Gliwicach, Bytomiu i Rudzie Śląskiej.
Poza przemysłem wydobywczym, energetyką, hutnictwem, w aglomeracji GOP
rozwinęło się wiele innych branż przemysłowych. Na terenie GOP produkuje się
urządzenia dla hutnictwa, maszyny górnicze, konstrukcje stalowe, urządzenia
transportowe, silniki elektryczne, wyroby elektroniczne. Wymienione już branże
uzupełniają zakłady przemysłu ceramicznego, drzewno-papierniczego,
dziewiarskiego, materiałów budowlanych, odzieżowego, poligraficznego,
przetwórstwa spożywczego, szklarskie go, włókienniczego.
GOP jest w naszym kraju najbardziej charakterystycznym przykładem obszaru
wysoce przekształconego przez człowieka. Wynika to z ogromnej koncentracji na
tym obszarze przemysłu ciężkiego ( węglowego , chemicznego , metalurgicznego ,
metalowego , maszynowego ,i energetyki) oraz toksycznych gałęzi przemysłu
mineralnego. W 1995 r w województwie katowickim wytworzono prawie 16% krajowej
produkcji sprzedanej przemysłu , przy czym dla wymienionych wyżej gałęzi
odpowiednie udziały były zdecydowanie wyższe. W rezultacie łączna emisja pyłów
i gazów do atmosfery z najbardziej uciążliwych zakładów ( bez CO2 ) osiągnęła
118 t/km kwadratowych, tj. 11 - krotnie więcej niż przeciętne w kraju.
Równocześnie ilość ścieków odprowadzonych do wód powierzchniowych ( liczona na
1 kilometr kwadratowy powierzchni ) była ponad 9-krotnie większa niż średnio w
kraju, przy czym były to substancje wysoce toksyczne ( kwas siarkowy i solny,
chlorki wapnia ). W konsekwencji prawie 70% wód w tym regionie nie nadaje się
do wykorzystania gospodarczego , co zaostrza problemy związane z trwałym
deficytem wodnym. Na obszarze GOP-u obserwuje się poważne zmiany ukształtowania
powierzchni. Wynikają one nie tylko ze szkód górniczych ( powstawania na
powierzchni zapadlisk, rowów i szczelin ), ale też z nagromadzenia się na
hałdach ogromnych ilości odpadów węglowych i żużli wielkopiecowych. Zajmują one
duże obszary, stając się źródłem dodatkowych zanieczyszczeń w postaci
substancji toksycznych wypłukiwanych przez wody opadowe. Opady pyłów, kwaśne
deszcze i zatruwanie wód wpływają na degradację gleb na skalę nie spotykaną w
innych regionach kraju. Już dzisiaj zmusza to do wyłączenia z produkcji
rolniczej kilkudziesięciu tysięcy hektarów użytków rolnych.