Poezja polska XX lecia międzywojennego
SKAMADRYCI
* Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Kazimierz Wierzyński, Jan Lechoń, Jarosław
Iwaszkiewicz
* satelici: Kazimiera Iłłakowiczówna, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Jerzy
Libert
* początki związane z Uniwersytetem Warszawskim i pismem "Pro_Arte_et_Studio"
* tworzyli kabaret "Pod_Pikadorem" (1918-19)
* wydawali pismo "Skamander" (1920-29, 35-39)
* związani z pismem "Wiadomości_literackie"
* nie stworzyli programu poetyckiego
* związek poetów z teraźniejszością
* kult codzienności, życia, witalizm, fascynacja światem
* wolność w wyborze tematów i środków wyrazu
* prosty język
* bohater poezji skamandryckiej to człowiek z ulicy, zwykły
* poezja dla szarego człowieka, nie elitarna
* młodość, dojrzewanie w niepodległej Polsce, ciekawość świata
_________________________________________________________________________
| Tuwim, Wierzynski | Słonimski, Iwaszkiewicz, Lechoń |
|_______________________________|_________________________________________|
|optymizm, witalizm, energia, |wiersze poważniejsze, symbolika, |
| | |
|radość, pochwała życia, miasto |przywiązanie do tradycji |
|_______________________________|_________________________________________|
Julian Tuwim
* debiut "Czyhanie_na_Boga" w 1918r., "Sokrates_tańczący"w 1919r.
* poeta codzienności
"Poezja"
T. chce być jednym z wielu zwyczajnych ludzi (pisał o zwykłym człowieku i jego
otoczeniu)
"Nie chcę być przewodnikiem,
Chętnie w tłum się wcisnę,
Będę Ultimus inter pares"(ostatni wśród równych).
"Do_Krytyków"
Podmiot liryczny jeździ tramwajem po mieście. Jest tym zachwycony, upojony
urokiem miasta. Rozpiera go entuzjazm, energia. Adresatem są krytycy, którzy
nazwani są też "wielce szanowni panowie !". Podmiot liryczny kpi z oczekiwań
krytyki. Emocji i uniesień może także dostarczyć codzienność.
"Życie"
Podmiot liryczny raduje się, bo żyje. Świat jest piękny. Cieszy go taki jaki
jest.
"Do_prostego_człowieka"
Obrona prostego człowieka przed szlachtą. Polega ona na otworzeniu oczu
naiwnemu człowiekowi na to na czym polega agitacja polityczna. Autor występuje
w roli nauczyciela. Ci, którzy mają w swoich rękach propagandę chcą wykorzystać
zwykłych ludzi do realizacji własnych planów.
"Rewizja"
Rewizja mieszkania. Osoby prowadzące ją znajdują to czego szukali i aresztują
podejrzanego. Podmiot liryczny jest rewidowany. Poznajemy jednocześnie
zdarzenie i jego myśli. Cała sytuacja jest dramatyczna.
Podmiot liryczny nie nazywa niczego, jedynie sugeruje co sobie myśleć.
"Mieszkańcy"
Tematem wiersza jest życie przeciętnego mieszkańca miasta. We wczesnej
twórczości Tuwim wyrażał pochwałę przeciętności i zwykłości, aprobował
codzienne życie. Tutaj te sądy uległy całkowitej zmianie. Mieszczanin jawi się
w wierszu jako człowiek głupi, o ograniczonych horyzontach, bezmyślny,
zajmujący się rzeczami nieistotnymi. Jego życie jest schematyczne. Codziennie
jego czynności są identyczne. Pozbawiony jest własnych poglądów. Wszystkie
poglądy czerpie z gazet i radia. Takie życie jest puste i nie ma uzasadnienia.
Wiersz jest ośmieszeniem trybu życia mieszczaństwa.
"Straszne mieszkania. W strasznych mieszkaniach
Strasznie mieszkają straszni mieszczanie."
"Pogrzeb_prezydenta_Narutowicza"
Podmiot liryczny zwraca się do morderców. Wiersz przedstawia kondukt żałobny.
Oskarża zabójców i ich czyn. Nie są oni przeciwnikami konkretnej osoby lecz są
przeciwnikami całego państwa i stabilizacji.
"Et_Arceo"
Nawiązując do Horacego, poeta wyraża dystans do rzeczywistości, w której mu
przyszło żyć, nastroje smutku, zniechęcenia, goryczy, wyobcowania. Ukazany
świat jawi się poecie jako "chaos i zgroza, i pustka śmiertelna". Poeta zauważa
pospolitość i głupotę ludzką. Przeraża go panoszące go zło i zepsucie.
Nie angażuje się w życie publiczne. Wyraża też odczucie inności i wyższości
wobec tłumu oraz wynikającej stąd pogardy.
"Do_losu"
* refleksja na temat życia i twórczości poetyckiej
* poeta mówi o sobie jako o człowieku hojnie obdarzonym przez los, któremu
zawdzięczał miłość, młodość, ambicje a nawet majątek
* najbardziej jednak ceni sobie dar twórczy, natchnienie artystyczne, które
wyróżnia go spośród innych ludzi i sprawia, że zwykły, szary świat jawi się
jako bogactwo kolorów i muzyka
* dzięki swojemu talentowi poeta może w chaosie rzeczywistości i natłoku
codziennych zdarzeń szukać jakiegoś ładu i sensu
* w tym wierszu Tuwim wyraża swój program artystyczny, koncepcję twórczości
pojmowanej jako klasyczny rygor
* widoczna jest rezygnacja ze spontaniczności
* nawiązał do antycznej koncepcji artystycznej, która miała zapewnić poecie
nieśmiertelność
"Sitowie"
"Zieleń"
"Rzecz_Czarnoleska"
Bolesław Leśmian
* debiut "Sad_rozstajny" w 1912r.
* rozpuszczenie wyobraźni
* fantastyka
* granica dwóch światów
* wymyślony świat jest ciekawszy niż normalny
* opisuje to co krótkie, chwilowe, niedostępne człowiekowi w świecie
zmieniającej się rzeczywistości
* posługuje się symbolem
* w wierszach używa dużo neologizmów, wprowadza oksymorony
* intuicjonizm w poznawaniu świata - wpływ Bergsona
* odwołuje się często do literatury ludowej
"Dusiołek"
Wiersz w kompozycji i stylu przypomina balladę. Narrator wykreowany został na
ludowego gawędziarza, opowiadającego gromadzie słuchaczy historię Bajdały.
Używa języka stylizowanego na gwarę. Tematem wiersza jest pretensja do Boga o
to, że na świecie przez niego stworzonym istnieje nie tylko dobro, ale i zło,
na które człowiek jest nieustannie narażony i z którym musi samotnie walczyć.
"Dziewczyna"
Dzieje dwunastu braci, którzy usłyszeli głos dziewczyny za murem. Wierząc w jej
istnieje, o czym świadczył rozlegający się płacz, pokochali ją i starali się ją
uwolnić waląc młotami w mur. Wszyscy zmarli. Po nich pracę przejęły ich cienie
a następnie same młoty. Po rozwaleniu muru okazało się, że nikogo tam nie było.
Wiersz ma formę ballady. Nawiązuje do ludowych podań, baśni. Przeznaczeniem
człowieka jest śmierć ponieważ jest on słamy i kruchy.
"Trupięgi"
Wiersz ten pokazuje problematykę nędzy i ubóstwa, znikomości ludzkiej
egzystencji. Symbolem tych cech życia ludzkiego są trupięgi - buty z łyka, w
które ubiera się do trumny nędzarzy. Poeta ma świadomość nędzy życia ludzkiego
i wie, że on także takiego losu nie uniknie, chociaż wolałby tworzyć poezję
pogodną, radosną, zajmującą się tematami odległymi od ponurej codzienności.
Utożsamia się z biedakiem, jego losem i nieszczęściami. Solidarność wobec ludzi
wywołuje bunt przeciw Stwórcy Świata. Bóg odpowiedzialny jest za zło dotyczące
ludzi, a zarazem bezradności człowieka, którego gniew i bunt jest całkowicie
bezsilny, niczego nie może zmienić.
"Urszula_Kochanowska"
Wiersz ten nawiązuje do trenów J. Kochanowskiego a także do jego humanizmu,
czyli do przekonania, że człowiek jest centrum świata, jest najwyższą
wartością. Podmiotem lirycznym wiersza jest córka Kochanowskiego, która
opowiada o swoim przybyciu do Nieba. Bóg stwarza dla niej raj. Jest to dom w
Czarnolesie. Bóg odchodząc stwierdza, że jej rodzice niedługo nadejdą. Urszula
czeka na rodziców nie na Boga. Stąd jego nadejście wywołuje rozczarowanie i
żal. Szczęście dla człowieka jest równoznaczne z miłością i czułością. Bóg mimo
swej doskonałości nie może zastąpić jej rodziców.
"W_malinowym_chruśniaku"
Wiersz rozpoczynający cykl erotyków pod takim samym tytułem. Podmiot liryczny
opisuje spotkanie z dziewczyną, wspólne zbieranie malin, które stało się formą
miłosnego zbliżenia, a maliny podawane chłopcu - pieszczotą. Z sytuacją
erotyczną współgra stan przyrody, opis elementów otaczającej kochanków natury.
"Bąk złośnik huczał basem, jakby straszył kwiaty,
Rdzawe guzy na słońcu wygrzewał liść chory,
Złachmaniałych pajęczyn skurczyły się wisiory
I szedł tyłem na grzbiecie jakiś żuk kosmaty."
Opis ten silnie działa na zmysły, podkreśla takie cechy przyrody, które są
przez nie odbierane: przyjemny, basowy dźwięk wydawany przez bąka, miły w
dotyku kosmaty żuk, skrzące się w słońcu pajęczyny, gorąco i duchota upalnego
dnia, słodki zapach owoców. Wszystko to pobudza wzrok, słuch i dotyk.
Podkreślona zostaje także atmosfera intymności, zbliżenia, ponieważ wskazane
elementy natury można zobaczyć tylko z bliska (owady, pajęczyny, guzy na
liściu). Para kochanków ukryta jest przed światem i ludzkimi oczyma w gąszczu
malinowych krzewów, który stwarza warunki dla przeżycia intymnych wrażeń. Poeta
bardzo subtelnie buduje nastrój erotycznych przeżyć.
I. Gałczyński
* cechą charakterystyczną jego poezji jest łączenie liryzmu, osobistej
refleksji i baśniowości z humorem, groteską i satyrą
* siebie, poeta przedstawia jako artystę-cygana, ale jednocześnie człowieka
zwykłego, przeciętnego
* motywy banalne, pospolite wzbogacał fantastyką i liryzmem
* poruszając tematy społeczno-polityczne posługiwał się często satyrą i
groteską
* tematyka codzienności
* twórczość swą traktował jako zabawę
* język potoczny
* regularny rym i rytm
"Serwus,_madonna"
* tematem wiersza jest sztuka i artysta
* czyniąc podmiotem lirycznym poetę, przedstawił swoją koncepcję artysty
* poeta w wierszu stwierdza, ze nie dba o sławę
* pisanie ksiąg i sławę pozostawia innym
rezygnuje z tego co było ważne dla artystów od czasów Horacego (celem
twórczości jest "Stawienie sobie pomnika trwalszego niż ze spiżu")
* przedstawia wizerunek artysty-cygana
* wiersz adresowany jest do madonny, którą poeta określa jako matkę, kochankę i
muzę
* poeta zwraca się do niej "Serwus, madonna" - zderzając słowo: madonna, z
potocznym: serwus
* może to wskazywać na brak szacunku ale jest wyrazem silnego i bezpośredniego
związku artysty z jego muzą oraz charakteryzuje samego artystę, który łączy w
sobie sprzeczności: codzienną zwykłość i świętość sztuki
"Kryzys_w_branży_szarlatanów"
* poeta sięga do częstych motywów swojej poezji: kultury jarmarcznej,
podmiejskiego folkloru, piosenki ulicznej
* przedstawia szarlatana sprzedawającego na pustym targu woskowe lalki
* bezskutecznie usiłuje namówić przechodniów do kupienia od niego czegokolwiek
* uważany jest za oszusta, ponieważ sprzedawane przez niego rzeczy są dziwne
"lalki od miłości, maści od samotności i Polikarpa kość" - są to rzeczy
fantastyczne, nierealne, które z jednej strony przypominają jarmarczną
tandetę a z drugiej zaś jakąś dziwaczną własną twórczość
* na tej podstawie szarlatana można uznać za jeden z wizerunków artysty
* liryzm osiąga Gałczyński przez połączenie melancholii z humorem, zwykłości i
banalności z fantastyką i modlitewnym tonem na końcu wiersza
"Zima_z_wypisów_szkolnych"
* podmiot liryczny zwraca się do dziecka (zdrobnienia, kompozycja bajkowa),
które jest uosobieniem naiwności
* zima jest dobrodziejstwem administracji państwowej, a nie natury
* szyderstwo z propagandy, która daje niedorzeczne informacje
"Prośba_o_wyspy_szczęśliwe"
* są one pełne spokoju, harmonii, ucieczką przed rzeczywistością, kontaktem z
naturą, oazą szczęścia, lekarstwem na zło
"Farlandia"
* dwie części tekstu kontrastują ze sobą
* świat rzeczywisty: smutno, ciasno, duszno, troski
* ucieczka przed smutkiem do kraju Farlandii (wymyślonego przez poetę)
"O_mej_poezji"
* poezja jest uspokojeniem, ukojeniem, ucieczką przed rzeczywistością
* jest prosta, przepełniona uczuciami, pomaga mu dostrzec piękno w banalnych
sprawach
* codzienność to dla niego "proste dziwy"
"Ulica_towarowa"
* charakterystyka proletariackiej dzielnicy
* podmiot liryczny próbuje odnaleźć elementy piękna takie jak muzyka, poezja
* ulica zdominowana jest przez kino i elektrownię (zakład pracy)
* oczekują od ulicy czegoś więcej niż ona może im dać
* rozrywką tych ludzi jest alkohol, kino, chodzenie po ulicy
LEOPOLD STAFF - POETA KLASYCZNY
"Ars_poetica"
* wiersz zawiera skrót programu poetyckiego
* poezja ma utrwalać przelotne, chwilowe uczucia, myśli, doznania i zdarzenia
* ma być łatwa w odbiorze, komunikatywna
* echo z dna serca - uczucia najbardziej intymne, doznania, emocje ulotne,
nieuchwytne
* treścią ma być to co przemija
* cechą charakterystyczną są rymy i dźwięki
* podmiot liryczny chce być zrozumiały, szczery
"Poeta"
* wiersz ten określa miejsce poety w społeczeństwie
* uczucia poety są odmienne od odczuć innych ludzi
* musi być w stanie odzwierciedlać wszystkie uczucia
* poeta jest wyrazicielem uczuć przeciwstawnych nastrojom ogółu
* Afirmacja życia
"Wysokie_drzewa"
* wiersz ma kompozycję klamrową (rozpoczyna i kończy się tym samym wersem: "O,
cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa")
* zachwyt nad krajobrazem, pięknem drzew, które są opisane na tle przyrody
* podmiot liryczny jest urzeczony pięknem przyrody, kontempluje ją
* obraz jest podniosły, wspaniały i zachwycający dzięki wyszukanym środkom
wyrazu
* poeta oddziałowuje na różne zmysły odbiorcy: wzrok (poprzez bogactwo barw),
węch (zapach wody) i słuch poprzez naśladowanie przyrody
* stosuje synestezję (przeniesienie wrażeń pochodzących z jednego zmysłu na
inny, np. opis zapachu przy pomocy barw)
* natura wpływa na stan duszy człowieka, wyzwala w nim wartości duchowe,
pozwala doznać pełnego spokoju i ciszy
* Zwrot ku codzienności
"Kartoflisko"
* zwyczajny, banalny temat zaczerpnięty z życia codziennego wsi
* użycie wysokiej formy dla zwyczajnego tematu uwzniośla go, nadaje mu rangę
poetycką, dodaje ważności
* na pierwszy plan wysuwa się opis bardzo realistyczny i plastyczny, bogaty w
szczegóły, odziaływujący na wyobraźnię
* technika filmowa (zbliżenia)
* opisowi towarzyszy nastrój powagi, smutku, żałoby podkreślony porą roku,
kolorystyką obrazu
* poeta oddaje hołd codzienności i realizuje założenie prostoty poezji -
operuje prostymi środkami wyrazu
* Uwielbienie dla Kochanowskiego
"Lipy"
* hołd złożony poezji Kochanowskiego
* zachwyt dla jego twórczości (królewski rym, pogodny nastrój, harmonia poezji,
tematy humanistyczne)
* forma odpowiada klasycznej idei poezji K. - postawa odczuć i wyrazu, jasność,
klarowność
* Pochwała dla formy klasycznej, harmonii, porządku
"Lipy" , "Wysokie_drzewa"
AWANGARDA KRAKOWSKA
* avant-garde - straż przednia
* Tadeusz Pejper, Julian Przyboś
* czasopismo "Zwrotnica"
* 3xM (miasto, masa, maszyna)
* metafora teraźniejszości
* język rozwija się wraz z technologią
* poezja powinna współbrzmieć z rzeczywistością, prezentacja rzeczywistości
* fascynacja cywilizacją, urbanizmem
* sztuka powinna służyć społeczeństwu
* przeciwstawienie się tradycji romantycznej, zerwanie z romantycznym pojęciem
natchnienia
* poezja ma streszczać świat a nie odtwarzać wnętrze poety
* poezja jest wynikiem świadomej pracy intelektualnej, literatura to rzemiosło
* nowy typ metafory, która nie byłaby stylistyczną ozdobą ani sposobem
odtwarzania rzeczywistości,
jej opisu, porównania
* miała być związkiem pojęciowym, miała tworzyć nową rzeczywistość czysto
poetycką
* język zbliżony do potocznego
Julian Przyboś
"Lipiec""
"Na świadectwach wzbici w radość, odlecieli uczniowie
Drży powietrze po ich śmigłym zniku"
"Z_Tatr"
* metaforyczny obraz świata (ruch skał, huk wody)
* tragedia zmarłej taterniczki obok krajobrazu Tatrzańskiego
"Notre_-_Dame"
* poczucie przytłoczenia wobec wspaniałości filarów katedry
* podmiot liryczny jest przerażony budowlą
* została ona wzniesiona ku czci Boga ale stała się miejscem niezbędnym ludziom
a nie Bogu
"Ulica_Miła"
Wiersz o tematyce społecznej. Jedna z ulic pełna brudu, nędzy cierpienia,
śmierci, wywołuje strach. Ulica ta to synonim ubóstwa, cierpienia. Elementy
beznadziejnego życia.
"Bar_Pod_zdechłym_psem"
Władysław Broniewski
* tworzył poezję proletariacką
* poezja ma powiedzieć to, czego nie mogą powiedzieć inni
* popierać proletariat
* ma być ostra, zagrzewać
* poezja jako forma walki o nowy ład społeczny
* ma wyrażać problemy robotników
* poeta romantyczny
* poezja ma agitować, podrywać do czynów
* obecność historii
* wiara w przeszłość, w jej rolę w życiu człowieka i w życiu całego narodu
* jej obecność jest czymś niezbędnym
* podejmuje tematy społeczno-polityczne i rewolucyjne
* nawiązuje do romantyzmu i do nasycenia wierszy tradycjami rewolucyjnymi
* poezja czynna, nawołująca do walki
* tworzy między innymi liryki patriotyczne wzywające do walki z wrogami
ojczyzny
* "Do_przyjaciół_poetów"
* nazwał się Prometeuszem
* nie dba o konsekwencje
* jest dobroczyńcą
(prometeizm - postawa polegająca na bezinteresownym poświęceniu się dla sprawy,
idei, która dotyczy dużej grupy ludności)
"Poezja"
* wiersz ma charakter programowy, ukazuje stosunek Broniewskiego do poezji i
określa jej zadania
* poezja ma towarzyszyć człowiekowi w każdym momencie życia
* ma zagrzewać do walki, dawać nadzieję
* ma być żywiołowa, odpowiednia do chwili
* po walce ma przypominać sławę tych, którzy zginęli
* ma dawać ukojenie, uspokojenie, ma wyniszczyć emocje negatywne
"Manlicher"
* poezja to sposób walki
* to nie walka frontowa ale ideologiczna o prawa
* dzięki poezji ma większe możliwości działania, oczekuje nowego ładu
"Zagłębie_Dąbrowskie"
* treścią jest Zagłębie Dąbrowskie, bieda, nędza
* kryzys w przemyśle doprowadza robotników do nędzy
* poeta wyraża interesy pokrzywdzonych robotników w sporze z pracodawcami i
całym systemem politycznym, który dopuszcza do wyzysku
* policjant, który powinien pilnować ładu i porządku w świadomości
pokrzywdzonych górników jest wrogiem strzegącym niesprawiedliwości
* ponury nastrój i poczucie gniewu ilustruje ekspresjonistyczna kolorystyka -
czerń mocy i czerwień krwi
* Zagłębie Dąbrowskie zamiast być podstawą dobrobytu państwa, utwierdza nędzę i
krzywdę
"Elegia_o_śmierci_Ludwika_Waryńskiego"