Cechy i struktura tragedii antycznej na podstawie “Antygony” Sofoklesa
1. Zasada trzech jedności:
a) czasu - akcja rozgrywa się w czasie jednej doby (między wschodem i zachodem
słońca)
b) miejsca - akcja rozgrywa się w jednym miejscu ( o wydarzeniach innych
informuje specjalny aktor - posłaniec)
c) akcji - jest ona jednowątkowa (bez wątków pobocznych)
2. Ograniczona liczba aktorów (3), występowali tylko mężczyźni
3. Brak scen zbiorowych
4. Konflikt tragiczny ( starcie dwóch przeciwstawnych racji, jedna z nich musi
zginąć, postacie kierowani fatum, losem, przeznaczeniem)
5. Istnienie chóru
6.Zasada decorum (obowiązek pisania tragedii stylem wysokim)
7.Zasada jedności estetyk ( zakaz przeplatania się scen tragicznych i
komicznych)
8.Bohaterami są wybitne jednostki pochodzące z wyższych sfer
9.Specyficzna budowa utworu:
* prolog - zapowiedź wydarzeń
* parodos - pierwsze wystąpienie chóru, wprowadzające do akcji)
* pięć przeplatających się epejsodionów (wystąpienia aktorów) i stasimonów
( wystąpienia chóru)
* zawiązanie akcji z uwzględnieniem:
- perypetii (punkt kulminacyjny, zwrotny np. aresztowanie Antygony)
- katastrofy (klęska bohatera, najczęściej jego śmierć)
- kommos-u (scena lamentu i żalu)
- stychomatii (dialog 2 postaci złożony z jednowersowych wypowiedzi)
* exodos(ostanie wystąpienie chóru podsumowującego wydarzenia)
Rola chóru - złożony z 12-15 mężczyzn, stwarzał nastrój, zapowiadał akcję,
informował o wydarzeniach, komentował i oceniał bieg wypadków i snuł rozważania
na tematy ogólne.
Bohater tragiczny - musi wybierać pomiędzy dwoma równie ważnymi wartościami
( Antygona - pogrzebanie zwłok brata, podporządkowanie się ojcu - prawo ludzkie
i boskie).
Ironia tragiczna - oba posunięcia prowadzą do zguby.
Wina tragiczna - winą okazuje się moralne postępowanie, jednostka za swoje
czyny zostaje ukarana.
Charakterystyka postaci:
1.Antygona- wierząca, aktywna, stawia czynny opór, kocha brata, przeciwstawia
się ojcu - odważna, moralna, uparta, konsekwentna, rozważna, nie obawia się
śmierci, religijna
2.Kreon - uparty, dumny, pyszny, jest despotą, nieustępliwy, porywczy, dba o
autorytet, chce być sprawiedliwy i przestrzegać praw, ceni państwo
3.Hajmon (syn Kreona, narzeczony Antygony) - ma inny pogląd na sposób rządzenia
państwem, ceni lud, jest mniej radykalny od ojca, rozważny, kochający Antygonę.
4.Ismena( siostra Antygony)- niezdecydowana, bojaźliwa, uległa, chce być
lojalna wobec króla, uznaje wyższość mężczyzn, oportunistka
5.Polinejk- poległy brat Ismeny i Antygony, zdrajca ojczyzny
Nawiązania do konwencji gatunkowej tragedii w literaturze nowożytnej:
1.,,Odprawa posłów greckich " J.Kochanowskiego -renesans
- wybitna jednostka zastąpiona zbiorowością - Troja
- zakończenie (nie katastrofa - zapowiedzenie zniszczenia Troi)
2.,,Powrót posła" Julian Ursyn Niemcewicz- oświecenie
-komedia polityczna z zachowaniem struktury dramatu antycznego
3.,,Nie-boska komedia" Zygmunt Krasiński-romantyzm
-luźna struktura, zarwanie z zasadą trzech jedności, świat realny i nadrealny,
różne rodzaje literackie.