Dopełnienie
Sposoby wyrażania dopełnienia
Dopełnienie może być wyrażone:
- rzeczownikiem (Kupiłem psa )
- zaimkiem rzeczownym (Kogo widziałeś? )
- przymiotnikiem (Chorego odwiedziła rodzina )
- zaimkiem przymiotnym (Takiego nie kupię )
- imiesłowem przymiotnikowym czynnym (Palącym udostępniono osobne pomieszczenie
)
- imiesłowem przymiotnikowym biernym (Pobitego opatrzono w ambulatorium )
- liczebnikiem głównym (Dwóm przyznano nagrody )
- liczebnikiem porządkowym (Drugiemu się to nie należy )
- bezokolicznikiem (Lubię marzyć o wakacjach )
- wyrażeniem przyimkowym (Ludzie zawsze będą walczyć o władzę ).
Dopełnienie jest określeniem, którego obecność jest wymagana przez czasownik;
niektóre czasowniki mają tak zwany rząd wielokrotny (wymagają uzupełnienia
więcej niż jednym rzeczownikiem, np. Jaś dał mamie kwiaty ) lub wieloraki
(możliwe są uzupełnienia różnymi formami przypadkowymi (np. On jest tak naiwny,
że wierzy wszystkim i On jest tak naiwny, że wierzy we wszystko ).
Dopełnienie bliższe i dalsze
Pojęcie dopełnienia bliższego i dalszego łączy się z przekształceniem zdania w
stronie czynnej w zdanie w stronie biernej. Zanalizujmy przykład: Mama
Kangurzyca napoiła Maleństwo tranem. Zdanie to w stronie biernej ma postać:
Maleństwo zostało napojone tranem przez Mamę Kangurzycę. Przeprowadźmy analizę
składniową obu zdań i porównajmy jej wyniki:
podmiot Mama Maleństwo
orzeczenie napoiła zostało napojone
dopełnienie Maleństwo przez Mamę
dopełnienie tranem tranem
przydawka Kangurzyca Kangurzycę
Przekształcenie zdania w stronie czynnej na zdanie w stronie biernej wymaga:
- zmiany orzeczenia w stronie czynnej na orzeczenie w stronie biernej; uzyskuje
ono postać orzeczenia imiennego z orzecznikiem wyrażonym imiesłowem
przymiotnikowym biernym
- umieszczenia jednego z dopełnień na miejscu podmiotu umieszczenia podmiotu na
miejscu dopełnienia.
Dopełnienie, które podczas zamiany zdania w stronie czynnej na zdanie w stronie
biernej staje się podmiotem, nazywamy dopełnieniem bliższym; dopełnienie, które
pozostaje bez zmian - dopełnieniem dalszym. W analizowanym zdaniu Mama
Kangurzyca napoiła Maleństwo tranem dopełnieniem bliższym jest Maleństwo, a
dalszym - tranem. Warto jeszcze zauważyć, że choć dopełnienie bliższe dość
często występuje w bierniku, nie jest to jedyna możliwość (por. Mama Kangurzyca
nie napoiła Maleństwa tranem - Maleństwo nie zostało napojone tranem przez Mamę
Kangurzycę ).