Bogurodzica
"Bogurodzica" powstała w X, XII lub XIV w. (różne są hipotezy na ten temat).
Jest ona utworem anonimowym, lecz podejrzewa się o jej autorstwo świętego
Wojciecha. Druga teoria mówi, że jej autorem jest ojciec Boguchwał -
franciszkanin z Nowego Sącza. Najstarsze są dwie pierwsze strofy wiersza, Pieśń
Wielkanocna(strofa 3-6) i Pieśń pasyjna (strofy 7-13) napisane zostały później
bo na przełomie XIV i XV w. Najstarszy odpis pochodzi z roku 1407. Jest to
również najstarszy drukowany tekst poetycki (1506).
"Bogurodzica" miała w Średniowieczu bardzo ważne znaczenie. Była bowiem zarówno
hymnem narodowym (przynajmniej w XV w. - odśpiewali go polscy rycerze na polach
Grunwaldu; potwierdza to również Jan Długosz w swoich kronikach) jak i hymnem
królewskim (towarzyszyła uroczystościom koronacyjnym Jagiellonów);
"Bogurodzica" umieszczona została we wstępie zbioru praw Królestwa polskiego z
1506r. -> staje się symbolem polskości.
"Bogurodzica" to pieśń religijna, modlitwa, w której podmiot_zbiorowyprosi Syna
Bożego, za pośrednictwem Maryji i Jana Chrzciciela, o dostatnie i szczęśliwe
życie oraz miejsce w niebie po śmierci.
Podmiot liryczny uważa Matkę Boską za osobę bliską i życzliwą ludziom, za
pośredniczkę między ludźmi a Bogiem, ale jednocześnie zdaje sobie sprawę, że
jest ona osobą świętą, wywyższoną. O tym, że tak jest świadczy m. in.
Apostrofa, która rozpoczyna utwór, która odnosi się właśnie do Maryji, oraz
określenia, jakich użyto w stosunku do Niej:
o Bogurodzica
o Dziewica
o Bogiem sławiena (sławiona przez Boga)
o Matka zwolenna
Podmiot liryczny czuje pewien respekt do Boga, dlatego prosi Maryję o
jej wstawiennictwo u niego oraz jego syna.
Matka Boska
- w średniowieczu uznawana była za pośredniczkę Bóg ß a człowiek.
"Bogurodzica" jako arcydzieło liryki średniowiecznej .
STYL:
"Bogurodzica" to liryka bezpośrednia, podmiotu zbiorowego, inwokacyjna, apelu;
zawiera pewne walory stylu, które świadczą o tym, że specjalnie została tak
napisana:
a. powtarzalność elementów kompozycyjnych, dwuczłonowość (paralelizm)
b. zmiana proporcji miedzy apostrofą a zdaniami rozkaźnikowymi
c. regularność w budowie fonicznej (rymy na -a); wewnętrzne i końcowe,
parzyste
d. precyzyjne rozłożenie tekstu w wersach
e. jest wierszem zdaniowym - w każdym wersie znajduje osobna jednostka
składniowa a zdanie pojedyńcze lub jednorodny człon zdaniowy.
KOMPOZYCJA:
* strofa pierwsza - rozbudowana apostrofa - trzeci wers to krótkie zdanie
rozkaźnikowe(zamierzony_kontrast)
* strofa druga a proporcje odwrotne (krótka apostrofa i osiem zdań
rozkaźnikowych
* rymy - patrz styl
WIERSZ ŚREDNIOWIECZNY -
wiersz zdaniowo - rymowy; nazwa tego wiersza bierze się stąd, że w każdym
wersie zamyka się zdanie (lub jednorodny człon zdaniowy; rymy uzyskane są przez
powtarzalność na końcu wersów formy gramatycznej - np. czasownika w I os.
liczby mnogiej; poszczególne wersy mają różne ilości sylab (w Bogurodzicy
spotykamy pierwsze próby zgodności ilości sylab, co w konsekwencji prowadzi do
sylabizmu).
Układy liczbowe w "Bogurodzicy" i "Kazaniach Świętokrzyskich"
"4" - symboliczna liczba, którą w Bogurodzicy tworzą święte osoby: Matka Boska,
Chrystus, Bóg i Jan Chrzciciel; liczba ta oznacza także kwadrat cnót: (męstwo,
sprawiedliwość, umiarkowanie, roztropność)
Nawiązania do "Bogurodzicy"
o Krzyżacy
o H. Sienkiewicza
o Potop
o H. Sienkiewicza
o Modlitwa do Bogarodzicy"
o K.K.Baczyński