Cele i zadania literatury
Literatura pozytywistyczna miała być społecznie zaangażowana. Jej twórca to
nauczyciel społeczeństwa a pisarstwo to służba publiczna. Orzeszkowa
twierdziła, że literatura współczesna nie mówi prawdy o życiu i ludziach, nie
zajmuje się żywotnymi sprawami współczesności, obraca się wokół tematów
nieaktualnych, nie nadąża za życiem. Literatura i życie społeczne rozwijają
się. Orzeszkowa żądała aby pisarz połączył się sercem i myślą z ogółem ludzi.
Chciała aby twórca stał się sercem ogółu. Miał to być twórca czujący,
opowiadający o problemach zbiorowości. Tematów miał szukać wśród ludzi i
współczesności.
Tym tematem zajmował się także Sienkiewicz. Zaleca odrzucenie egoizmu,
dostrzeganie problemów innych ludzi, według niego preferowany powinien być
gatunek literatury - powieść. Ma ona przyszłość, jest pożyteczna. Dostrzegł on
w niej formą literacką, która najskuteczniej służy propagandzie i agitacji.
Zgadza się także z tym Orzeszkowa.
W pozytywizmie nastąpił zwrot ku powieści i noweli. Stwarzały one bowiem okazję
do wnikliwego zaprezentowania rzeczywistości. Proza była łatwiejsza w odbiorze,
bardziej komunikatywna. Mogła dotrzeć do większego kręgu odbiorców.
powieść
* jak zwierciadło odbija rzeczywistość
* to co jest zawarte w niej musi być prawdopodobne
* powinna oddać prawdziwą atmosferę społeczeństwa
* oddziaływać na wyobraźnię
* może przekazywać uczucia
* aby była użyteczna powinna posiadać dwie strony: zewnętrzną odnosząca się do
formy i wewnętrzną uwydatniającą myśli i dążenia
* ma być źródłem wiedzy o współczesności
* powinna pouczać, wyjaśniać, przedstawiać to co dobre
* ukazując postawy naganne, dawać chwalebne przykłady
* winna mieć walor estetyczny, uczyć i wychowywać
literatura tendencyjna
Wykorzystywała różne gatunki prozatorskie. Artysta ma mieć cel społeczny, bez
niego literatura jest pusta.
* cel społeczny
* odtwarzanie rzeczywistości z przynoszeniem wiedzy
* autor ma zaobserwować fakty, ocenić je i wyprowadzić wnioski zaradcze do
nagannej sytuacji
Orzeszkowa: "Chłostać przesąd, głupotę, podłość i zastój, rozjaśniać pojęcia,
zachęcać do pracy, wskazywać drogi do postępowania i wzory do naśladowania -
oto dziś zadanie literatury".
Bohater:
* oddaje swe życie idei
* heroizmem, żarliwością, energią przypomina romantycznego
* człowiek przeciętny, głównie inteligent (lekarz, nauczyciel) nieskomplikowany
psychologicznie
* człowiek dobry, altruista
Fabuła:
* zazwyczaj jeden wątek
* wydarzenia ukazywane chronologicznie, zgodnie z ciągiem przyczynowo-skutkowym
Narrator:
* ocenia sytuację i na jej kanwie wypowiada hasła ideowe
* nakazuje pewne jednoznaczne postawy
* poucza poprzez komentarz do sytuacji
* zwraca się do czytelnika w formie nakazowej