Poezja kościelna
RODOWÓD I RODZAJE
Polska średniowieczna literatura religijna jest ilościowo dość obszerna, choć
do naszych czasów zachowała się tylko jej niewielka część. W swoich utworach
anonimowi najczęściej autorzy oddają uczucia związane z przeżywaniem wiary,
często szukając w wydarzeniach biblijnych pretekstu do wypowiedzenia się na
temat świata i jego spraw, na które patrzą przez pryzmat wiary.
"BOGURODZICA"
Jest to pieśń poświęcona Bogu. Adresat to Maryja i Jan Chrzciciel. Zbiorowy
podmiot liryczny zwraca się bezpośrednio do Maryi a
pośrednio do Boga. Prośba dotyczy dostatniego życia na ziemi i szczęścia.
* rymy parzyste
* precyzja kompozycji (regularność)
* parabolizm składniowy (podobieństwo składniowe, występują regularnie te same
elementy)
* wiersz zdaniowy (koniec wers, koniec zdania)
* rozkaźniki
* apostrofy
* Trzy hipotezy powstania
* schyłek X w.
* XII/XIII w.
* hymn dynastii Jagiellonów - XIV w.
* Archaizmy
* leksykalne (wyrazy dziś nie używane)
* fonetyczne (wyrazy o zmienionym brzmieniu)
* składniowe (dawne zasady budowy zdania, które dzisiaj już nie funkcjonują)
* fleksyjne (wyrazy używane ale w zmienionej formie gramatycznej)
* semantyczne (znaczenie wyrazu zostało zmienione)
"ROZMYŚLANIA PRZEMYSKIE"
Treścią tego zabytku jest opowiadanie o życiu Marii i Chrystusa, oparte na
tekstach Ewangelii., napisane żywo i barwnie, pełne refleksji i realiów
obyczajowych. Jako gatunek literacki "Rozmyślania przemyskie" są typowym dla
średniowiecza apokrytem, czyli opowieścią opartą na tekście Biblii, ale
wzbogaconą o elementy mające niekoniecznie swe historyczne źródło, które były
wytworem wyobraźni autora. Apokryty są w czymś w rodzaju średniowiecznej
powieści.
"LAMENT ŚWIĘTOKRZYSKI" ("Żale Matki Boskiej pod Krzyżem")
Utwór składa się z 20 zwrotek. Reprezentuje gatunek tzw. skargi, żalu Matki
Boskiej płaczącej pod krzyżem Chrystusa. Ukazuje losy swego Syna od momentu
biczowania aż po przybicie go do krzyża. Cały czas współcierpi z nim. Prosi
ludzi o użalenie się nad nią. Autor widział w niej przede wszystkim cechy
ludzkie, chwile słabości i sprzeciw wobec wydarzeń, w których uczestniczyła.
GATUNKI LITERACKIE
LIRYKA
* pieśń
* hymn
* satyra
* miłosna
* psalm } modlitewnik
EPIKA
* kronika
* kazanie
* hagiografia (żywoty świętych, opisując idealizują je, propagują wzorzec
osobowy Ž asceta)
* apokryt (gatunek literacki przedstawiający żywot najświętszej rodziny)
* romans rycerski
* epos rycerski
* traktat
DRAMAT
* liturgiczny
* misterium
* moralitet