Oświecenie w europie
FILOZOFIE
Racjonalizm
Twórcą był Kartezjusz. "Cogito ergo sum" - "myślę więc jestem". Uważał, ze
celem poznania jest myślenie. Człowiek poznaje prawdę o świecie za pomocą
myślenia. Prawdziwe jest tylko to, co da się rozumowo wytłumaczyć. Odrzucenie
przesądów.
Empiryzm
Twórca - Franciszek Bacon. Twierdził, ze prawdziwe jest to co można sprawdzić
za pomocą doświadczenia.
Ateizm
Odrzucał wszelkie zasady religijne, również istnienie Boga. Ateiści uznawali
kult materii. Wartości duchowe były dla nich nieważne. Ateizm wypływał z
racjonalizmu.
Deizm
Założenie o istnieniu jedynie Boga jako stwórcy i początku świata.
Humanitaryzm
Zwracał uwagę na godność człowieka, a równość i braterstwo uznawał za zasadę
niepodważalną. Oświecenie "odkryło" człowieka, który stał się centrum
zainteresowania filozofii, nauki, sztuki i polityki. Dążono do ulżenia jego
doli, oszczędzenia mu cierpień, zapewnienia wolności osobistej i odpowiednich
warunków wszechstronnego rozwoju.
"Tabula rasa"
John Locke twierdził, że człowiek urodził się jak czysta tablica i w ciągu
swojego życia zapisuje tą tablicę (korzystając z rozumu, doświadczenia). Była
ona odzwierciedleniem niewinności człowieka.
Utylitaryzm
Celem jednostki miało być dobro ogółu.
Sensualizm
Źródłem wiedzy są wrażenia zmysłowe, są odbiciem rzeczywistości. Dzięki nim
człowiek może dociec sensu istnienia. Wszystko daje się nazwać, określić
słowami.
Relatywizm
Teoria względności.
OSIĄGNIĘCIA CZOŁOWYCH PRZEDSTAWICIELI
Encyklopedyści
W oświeceniu we Francji po raz pierwszy zaczęto wydawać pierwszą na świecie
encyklopedię. Składała się z 28 tomów. Przedstawicielami są:
1. Wolter
2. Diderot
3. Rousseau
Hasła w encyklopedii zapisywali według własnych wiadomości o danych pojęciach.
Encyklopedia miała zrewolucjonizować sposób postrzegania świata.
Wolter
Było francuskim pisarzem. Uprawiał wiele gatunków literackich: powiastki
filozoficzne "Kandyd", "Prostaczek"; dramaty "Zaira", pisma filozoficzne
"Traktat_o_tolerancji".
Wolterianizm
* jest to postawa charakteryzująca się krytycyzmem, odrzuceniem autorytetów.
Mówi o konieczności tolerancji dla innych postaw. Charakteryzuje ją
libertynizm (swoboda, również obyczajowa, racjonalizm, podkreślenie
niezależności).
* jest to wzorzec osobowy człowiek, który broni własnej niezależności,
suwerenności, rozumu. Ma świadomość, że myśli i broni swoich myśli. Nie chce
być traktowany jako ogół.
* wolterianizm to też styl literacki, charakteryzujący się dowcipem,
paradoksem, elegancją wypowiedzi, błyskotliwością myśli. Służył do wyrażania
filozoficznych myśli o człowieku i jego miejscu w kosmosie. Służył do
przyglądania się ludzkiemu życiu jako pewnemu stereotypowi.
"Kandyd"
Treścią tego utworu są losy tytułowego bohatera.
* Część I
Kandyd zalecał się do Kunegundy. Zobaczył to jej ojciec i wygnał go z zamku.
Kandyd chowa się więc w zamku. Autor dowodzi tu, że nie ma skutków bez
przyczyny.
* Część II
Po wygnaniu Kandyd jeździ po świecie. Odwiedził Eldorado. Zobaczył, że żyje się
tam dostatnio. Jest tam pełno złota, ale
tamtejsi nie traktowali złota jako czegoś cennego. Panował powszechny dostatek
i dobrobyt. Gdy wszyscy go mają to nie liczy się on tak dla ludzi.
* Część III
Są tu refleksje na temat zła i dobra. Stwierdzają, że ludzka natura nie zmieni
się Człowiek ma skłonność do zła. Mowa jest też o nietolerancji religijnej.
Denis Diderot
Był pisarzem, filozofem, stworzył zarys teorii dramatu XVIII wieku pt.
"Paradoks_o_autorze". Znany jest jako autor powieści:
"Kubuś_fatalista_i_jego_pan"
Kubuś i jego pan podróżują konno i prowadzą rozmowy. Osią fabuły jest podróż,
chwytem konstrukcyjnym dialog. Najważniejsze są przemyślenia bohatera.
Wydarzenia są jedynie ilustracją. Większym filozofem jest Kubuś. On roztrząsa
problemy dotyczące przypadku, miłości, wolnej woli. Kubuś jest wyznawcą
fatalizmu. Wierzy w odgórne założenia co do jego losu. Tego typu zachowanie
jest związane z teorią predestynacji Jest to teoria mówiąca, że Kroczymy w
ciemnościach, pod tym co zapisane w górze'. Komentarz autorski to zwroty do
czytelnika. Narrator snuje opowieść jak tworzy swoje dzieło. Jest to, więc też
powieść o stwarzaniu powieści. Rozmowy dotyczą Kubusia, jego miłości. Kubuś
dąży do uogólnień, maksym. Z rozmowy możemy się dowiedzieć, że człowiek
wypełnia to co jest zapisane. Człowiek nie wie jaki będzie jego cel. Każde
wydarzenie pociąga za sobą następne. W życiu jest też istotna kwestia
przypadku. Cały ten utwór kipi jednak optymizmem. Kubuś zgadza się na taki los
i jest z tego zadowolony.