Prus Bolesław
Historia polskiej literatury XIX wieku to plon doświadczeń dwóch największych zrywów narodowo-wyzwoleńczych tej epoki: powstania listopadowego i styczniowego.
Wybitnym pisarzom - Kraszewskiemu, Sienkiewiczowi i Prusowi – przyszło tworzyć w bardzo trudnym dla Polski okresie. Na ich oczach rozgrywał się największy dramat narodu: rusyfikacja, zniemczanie, klęska głodu i brak nadziei.
Prus nie ma biografii, należy do najgłębiej zakonspirowanych pisarzy, bo nawet oczy jego na portretach kryją się za ciemnymi szkłami – pisał Tadeusz Boy-Żeleński.
Istotnie biografię Bolesława Prusa (1847-1912) tworzą przede wszystkim działalność literacka, jego publicystyka i książki.
Naprawdę nazywał się Aleksander Głowacki. Urodził się 20 sierpnia 1847 roku w Hrubieszowie i bardzo wcześnie stracił rodziców. Wychowała go ciotka – Domicella z Trembińskich Olszewska. Później pisarz ożenił się ze swoją kuzynką – Oktawią z Trembińskich. W roku 1863 młodziutki, osiemnastoletni Prus wziął udział w powstaniu styczniowym, z którego wyszedł z kontuzją głowy. Klęska powstania pchnęła wówczas pisarza w beznadziejną rozpacz. Przez jakiś czas był więziony w Lublinie, gdzie trzy lata później skończył liceum. Studia uniwersyteckie, na wydziale matematyczno-fizycznym w Szkole Głównej, w Warszawie, rzucił po dwóch latach, prawdopodobnie z braku pieniędzy. Już wtedy jego humoreski ukazały się na łamach warszawskiego Kuriera Świątecznego.
Z kolejnej uczelni – Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Puławach – został wyrzucony za niepoprawną postawę na lekcjach języka rosyjskiego. To była jego ostatnia szkoła. W roku 1872 pisarz pracował w fabryce Lilpola i Raua w Warszawie, dorabiając udzielaniem korepetycji.
Niedługo później rozpoczął szeroką działalność publicystyczną:na łamach tygodnika Opiekun Domowy, a później w Kolcach i Tygodniku Powszechnym. Popularność zapewniły mu jednak Kroniki Tygodniowe w Kurierze Warszawskim i Codziennym. Tam też rozpoczął, w 1887 roku, druk jednej z największych swoich powieści – Lalki. Prus publicysta do końca życia nie przestał być dziennikarzem, współpracując jeszcze z wieloma czasopismami, m.in. z: Wędrowcem, Nowinami i Tygodnikiem Ilustrowanym. Niemal wszystkie jego nowele ukazywały się właśnie na łamach gazet. W latach 1882-1883 autor Faraona opiekował się sierotami z zakładów Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynnego, pomagał też organizować wakacyjne wyjazdy dla dzieci.
Prus bardzo dużo jeździł po kraju. Efekt – Dzienniki z podróży, publikowane w Kurierze Warszawskim. Przez blisko trzydzieści lat miejscem wypoczynku pisarza był Nałęczów, gdzie powstała powieść Placówka. W ciągu nielicznych podróży zagranicznych odwiedził Niemcy, Szwajcarię i Francję, głównie Paryż. Pisarz zwiedził tylko prawobrzeżną część miasta, gdyż lęk przestrzeni uniemożliwił mu przejazd na drugą stronę Sekwany. Prus całe życie cierpiał na agrofobię, której nie zdołał zwalczyć próbami podróżniczymi. Czterdzieści lat poświęcił pisaniu o życiu codziennym, uprawiając błyskotliwie felieton, w którym osiągnął wysoki kunszt artystyczny.Szczegółną uwagę poświęcił Prus środowiskom najuboższym. Dokonał literackiego nadania szlachectwa prostemu człowiekowi, odmalowując sugestywnie jego niedolę i ubóstwo. Wielka wartość pisarstwa Prusa tkwi w niezwykłej prawdzie jego bohaterów, opisów i języka. Dar obserwacji epoki uwidocznił się także w powieściach takich jak Lalka i Emancypantki.
Niestety w miarę upływu czasu zaczął znacznie pogarszać się stan zdrowia pisarza – przeszedł kurację neurologiczną i leczenie oka oraz operację szczęki. W 1909 roku spisał testament, w którym m.in. ufundował stypendium dla uzdolnionych dzieci z nizin społecznych. Prus w ostatnim etapie swojego życia rozpoczął pracę nad nową powieścią, zatytułowaną Przemiany.
Nad jej pisaniem zaskoczyła go śmierć. Zmarł 19 maja w Warszawie. Został pochowany na warszawskich Powązkach. Na nagrobku widnieje napis Serce serc.
Najważniejsze dzieła Bolesława Prusa to powieści: Lalka (1890), Emancypantki (1894), Faraon (1897) oraz nowele: Powracająca fala, Katarynka, Antek (1880), Omyłka (1884), Placówka i Anielka (1886).