Spór pomiędzy romantykami a pozytywistami
Już w romantyzmie literatura dążyła do roli przewodniczki narodu, a poeta
przywódcy. W pozytywizmie też. Ale tu podstawa poezji to rzetelna wiedza, nie
natchnienie. Aby pisać trzeba mieć tę wiedzę ponieważ pisarz miał edukować.
Literatura miała uczyć.
Młodzi studenci Szkoły Głównej to ludzie marzący o karierze pisarskiej.
Zaczynali zawsze od dziennikarstwa ponieważ prasę omijała cenzura. W prasie
koncentrowało się życie kulturalne. Nowy program ideowy został sformułowany na
łamach prasy i tam był forsowany.
Prasa została podzielona na młodą (zwolennicy młodych poglądów) i starą
(chciano zachować stary stan rzeczy). Pomiędzy dwoma antagonistycznymi
pokoleniami różnice światopoglądowe pokrywały się z wiekiem.
Obóz młodych skoncentrował się wokół "Przeglądu_Tygodniowego", "Opiekuna
domowego", "Niwy", "Prawdy". Stara prasa to "Bluszcz", "Kłosy", "Biblioteka
warszawska".
Spór pomiędzy romantykami i pozytywistami rozwijał się na łamach czasopism i
wszedł do literatury polskiej jako spór młodej i starej prasy.
Adam Wiślicki w artykule "Groch_o_ścianę" z "Przeglądu..." skrytykował
epigońską (wyznawanie poglądów minionej epoki) literaturę pseudoromantyczną. Od
tego artykułu i ostrej krytyki rozpoczął się spór romantyków z pozytywistami.
W artykule "My_i_wy" w "Przeglądzie..." Świętochowski scharakteryzował oba
stronnictwa. Ich stosunek do siebie.
Pomiędzy oboma stronnictwami panowały stosunki antagonistyczne. Wiele sobie
zarzucali, nie widzieli możliwości ustępu i porozumienia.
Starzy:
* żądanie spokoju w literaturze
* zapatrzenie w przeszłość, bezkrytyczne jej uwielbienie
* brak żarliwości, energii, zdecydowanego działania
* hołdowanie konserwatywności
* podlegają regułom, kanonom
* opóźniają postęp myśli, wiedzy, manią społeczeństwo
Młodzi:
* popularyzacja pracy i nauki
* pobudzenie żywotnych sił w społeczeństwie
* kierowanie uwagi w przyszłość
* spontaniczni, swobodni i żarliwi w działaniu
* nie kierują się prywatą, ważne są dla nich korzyści narodu
* demokratyczni
Artykuł ten nie konstruuje żadnego konkretnego programu. To konfrontacja dwóch
pokoleń. Krytyka konserwatyzmu, zapatrzenia w przeszłość, bezczynności. Młodzi
pozytywiści byli rzecznikami oświaty, kapitalizmu (jako ustroju i nowej formy
gospodarowania). Likwidacja nędzy i wyzysku to bogacenie się kraju, a efekt to
niepodległość. Stąd fascynacja wynalazkami i postępem.
Orzeszkowa przedstawiła wizję idealistyczną, pełną optymizmu, wizję połączenia
różnych klas, środowisk narodowych w imię dobra teraz i niepodległości później.
Pozytywiści przesuwali niepodległość na później. Koncentrowali się na
działalności ekonomicznej, która miała doprowadzić do odłączenia się od
zaborców i scalenia ziem polskich.