Budżet

Dodał: Tomasz
Data dodania: 09 lutego 2005
Średnia ocen: 2,8
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat
BUDŻET (fran.) zestawienie, plan dochodów i wydatków na przyszły okres, może wiązać się ze ścisłym limitowaniem wydatków (ostre ograniczenie budżetowe) lub łagodnym ograniczeniem budżetowym.

BUDŻET PAŃSTWA można zdefiniować jako:
1) zestawienie przewidywanych dochodów i wydatków państwa na okres roczny (rok budżetowy), sporządzone przez rząd i uchwalone najczęściej w formie ustawy budżetowej – przez parlament,
2) fundusz(rachunek) zasilany przez dochody budżetowe i przeznaczony na finansowanie wydatków państwa; część z nich może być finansowana z odrębnych państwowych funduszy celowych, zasilanych własnymi dochodami lub dotacjami z budżetu państwa.

Budżet państwa i państwowe fundusze celowe tworzą sektor budżetowy, do którego zalicza się także budżety samorządowe(gmin), zakłady budżetowe i inne jednostki budżetowane netto.

Budżet państwa składa się z dochodów i wydatków centralnych władz państwowych (budżet centralny), władz lokalnych (budżety lokalne) i ubezpieczeń społecznych. Struktura budżetów lokalnych (terenowych) zależy od ustrojowej organizacji państwa. W państwach federalnych najczęściej występują trzy szczeble zarządzania (np. w Niemczech: federacja, kraje związkowe i gminy), natomiast w państwach unitarnych (tzn. wewnętrznie jednolitych, w których jednostki administracyjno-terytorialne są ściśle podporządkowane organom centralnym) przeważa dwustopniowy podział administracyjny.

O włączeniu określonych rodzajów dochodów i wydatków do budżetu centralnego lub do budżetów terenowych decyduje ich znaczenie dla gospodarki oraz zasięg (ogólnokrajowy czy regionalny). Z budżetu centralnego finansuje się wy-datki na administrację centralną, wymiar sprawiedliwości, obronę narodową. Z kolei w gestii budżetów lokalnych znajduje się zazwyczaj gospodarka komunalna i mieszkaniowa, oświata, ochrona zdrowia, kultura, utrzymanie porządku publicznego, infrastruktura. Władze lokalne realizują zadania własne oraz zadania zlecane im przez państwo, wynikające z przyjętej polityki społeczno-gospodarczej.

Istnieją różne systemy finansowania wydatków budżetów lokalnych: od finansowania bieżących wydatków lokalnych głównie z własnych dochodów (jak np. Niemczech i Szwecji) do takich, w których subwencje rządowe stanowią podstawową część funduszy przeznaczonych na finansowanie tej działalności (Wielka Brytania, Holandia). Własne dochody budżetów lokalnych pochodzą z podatków i opłat obciążających ludność danego terenu oraz z dochodów uzyskanych z działalności prowadzonej przez władze lokalne. Zasilanie zewnętrzne opiera się na subwencjach, pożyczkach i innych transferach z budżetu centralnego. We współczesnej gospodarce obserwuje się wzrost zadań realizowanych przez władze lokalne. Niedobory budżetów lokalnych stają się coraz bardziej dotkliwe, systematycznie wzrasta więc rola źródeł uzupełniających, a zwłaszcza subwencji z budżetu centralnego. Redystrybucja środków z budżetu centralnego do budżetów lokalnych zazwyczaj jest traktowana jako zjawisko pozytywne.

Dzięki tej redystrybucji możliwe staje się:
- pokrycie wydatków, do których władze lokalne są ustawowo zobowiązane (np. utrzymanie dróg, ochrona porządku publicznego),
- ukierunkowanie działalności lokalnej zgodnie z założeniami polityki społeczno-gospodarczej państwa,
- zmniejszenie dysproporcji między różnymi regionami kraju.
Zasilanie budżetów lokalnych subwencjami z budżetu państwa jest niezbędne ze względu na dysproporcje terytorialnego rozkładu źródeł dochodów, względną równomierność terytorialnego rozkładu wydatków związanych z zaspokajaniem socjalno-bytowych potrzeb ludności oraz praktyczną niemożliwość pełnej komercjalizacji usług socjalno-bytowych. Władze lokalne prowadzą więc najczęściej działalność korzystając w większym lub mniejszym stopniu z zasilania zewnętrznego.

Polityka budżetowa opiera się na określonych zasadach umożliwiających władzy wykonawczej prowadzenie polityki finansowej państwa, a władzy ustawodawczej oddziaływanie na jej zakres i formy oraz sprawowanie kontroli nad działalnością rządu.

W teorii finansów publicznych wyodrębnia się zwykle następujące zasady polityki budżetowej:
1) zasada rocznego budżetowania- plan dochodów i wydatków budżetowych obejmuje okres jednego roku (przy czym rok budżetowy nie musi pokrywać się z rokiem kalendarzowym);
2) zasada zupełności- budżet obejmuje wszystkie dochody i wydatki państwa (żadna z dziedzin działalności finansowej państwa nie może być pominięta lub wyłączona z planu budżetowego);
3) zasada jedności- budżet państwa powinien tworzyć jedną całość, tzn. wszystkie dochody i wydatki państwa powinny być ujęte w jednym zestawieniu (poszczególne pozycje budżetu państwa mogą być sporządzone jako odrębne dokumenty, muszą jednak łączyć się w jedną zwartą całość)
4) zasada jawności- budżet państwa powinien być podany do publicznej wiadomości (dotyczy to zarówno tworzenia i uchwalania budżetu, jak i jego wykonania oraz kontroli);
5) zasada równowagi budżetowej- polega na dążeniu do tego, żeby bieżące dochody z podatków i z innych źródeł napływające do budżetu centralnego były wystarczające do pokrycia płatności za produkty i usługi finansowanych przez rząd, płatności transferowych i innych wydatków budżetowych.

Zasady te w wyniku wieloletnich doświadczeń podlegały modyfikacjom. Obecnie niektóre z nich nie są w pełni respektowane; dotyczy to zasady równowagi budżetowej. Ze względu na wzrastające znaczenie wydatków rządowych coraz częstszym zjawiskiem w praktyce gospodarczej wielu gospodarczo rozwiniętych krajów w ciągu ostatnich kilkunastu lat jest deficyt budżetowy, tzn. nadwyżka wydatków państwa nad dochodami budżetowymi.

Dochody budżetu państwa. Podatki.

Źródłami dochodów budżetowych państwa są podatki, cła, dochody ze sprzedaży prywatyzowanych przedsiębiorstw, opłaty skarbowe, sądowe, notarialne i inne. Podstawą dochodów budżetowych są podatki. Pozostałe źródła od-grywają w praktyce niewielką rolę.

Podatki są to przymusowe, bezzwrotne i nieodpłatne świadczenia pieniężne pobierane przez państwo na podstawie przepisów prawa w celu uzyskania dochodów na pokrycie wydatków państwowych. Płatnikami podatków mogą być osoby fizyczne i prawne. Podatki uzasadniane są głównie koniecznością:
- zdobycia pieniędzy na finansowanie wydatków sektora publicznego,
- dokonywania redystrybucji dochodów między różne sektory gospodarki i grupy ludności dysponujące różnymi dochodami,
- ograniczania konsumpcji niektórych produktów (np. alkoholu, papierosów),
- wykorzystania ich jako narzędzia polityki antycyklicznej i antyinflacyjnej.

Przez długi okres polityka podatkowa była podporządkowana głównie realizacji funkcji fiskalnej. Doktryna Liberalizmu ekonomicznego traktowała podatki jako narzędzie neutralne, nie powodujące zmian realnych wielkości gospodarczych. Jednak już w XIX wieku w coraz szerszym zakresie zaczęto wykorzystywać podatki jako narzędzie interwencji w życie ekonomiczne i społeczne. W wieku XX, głównie pod wpływem teorii Keynesa, potrzeba wykorzystania pozafiskalnych funkcji systemu podatkowego stała się sprawą bezsporną. Znalazło to wyraz m. in. we wzroście obciążeń podatkowych. W końcu lat osiemdziesiątych w krajach gospodarczo rozwiniętych dochody z różnego rodzaju podatków stanowiły około 40% produktu krajowego brutto. Najwyższe były w krajach skandynawskich(55,3% w Szwecja), a najniższe w USA(29,8%).

Podatki mogą być klasyfikowane w różny sposób. Biorąc pod uwagę przedmiot opodatkowania wyodrębnia się trzy rodzaje podatków:
1)podatki dochodowe, czyli pobierane od dochodów osobistych ludności (takich jak płace, wynagrodzenia za prace zlecone, odsetki od posiadanego kapitału, renty, emerytury) oraz od dochodów osób prawnych (przedsiębiorstw, instytucji);
2) podatki konsumpcyjne (nazywane także podatkami od wydatków), czyli podatki nakładane na produkty i usługi będące przedmiotem obrotu, np. podatek obrotowy, podatek od wartości dodanej (VAT), akcyza; niekiedy do podatków konsumpcyjnych zaliczane jest także cło;
3) podatki majątkowe, płacone od posiadanego majątku (kapitału) oraz od przenoszenia praw do majątku (podatki spadkowe).

Często stosowany jest podział podatków na: bezpośrednie i pośrednie. Po-datki bezpośrednie to podatki nakładane na dochody i majątek. Termin „bezpośrednie" wywodzi się stąd, że podmiot odpowiedzialny za płacenie podatku ponosi- jego ciężar i bezpośrednio rozlicza się z budżetem państwa. Z kolei podatki nakładane na wydatki określane są jako podatki pośrednie. Zawarte są one w cenie nabywanego produktu lub usługi. Konsument płaci je więc „pośrednio", za pośrednictwem sprzedawcy, który jest zobowiązany do uiszczenia podatku. Może ciężar tego podatku w całości lub w części przerzucić na kupujących. Obciążenia podatkowe mogą być naliczane proporcjonalnie, progresywnie lub degresywnie. Podatek jest proporcjonalny wówczas, gdy wszyscy podatnicy płacą ten sam procent swoich dochodów, czyli obowiązuje jedna stopa podatkowa. Zazwyczaj podatek od dochodów osób prawnych ma charakter proporcjonalny. Podatek progresywny występuje wówczas, gdy osoby uzyskujące wyższe dochody- obciążone są wyższą stopą podatkową. Przykładem podatku progresywnego -jest podatek od dochodów osobistych ludności, mający kilka stóp podatkowych-. Dochody ludności podzielone są na przedziały. Im wyższy przedział dochodów, tym wyższą stopą podatkową jest objęty. Podatek degresywny polega na tym, że wraz ze wzrostem dochodu nakładane są coraz mniejsze procentowe stawki podatkowe.

Wśród podatków pobieranych w krajach rozwiniętych gospodarczo najpoważniejszą pozycję zajmuje podatek od dochodów osobistych ludności. Stanowi on przeciętnie ponad 30% dochodów budżetowych państwa . Podatek ten jest pobierany od dochodów uzyskiwanych z różnych źródeł. Są to: płace, dochody z indywidualnej działalności gospodarczej i z gospodarstw rolnych, z tytułu wykonywania wolnych zawodów, z prac dorywczych, rent i emerytur, a także dochody z kapitału. Podstawą określenia wysokości podatku są wszystkie dochody płatnika pochodzące z wymienionych źródeł. Dochód podlegający opodatkowaniu ustala się odejmując od łącznej sumy przychodów wydatki związane z uzyskaniem dochodów.

Z reguły dochody osobiste ludności opodatkowane są według skali progresywnej. W większości krajów stopa podatkowa kształtuje się na poziomie od 0 do 50%.Ustawy podatkowe przewidują zazwyczaj ulgi, zwolnienia i wyłączenia podatkowe podyktowane względami społecznymi lub ekonomicznymi. Na przykład stopa podatkowa zero, wyznaczająca kwotę rocznych dochodów wolnych od opodatkowania, ustalana jest przy uwzględnieniu możliwości płatniczych osób o najniższych dochodach.

Struktura dochodów budżetowych z tytułu podatków w wybranych krajach w 1986 r. (w %)

Kraj Podatek od dochodów ludności Podatek od dochodów Przedsiębiorstw Składki na ubezpieczenia społeczne Podatek od majątku Opodatkowanie produktów i usług Inne
Szwecja 41 3 30 1 24 1
Norwegia 25 17 21 2 35 0
Belgia 37 6 29 2 26 0
Holandia 24 7 42 3 24 0
Francja 13 5 45 4 30 3
Dania 53 3 4 4 37 0
Austria 24 3 38 2 31 2
Włochy 25 8 47 3 15 2
Irlandia 30 7 17 2 44 0
Wielka Brytania 29 10 20 13 28 0
RFN 29 5 36 4 26 0
Finlandia 45 5 18 2 18 12
Nowa Zelandia 61 8 0 7 24 0
Australia 46 10 4 8 32 0
Stany Zjednoczone 38 7 24 10 17 4
Japonia 27 19 30 10 14 0
Przeciętnie 34,2 7,7 24,6 4,8 26,2 2,1

Ulgi podatkowe mogą tworzyć preferencje dla pewnych rodzajów działalności (rolniczej, intelektualnej) oraz sposobów wydatkowania dochodów (budowa domu, zakup mieszkania i jego wyposażenia, zakup akcji i obligacji).

Ważnym źródłem dochodów budżetowych jest opodatkowanie produktów i usług. W większości przypadków jest to podatek obrotowy lub podatek od wartości dodanej (VAT - Value Added Tax) obciążający dobra konsumpcyjne. Po-datki te spełniają funkcje fiskalne i redystrybucyjne. Z reguły nie podlegają opodatkowaniu podstawowe artykuły żywnościowe, książki, gazety, energia elektryczna, odzież dziecięca, lekarstwa. Często z opodatkowania wyłączone są usługi lekarskie, weterynaryjne, bankowe, ubezpieczeniowe itp. Towary eksportowane także nie są obciążone tym podatkiem. Pozostałe artykuły i usługi opodatkowanie są według stawki jednolitej (np. w Wielkiej Brytanii 15%) lub zróżnicowanej dla poszczególnych kategorii dóbr (np. we Włoszech wprowadzono stawki obniżone - 2% i 9%, stawkę standardową - 18% i podwyższoną - 38%).

Składki na ubezpieczenia społeczne są kolejną znaczącą pozycją dochodów budżetowych państwa. Składki te płacone są częściowo przez pracodawcę, a częściowo przez pracownika (najczęściej po 50% każda ze stron). Można je traktować jako formę opodatkowania dochodów, ze względu na ich powszechny i obowiązkowy charakter (potrącane są każdorazowo przy wypłacie, a wysokość składek i zakres ubezpieczenia regulują odpowiednie przepisy prawne).

Podatki obciążające ludność bezpośrednio, a także pośrednio, przez opodatkowanie produktów i usług, wykazują w gospodarce rynkowej (poza nielicznymi wyjątkami) długookresową tendencję wzrastającą. Wśród państw wymienionych znalazły się tylko trzy, w których bezpośrednie i pośrednie obciążenia podatkowe stanowiły mniej niż połowę dochodów budżetowych z tytułu podatków (Włochy 40%, Japonia 41% i Holandia 48%). Maksymalne obciążenia ludności, przekraczające 80% dochodów budżetowych pochodzących z podatków, miały miejsce w Danii (90%), Nowej Zelandii (85,7%) oraz Australii (85,5%). Tak poważny udział podatków w finansowaniu budżetu państwa jest, niewątpliwie, ważnym elementem edukacji ekonomicznej. Jest więc zrozumiałe, iż coroczny plan budżetu państwa (a także budżetów lokalnych) w krajach gospodarczo rozwiniętych jest przedmiotem powszechnego zainteresowania, dyskusji, komentarzy i głębokich emocji. Planowany poziom i rodzaje podatków, a także struktura wydatków budżetu państwa wpływają bowiem mniej lub bardziej odczuwalnie oraz mniej lub bardziej korzystnie na stopę życiową każdego obywatela. Niemal każdy członek społeczeństwa ma w tej sytuacji swoją wizję polityki podatkowej - jakiego rodzaju podatki byłyby najwłaściwsze, co należy zmienić, jak rozdysponować dochody budżetu państwa. Równocześnie jednak taki system finansowania wydatków budżetowych skłania rządy tych krajów do przemyślanych decyzji, racjonalnego gospodarowania funduszami, podejmowania działań akceptowanych przez społeczeństwo. Można wręcz doszukiwać się zależności między stopniem obciążenia podatkowego społeczeństwa a stopniem demokratyzacji - im większą część dochodów ludzie przeznaczają na finansowanie działalności społecznej i gospodarczej kraju, w tym większym stopniu zainteresowani są podejmowaniem decyzji oraz kontrolowaniem ich wykonania.

Wspólną cechą polityki podatkowej prowadzonej współcześnie w krajach wysoko rozwiniętych jest niski udział podatków od dochodów przedsiębiorstw w dochodach budżetu państwa. Wpływy budżetowe z tytułu opodatkowania przedsiębiorstw z reguły nie przekraczają obecnie 10% ogółu dochodów budżetu państwa.

Taką politykę podatkową można tłumaczyć tym, że:

a) państwo stara się pozostawić przedsiębiorstwom jak najdalej idącą swobodę i nie ograniczać ich aktywności nadmiernym fiskalizmem;
b) dochody budżetowe państwa przeznaczone są w poważnym stopniu na realizację szeroko rozumianej polityki społecznej, a więc obciążenia podatkowe w największym stopniu (zgodnie z zasadą ekwiwalentności) powinny dotyczyć ludności;
c) polityka podatkowa jest podstawowym narzędziem redystrybucji dochodów - progresja podatkowa, system ulg i zwolnień podatkowych, zasady opodatkowania produktów i usług wpływają na kształtowanie się realnych dochodów ludności.

Wydatki budżetu państwa

Wielkość i struktura wydatków budżetowych odzwierciedlają rolę, zakres i kierunki działalności państwa. Z punktu widzenia przeznaczenia można wyodrębnić trzy grupy wydatków budżetowych:
1) wydatki związane z tradycyjnym pełnieniem przez państwo takich funkcji, jak: obrona narodowa, administracja i wymiar sprawiedliwości;
2) wydatki związane z realizacją celów społecznych „państwa dobrobytu" (oświata, kultura, ochrona zdrowia, świadczenia socjalne itp.);
3) wydatki wynikające z pełnienia funkcji interwencyjnych w gospodarce (oddziaływanie na inwestycje produkcyjne i infrastrukturalne, subsydia dla rolnictwa, przedsiębiorstw państwowych i prywatnych oraz wydatki transferowe, które wpływają stabilizująco na koniunkturę, np. świadczenia społeczne poza tym, że pełnią funkcję redystrybucyjną, wpływają też na wielkość globalnego popytu).

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat wydatki publiczne na ogół szybko rosły, niejednokrotnie w tempie wyższym niż produkt narodowy. Wzrastający udział wydatków publicznych był jedną z konsekwencji akceptacji w teorii i polityce ekonomicznej aktywnej roli państwa w gospodarce. Proces ten, zapoczątkowany w Europie Zachodniej w latach trzydziestych, jest dobitną ilustracją dominacji w przeszłości paradygmatu keynesowskiego, uzasadniającego rozwój wydatków na cele socjalne i ingerowanie państwa w życie gospodarcze.
Chociaż od połowy lat siedemdziesiątych można zaobserwować zmianę poglądów na ekonomiczną rolę państwa oraz wzrastającą popularność idei konserwatywnych i liberalnych, udział wydatków publicznych w produkcie narodowa nadal jest wysoki i nie wykazuje tendencji malejącej. W 1990 r. w krajach rozwiniętych gospodarczo wydatki budżetowe stanowiły przeciętnie ponad 40% produktu narodowego brutto, w wielu przekraczały 50%, a w Szwecji nawet 60% .

Wydatki budżetowe (jako % PNB) w wybranych krajach w latach 1970-1990

Kraj 1970 1979 1982 1984 1989 1990
Stany Zjednoczone 31,7 31,7 36,5 35,8 36,1 37,0
Japonia 19,4 31,6 33,6 32,9 31,5 30,7
Niemcy 38,6 47,7 49,7 48,1 45,4 45,8
Francja 38,5 45,0 50,4 52,0 49,5 50,2
Włochy 24,2 45,5 47,4 49,3 51,7 53,2
Wielka Brytania 38,8 42,5 46,9 47,2 40,9 42,8
Kanada 34,8 39,0 46,6 46,8 44,3 46,4
Australia 26,8 33,5 37,0 38,5 34,8 36,4
Austria 39,2 48,9 50,9 50,8 49,6 48,6
Belgia 42,2 58,1 64,2 62,8 55,5 54,7
Dania 40,2 53,2 61,2 60,3 58,7 57,6
Finlandia 30,5 36,7 39,1 39,8 38,2 40,8
Grecja 22,4 29,7 37,0 40,2 47,7 53,9
Islandia 30,7 32,8 34,2 32,1 39,8 39,3
Irlandia 39,6 46,8 55,8 54,0 46,6 44,5
Holandia 43,9 55,8 61,6 61,0 56,0 56,3
Norwegia 41,0 50,4 48,3 46,3 54,6 55,1
Portugalia 21,6 36,2 43,0 44,4 41,7 42,7
Hiszpania 22,3 30,5 37,6 39,4 41,8 41,5
Szwecja 43,3 60,7 66,3 63,5 60,1 61,5
Szwajcaria 21,3 29,9 30,1 41,1 29,9 31,8
Turcja - 25,8 26,4 25,5 28,8 29,6
OECD - Europa 36,9 45,3 49,4 49,6 47,6 48,6
OECD 32,9 37,4 41,5 41,2 40,0 40,5

Analiza trendów w różnych krajach wskazuje, że wydatki budżetowe charakteryzują się wysokim stopniem inercji. Zarówno ograniczenie absolutnych rozmiarów tych wydatków, jak i zahamowanie tempa ich wzrostu w praktyce jest bardzo trudne. Utrzymywanie, a nawet rozszerzanie wydatków budżetowych uzasadniane jest wieloma względami natury ekonomicznej. Wymienić należy przede wszystkim konieczność subsydiowania produkcji rolnej w celu ochrony krajowego rolnictwa i stabilizacji dochodów producentów rolnych oraz subsydiów przedsiębiorstw państwowych i prywatnych, zwłaszcza w okresie recesji, aby przeciwdziałać masowym bankructwom. Zaostrzona konkurencja na światowych (zwłaszcza konkurencja Japonii i krajów Azji Południowo-Wschodniej) skłania rządy wielu krajów zachodnich do subwencjonowania przedsiębiorstw państwowych i prywatnych w celu zwiększenia zdolności eksportowej gospodarki, stabilizacji koniunktury i ochrony miejsc pracy. Dużych wydatków rządowych wymaga też rozwój zaawansowanych technologii. Niezbędne staje się finansowanie nie tylko nakładów na prace naukowo-badawcze, lecz także nakładów inwestycyjnych wykraczających poza potrzeby i możliwości prywatnego kapitału (kosmonautyka, energia nuklearna, elektronika, telekomunikacja itp.). Wy-datki rządowe rosną także wtedy, gdy podejmowane są próby dokonania zmian strukturalnych w gospodarce, takich jak tworzenie warunków do rozwoju nowoczesnych gałęzi produkcji, dążenie do nadania gospodarce pożądanej dynamiki, zagospodarowanie mniej rozwiniętych regionów kraju oraz zmiany strukturalne podyktowane względami ochrony środowiska.
Bardzo trudnym zabiegiem jest również zmniejszenie wydatków na cele socjalne. Ograniczenie zakresu pomocy socjalnej jest posunięciem niepopularnym i niechętnie przyjmowanym przez społeczeństwo. Często nawet utrzymanie takie-go samego poziomu jednostkowych świadczeń socjalnych może wymagać wzrostu globalnych wydatków budżetowych na te cele. Sytuacja taka występuje w okresie recesji, gdy obniżenie liczby zatrudnionych automatycznie wymaga wzrostu środków budżetowych na wypłaty zasiłków dla bezrobotnych. Także sytuacja demograficzna (np. wzrost liczby ludności w wieku emerytalnym) wymusza zwiększenie wydatków budżetowych na świadczenia emerytalne, pokrycie świadczeń lekarskich itp.

Również wiele innych pozycji wydatków budżetowych charakteryzuje się małą elastycznością. Istnieją więc ograniczone możliwości ich zmniejszania. Zwiększenie dochodów budżetu (zwłaszcza przez podniesienie podatków) napotyka jednak dosyć sztywne bariery. Zwiększanie podatków poza tym, że jest trudne (ze względów politycznych) do przeforsowania w parlamencie, ma też wiele negatywnych konsekwencji ekonomicznych: osłabia bodźce do pracy, zmniejsza po-pyt konsumpcyjny, ogranicza możliwości inwestycyjne i zniechęca do podejmowania inwestycji. Presja na wzrost wydatków budżetowych przy ograniczonych możliwościach zwiększenia dochodów prowadzi do powstawania deficytu budżetowego oraz prób jego likwidacji m.in. przez zaciąganie pożyczek u społeczeństwa. Pożyczki te w okresach późniejszych trzeba spłacić łącznie z należnym oprocentowaniem. W ten sposób poważną i trwałą pozycją w budżecie wiele rozwiniętych gospodarczo krajów stają się wydatki związane z obsługą długu publicznego.

Budżet państwa
Budżet państwa jest planem gromadzenia i wydatkowania zasobów pieniężnych państwa jako podmiotu władzy uchwalanym na okres jednego roku w formie ustawy budżetowej. Budżet państwa rozumiany jako dyrektywny plan finansowy nakłada na organy finansowe i innych wykonawców obowiązek zrealizowania dochodów w zaplanowanej wysokości, a także dokonania wydatków określonych w planie, czyniąc te organy odpowiedzialnymi za wykonanie zadań. Projekt budżetu jest uchwalany przez Radę Ministrów i przedkładany Sejmowi i Senatowi do 15 listopada roku poprzedzającego rok budżetowy. Następnie ustawa budżetowa uchwalona przez Sejm, jest przedkładana Senatowi, który w ciągu 7 dni może zgłosić Sejmowi propozycje dokonania określonych zmian. Nie przyjęcie przez Sejm pro-pozycji Senatu musi być uchwalone większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy posłów. Przed podpisaniem ustawy budżetowej Prezydent może wystąpić w ciągu miesiąca do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie zgodności ustawy z Konstytucją.

Uchwalenie budżetu państwa powinno nastąpić w zasadzie przed 1 stycznia danego roku, jednakże nie jest to wyraźnie ustalone. Prawo budżetowe stanowi jedynie, że Rada Ministrów jest obowiązana przedłożyć Sejmowi projekt budżetu państwa do 15 listopada roku poprzedzającego rok budżetowy. Jeżeli projekt budżetu państwa nie może być w tym terminie przedstawiony Sejmowi, Rada Ministrów jest obowiązana przedłożyć projekt ustawy o prowizorium budżetowym. W takiej sytuacji Sejm uchwala ustawę o prowizorium budżetowym, która ustala jedynie ogólne dochody i wydatki budżetowe na krótki okres (w praktyce polskiej na 1 kwartał) w formie uproszczonej. W przypadku nie uchwalenia ustawy budżetowej lub ustawy o prowizorium budżetowym przed rozpoczęciem roku, podstawę gospodarki budżetowej państwa na mocy art. 33 prawa budżetowego stanowi projekt ustawy przedstawiony Sejmowi. Natomiast polskie prawo budżetowe nie przewiduje możliwości stosowania prerogacji budżetu, czyli przedłużenia obowiązywania ustawy budżetowej z roku poprzedniego na rok następny

Ustawa budżetowa określa:
• dochody budżetu państwa w podziale na ważniejsze źródła,
• wydatki w podziale na części i działy,
• podział kwot budżetów wojewodów na działy i województwa,
• wydatki budżetu państwa na zadania zlecone gminom,
• nadwyżkę lub niedobór budżetu państwa,
• kwotę subwencji ogólnej dla gmin,
• kierunki prywatyzacji oraz przeznaczenie środków uzyskanych z tego tytułu,
• wielkość przyrostu zadłużenia z tytułu udzielonych kredytów
Ponadto ustawa budżetowa zawiera:
• zestawienie dochodów i wydatków państwowych jednostek gospodarki pozabudżetowej,
• plany dochodów i wydatków państwowych funduszów celowych,
• niekiedy również limity zatrudnienia (etatów), o ile mają one mieć charakter dyrektywny.
W toku wykonywania budżetu następuje realizacja podstawowych za-dań państwa, dopiero w tej fazie jest dokonywane faktyczne pobieranie dochodów na rzecz budżetu oraz ich wydatkowanie. Charakterystyczną cechą wykonywania budżetu jest jego zdekoncentrowanie, z tym że odbywa się ono pod nadzorem i kierunkiem organów wyższego stopnia.
• Organy wykonujące budżet można podzielić na cztery grupy:
• Organy ustalające zasady prawne wykonania budżetu (Sejm, Senat, Rada Ministrów, Minister Finansów, ministrowie resortowi).
• Organy sprawujące nadzór nad wykonaniem budżetu (Rada Ministrów, Minister Finansów wraz z izbami skarbowymi i urzędami skarbowymi).
• Organy wykonujące kasową obsługę budżetu (Narodowy Bank Polski)
• Organy bezpośrednio pobierające dochody i realizujące wydatki.
Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

AE Katowice 13 kwietnia 2008, z IP: 85.14.64.12     Zgłoś komentarz do skasowania
zapomniałeś dodać - źródło: Roman Milewski ;-)
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0041 sekund.