Wolfgang Amadeusz Mozart
Mozart przyszedł na świat 27 stycznia 1756 r. w Salzburgu. Już wkrótce okazał
się cudownym dzieckiem. W wieku trzech lat potrafił wystukać na klawikordzie
prostą melodię, rok później opanował grę na skrzypcach, a właśne kompozycje
zaczął tworzyć jeszcze przed pierwszym publicznym występem w wieku pięciu lat.
Muzyka niepodzielnie panowała w życiu młodego Wolfganga Amadeusza. Nawet kiedy
roznosił po domu ulubione zabawki, robił to w rytm żywego marsza. Zanim
skończył 12 lat, skomponował trzy opery, sześć symfonii i setki innych utworów.
Podróże po Europie
Jego ojciec Leopold, znakomity skrzypek, był kapelmistrzem na dworze
arcybiskupa Salzburga. Wcześnie docenił niezwykłe zdolności syna i postanowił
pokazać światu ów niepowtarzalny talent, wierząc, że dzięki temu zapewni mu w
przyszłości niezależność finansową i artystyczną. Mozart wyruszył w swoją
pierwszą podróż po Europie w szóstym roku życia i spędził w niej 11 lat.
Towarzyszyła mu o cztery lata starsza siostra, Anna Maria, utalentowana
klawikordzistka. Wspólnie występowali w największych miastach i najlepszych
domach zachodniego świata. Mozart grał przed większością koronowanych głów
ówczesnej Europy. W Londynie tłum płacił 2 szylingi i 6 pensów (dzisiaj
równowartość 6,80 funta), żeby go zobaczyć, a on zabawiał gawiedź swoimi
sztuczkami. Do najpopularniejszych należała- wykonana wspólnie z Anna Maria-
gra na klawikordzie na cztery ręcę z klawiatura zasłoniętą kawałkiem sukna. Ten
nienaturalny tryb życia odbił się niekorzystnie na zdrowiu i osobowości
Mozarta. Wolfgang był mniejszy i szczuplejszy niż inni chłopcy w jego wieku, i
często nękały go choroby; niektóre, jak dur brzuszny, dręczyły go już do końca
życia. Jego pogodne usposobienie przysporzyło mu popularności i ułatwiło
kontakty z ludźimi poznanymi w podróżach. Ale ciągła wędrówka nie pozwalała na
nawiązanie bliższych znajomości, dlatego Mozart w tym okresie nie miał
przyjaciół. Do domu powrócił w 1773 r. i ponownie opuścił go dopiero po
czterech latach, wyruszając w trasę koncertową po Niemczech. Na prośbę ojca
towarzyszyła mu matka. To dzięki niej młodzieniec nie porzucił swych planów
koncertowych i nie zrezygnował z kariery dla pięknych oczu Aloysii Weber,
szesnastoletniej sopranistki z Mannheim. Przeprowadzka do Paryża okazała się
złym posunięciem. Mozart stracił już urok cudownego dziecka, a uwaga paryskiej
publiczności skupiła się na rywalizacji dwóch innych kompozytorów, Glucka i
Piccinniego. Kiedy więc w lipcu 1777 r. zmarła jego matka, Wolfgang przyjął
stałą posadę organisty na dworze arcybiskupa Salzburga i wrócił do domu.
Ślub w Wiedniu
Długo w nim jednak nie zabawił. Nie mógł się pogodzić z ograniczeniami
narzuconymi przez dworskie obowiązki i zrezygnował z posady. Urażony tym
arcybiskup, świadom ogromnej straty jaką ponosi wraz z odejściem takiego
muzyka, kazał służącym brutalnie wyrzucić go z pałacu. Mozart udał się do
Wiednia i zamieszkał z rodziną Aloysii Weber. A ponieważ młoda śpiewaczka była
już zamężna, skierował uwagę na jej siostrę Konstancję. Mimo sprzeciwów ojca
Wolfganga pobrali się w 1782 r. i żyli względnie szczęśliwie. Ich związek nie
był porywający, ale obydwoje potrafili korzystać z życia i dobrze się bawili w
swoim towarzystwie. Gdy po Wiedniu zaczęły krążyć pogłoski o miłosnych
przygodach Mozarta, Konstancja nie pozostała mu dłużna, dając solidne podstawy
do podejrzen, że ostatnie z sześciorga dzieci nie było jego. Jednak listy
Wolfganga do żony, pisywane w chwilach rozłąki, świadczyły o głębokim uczuciu i
szczerej tęsknocie. Jak na swoje czasy Mozart zarabiał bardzo dobrze.
Otrzymywał wynagrodzenie za zamawiane kompozycje, za koncerty i lekcje muzyki.
Sami tylko trzej najbogatsi uczniowie przynosili mu roczny dochód w wysokości
700 guldenów (dzisiaj równowartość 10000 funtów). Ale ani on, ani Konstancja
nie mieli pojęcia jak zarządzać finansami i całe życie narzekali na ich brak.
Innym problemem Mozarta była niespokojna natura. Nie potrafił długo usiedzieć w
jednym miejscu i wciąż poszukiwał nowego otoczenia i nowych wrażeń. Któregoś
roku zmieniał mieszkanie dziewięć razy. Lekarstwem, którego potrzebował, była
stała posada przy dworze, zapewniająca protekcję i stabilizację. Okazja
nadarzyła się w 1787 r., gdy cesarz Józef II z wielkim entuzjazmem odniósł się
do jego twórczości. Okazało się jednak, że dwór cesarski popiera innego
kompozytora, Włocha Antonio Salieriego. Mozart poczuł się głęboko rozczarowany,
gdy ostatecznie Salieri został mianowany cesarskim kapelmistrzem, a on sam
musiał zadowolić się posadą nadwornego muzyka komponującego lekkie utwory
taneczne na zamówienie.
Nędza
Mozart, wobec braku stałej posady, skwapliwie przyjmował każde nadarzające się
zamówienie. Ostatnie cztery lata życia spędził w skrajnym ubóstwie, tonąc w
długach, ale to właśnie wtedy powstały znakomite dzieła: "Don Giovanni" i
"Czarodziejski flet". Jesienią 1791 r. stan jego zdrowia pogorszył się
znacznie, a od 20 listopada nie wstawał z łóżka. 1 grudnia został mianowany
dyrektorem muzycznym katedry św. Stefana w Wiedniu, co wreszcie mogło położyć
kres jego problemom finansowym. Niestety zmarł cztery dni później. Kiedy Mozart
był dzieckiem, mówiono o nim jak o dorosłym; gdy dorósł, traktowano go jak
dziecko. Nie potrafił rozwinąć osobowości zdolnej do osiągnięcia szczęścia i
pełni życia, a mimo to najpiekniejsza muzyka wypływała z niego w sposób
zupełnie naturalny. Był jednym z najbardziej kreatywnych geniuszy wszechczasów.
KALENDARIUM
1756:27 stycznia - narodziny w Salzburgu w Austrii
1762:Początek pierwszej z wielu podróży po Europie (Polonez g-moll)
1764:Pierwszy kontakt z muzyką Händla: "Mesjasz"; pierwsza publikacja utworów
Mozarta w Paryżu
1770:Zakończenie pracy nad pierwszym kwartetem smyczkowym w czasie podróży do
Włoch
1773:Powrót do Salzburga
1780:Pierwsze zamówienie na dużą operę-"Idomeneo re di Creta"
1782:Ślub z Konstancją Weber
1786:1 maja-prawykonanie "Wesela Figara" w Wiedniu.
1787:Nominacja na stanowisko nadwornego muzyka na dworze cesarza Austrii,
Jozefa II
1791:Powstanie ostatniej z oper Mozarta, "Czarodziejskiego fletu"
1791:5 grudnia-śmierć w Wiedniu; 7 grudnia-pogrzeb; Mozart zostaje pochowany w
nieoznakowanej mogile dla ubogich
Największe dzieła
Opery
Don Giovanni, KV527
Wesele Figara, KV492
Czardziejski flet, KV620
Cosi fan tutte, KV588
Dzieła chóralne
Requiem d-moll , KV588
Symfonie
Nr 35, D-dur, KV385, Haffnerowska
Nr 36, C-dur, KV425, Linzka
Nr 38, D-dur, KV504, Praska
Nr 40, g-moll, KV550
Nr 41, C-dur, KV551, Jowiszowa
Koncerty fortepianowe
Nr 20, d-moll, KV466
Nr 21, C-dur, KV467
Nr 23, A-dur, KV488
Nr 26, D-dur, KV537, Koronacyjny
Koncerty skrzypcowe
Nr 3, G-dur, KV216
Nr 4, D-dur, KV218
Nr 5, A-dur, KV219, Turecki
Koncerty na róg
Nr 2, Es-dur, KV417
Nr 3, Es-dur, KV447
Nr 4, Es-dur, KV495
Koncerty na inne instrumenty
Na flet i harfę, C-dur, KV299
Na klarnet, A-dur, KV622
Muzyka kameralna
Kwartet smyczkowy nr 17, B-dur, KV458
Kwartet smyczkowy nr 18, A-dur, KV464
Kwartet smyczkowy nr 19,C-dur, KV465
Kwintet na klarnet, A-dur, KV581
Opis wybranych dzieł
Symfonia nr 41 zw. Jowiszową C-dur, KV 551
Latem 1788r., podczas okresu względnego dobrobytu, Mozart skomponował w Wiedniu
trzy symfonie. Najbardziej znana, zw. Jowiszową, została ukończona w
zadziwiająco krótkim czasie, w ciągu zaledwie szesciu tygodni na przełomie
lipca i sierpnia. Jej wyjatkowość polega na zakresie i różnorodności tematów
melodycznych. Zakończenie symfonii, przypominające w formie fugę,
interpretowano często jako przepowiednię własnej śmierci kompozytora. Należy
jednak w to wątpić, ponieważ muzyka Mozarta, w odróżnieniu od muzyki
Czajkowskiego, nie zawiera wątków autobiograficznych. I chociarz była to
ostatnia z jego symfonii, od śmierci dzieliło go wówczas jeszcze trzy i pół
roku życia.
Mała nocna muzyka G-dur, KV 525
Eine kleine Nachtmusik-serenada na kwartet smyczkowy i kontrabas została
ukończona 10 sierpnia 1787 r., tuż po objęciu przez Mozarta stanowiska muzyka
na dworze cesarskim. Zgodnie z tytułem jest to muzyka lekka, przeznaczona do
słuchania w godzinach wieczornych. Pierwotnie składała się z pięciu części, ale
jedna z nich usunął prawdopodobnie sam Mozart przed publikacją utworu.
Koncert na róg i orkiestrę Es-dur, KV 417
Pierwszy koncert na róg powstał w Wiedniu we wczesnych latach osiemdziesiątych
XVIII wieku, kiedy Mozart - nie związany na stałe z żadnym protektorem - w
sposób niezależny realizował muzyczne zamówienia. Umiejętnie wykorzystał
właściwości instrumentu wyróżniając go na tle całej orkiestry, przez co
utorował drogę innym kompozytorom, stosującym takie samo instrumentarium.