Galicja w dobie autonomii

Dodał: Ania
Data dodania: 24 listopada 2005
Średnia ocen: 3,5
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat
Wstęp

Wśród polskich klas posiadających, głównie wśród arystokracji i wielkiej burżuazji, narastały po 1864 r tendencje ugodowe, głoszące hasła rezygnacji z walki o samodzielność narodową i zalecając społeczeństwu program przystosowania się do istniejących warunków w ramach imperium rosyjskiego. W myśl tych haseł klasy posiadające w każdym zaborze starać się będą o pojednanie z rządami zaborczymi, by wspólnie z tymi rządami prowadzić walkę o utrwalenie istniejącego porządku społecznego, zagrożonego poprzez siły rewolucyjne, występujące nad mianem socjalizmu. Ukształtował się w ten sposób trójlojalizm, kierunek propagujący społeczeństwu potrzebę ugody i lojalnej współpracy w trzech poszczególnych zaborach z każdym z poszczególnych zaborców. Prąd ten postulował wprawdzie pewne swobody autonomiczne lub przynajmniej instytucje samorządowe dla żywiołu polskiego, ale za cenę wyrzeczenia się wszelkich dalej idących aspiracji narodowych i poparcia politycznego dla rządów zaborczych.

Walka o autonomię dla Galicji

W przeciwieństwie do znacznie silniejszych państw zaborczych Rosji i Prus, Austria była tym państwem, które uległo znacznemu osłabieniu w wyniku dwu przegranych wojen, co wzmogło prądy odśrodkowe, separatystyczne licznych narodów monarchii naddunajskiej. W tej sytuacji wiedeńskie koła rządzące musiały zainicjować kurs reform politycznych i częściowych choćby ustępstw wobec niektórych postulatów narodościowych, chcąc zapobiec rozpadowi państwa.

Realizatorem polityki Wiednia w kierunku federalistycznym został konserwatywny ziemianin i były namiestnik Galicji Polak hr. Agenor Gołuchowski, który mianowany przez Franciszka Józefa ministrem stanu wydał w tym celu „dyplom październikowy" zapowiadający podział ustawodawstwa między Radą Państwa a Sejmy Krajowe, w których przewagę posiadać miała miejscowa klasa ziemiańska. Następca Gołuchowskiego, Schmerling, w ogłoszonym przez siebie patencie lutowym ograniczył co prawda kompetencje sejmów prowincjonalnych na rzecz parlamentu centralnego, ale mimo to poszczególne kraje, a więc Galicja uzyskała pewne odrębności autonomiczne.

Sejm galicyjski nabierał znaczenia i uchwalał cały szereg ustaw, rozbudowujących ustrój autonomiczny Galicji jako instrument panowania w kraju klasy ziemiańskiej. Między innymi powoływały one do życia samorząd gminny i powiatowy oraz jako wszechstronnie uprzywilejowane, wydzielone z gmin jednostki administracyjne.

Wojna prusko austriacka przyspieszyła w 1866 r przyspieszyła proces tworzenia się autonomii galicyjskiej. Węgrzy, Czesi, Polacy i inne narody uciskane znajdowały się w opozycji. Jako szczególnie kłopotliwą dla rządu należy tu wymienić opozycje czeską, zmierzająca do rozbicia Rady Państwa poprzez jej bełkot, gdy natomiast w przypadku Galicji obawy Wiednia budziła procarska działalność klerykalnego ukraińskiego stronnictwa tzw. święto - jurców, głoszącego „jedność Rusinów" z narodem rosyjskim i koncepcję przyłączenia Galicji Wschodniej do Rosji.

W 1866 r mianowano A. Głuchowskiego ponownie namiestnikiem galicyjskim i zezwolono mu na spolszczenie administracji w kraju, co zaczął on niezwłocznie przeprowadzać. Na miejsce programu szerokiej autonomii, nadającej Galicji niektóre cechy odrębności państwowej, przywódca ugodowców rzucał hasło spolszczenia szkolnictwa, sądownictwa i administracji na drodze zwykłych zarządzeń rządowych, nie zaś w drodze konstytucyjnej. Delegacja polska oddała swe głosy na rzecz ugody węgierskiej i zaniechała bojkotu obrad nad ustawami zasadniczymi austriackiej części państwa, za co rząd postarał się sankcjonowanie dwu projektów ustaw sejmu galicyjskiego, jeden o języku wykładowym w szkołach ludowych i średnich, drugi o utworzeniu Rady szkolnej Krajowej, autonomicznego organu zarządzającego szkolnictwem podstawowym i średnim.

W 1868 r., wiosną, we Lwowie powstało Towarzystwo Narodowo – Demokratyczne, szermujące hasłami równości politycznej i niezawisłości narodowej dzięki temu zyskujące popularność wśród kół liberalno - demokratycznych w kraju i na emigracji postyczniowej. Przywódcą był Franciszek Smolka, który jako najbliższe zadanie wysunął uzyskanie zgody Wiednia na przebudowę monarchii naddunajskiej w federację pięciu głównych krajów: prowincje austriackie, Węgry, Czechy, Galicja, Chorwacja.

24 września 1868 r. sejm uchwalił rezolucję, domagając się w niej rozszerzenia swoich kompetencji kosztem Rady Państwa i żądając utworzenia w Galicji odpowiedzialnego przed sejmem rządu krajowego. Żądał również utworzenia w rządzie wiedeńskim osobnego urzędu kanclerza dla Galicji. Przede wszystkim jednak domagał się Sejm, aby on sam decydował o sposobie wyborów do Rady Państwa i aby delegaci galicyjscy brali udział w obradach parlamentu tylko w sprawach wspólnych dla Galicji i reszty monarchii.

Sprawa rezolucji galicyjskiej przechodziła w latach 1869 –1873 różne koleje losu, nie doczekawszy się realizacji.

Kształt autonomii galicyjskiej

Oblicze społeczno – gospodarcze instytucji autonomicznych w Galicji ukształtowało się ostatecznie po 1873 r. kiedy to wprowadzono osobne, bezpośrednie wybory do Rady Państwa. Sejm Krajowy utracił bezpośredni wpływ na tok obrad parlamentu centralnego. Sejm ów, stojący na czele organów autonomicznych, objął swymi kompetencjami, formalnie biorąc nieliczne sprawy: kultury krajowej, budowli publicznych, których koszty były utrzymywane przez kraj oraz zakładów dobroczynnych jak szpitale, przytułki itp. Do sejmu należało nadto całe ustawodawstwo gminne i szkolne oraz pewne uprawnienia w zakresie ustawodawstwa finansowego.

Ordynacja wyborcza sejmu galicyjskiego preferowała ziemiaństwo, w mniejszym zaś stopniu burżuazję. Wybory odgrywały się w czterech kuriach wyborczych – ziemiańskiej, miejskiej, izb handlowych i chłopskiej. Najbiedniejsza ludność miast i wsi, elementy proletariackie i pół proletariackie pozbawione były prawa głosowania, podobnie jak ogół kobiet.

Organem wykonawczym sejmu i zarządzającymi instytucjami autonomicznymi był sześcioosobowy Wydział Krajowy pod przewodnictwem marszałka krajowego. Niższymi organami autonomicznymi były rady powiatowe i gminne, również wybierane na podstawie ordynacji wyborczej.

Niezależnie od organów autonomicznych istniała na terenie Galicji druga, rządowa hierarchia władz, mianowana przez rząd wiedeński, na której czele stał namiestnik kraju wraz z podległymi sobie naczelnikami urzędów powiatowych. Także i ta hierarchia drogą milczącej ugody z rządem opanowana była przez konserwatywne ziemiaństwo polskie.

Przemysł i gospodarka Galicji

Sytuację Galicji charakteryzuje szczególnie trudne położenie chłopstwa, w wyniku pozostawienia na tym terenie znacznych przeżytków feudalnych i w rezultacie ogólnej stagnacji. Zarówno w stosunkach własności ziemi, jak i w formie uprawnień ekonomicznych dworu zachowały się tu liczne relikty feudalizmu, które były głównym czynnikiem hamującym postęp kapitalistyczny w rolnictwie.

Przywileje podatkowe wyrażały się w tym, że wydzielano folwarki z gminy w odrębne jednostki administracyjne, zwolnione od płacenia podatków gminnych oraz świadczeń na rzecz szkolnictwa ludowego i budowy dróg.

Po reformie stosunków agrarnych gospodarstwa folwarczne. Wobec przeludnienia i zubożenia wsi praca robotników rolnych była bardzo nisko płatna, a więc niewiele odbiegała swym charakterem od robocizny pańszczyźnianej. Dopiero w późniejszych latach zaczyna się pewne tendencje zwyżkowe w tabeli płac na skutek powiększającej się emigracji sezonowej i stałej.

Pod względem kultury rolnej stosunki na wsi nie ulegały początkowo prawie żadnym zmianom w porównaniu z pierwszą połową XIX w. W uprawie pól dominowała jeszcze ciągle trójpolówka. Ciągle jeszcze używano pługów drewnianych i prymitywnych uprzęży dla bydła roboczego. W budownictwie wiejskim przeważały kurne chaty. W latach osiemdziesiątych można zaobserwować pewien postęp produkcji rolnej, wyrażający się w rugowaniu na szerszą skalę trójpolówki przez płodozmian, we wprowadzeniu ulepszonych narzędzi rolniczych i pojawieniu się prostych maszyn. Zaczęto wprowadzać rośliny przemysłowe. Świadczy o tym wzrost zbiorów ziemniaków oraz buraków, o wiele szybszy od wzrostu plonów czterech zbóż.

Zacofanie gospodarcze wsi i daleko posunięta pauperyzacja szerokich mas chłopskich zwężały rynek zbytu dla wytwórczości przemysłowej i hamowały jej rozwój. Chłop galicyjski nie mógł stać się poważniejszym odbiorcą produktów przemysłu fabrycznego, a na ich zbyt w krajach monarchii trudno było liczyć wobec konkurencji uprzemysłowionych prowincji zachodnio - austriackich i czeskich. Rozwój przemysłu w Galicji hamowała także ekonomiczna polityka rządu wiedeńskiego. Austriacki system protekcji wewnętrznej i celnej popierał przemysł przede wszystkim na terenie rdzennej Austrii, Czech i Węgier. W ramach tego systemu eksploatowano bogactwa surowcowe Galicji a unikano koniecznych wkładów, mogących podźwignąć jej gospodarkę.

Na tle słabo rozwiniętego przemysły fabrycznego dominujące znaczenie posiadały w Galicji drobne rzemieślnicze zakłady wytwórcze, produkujące na potrzeby ludności najbliższej okolicy. Jednak z wyjątkiem przemysłu gorzelnianego jedynie rzemiosło i chałupnictwo mogły liczyć na pewne poparcie klasy rządzącej w Galicji.

Zacofana struktura gospodarcza, bardzo powolny rozwój przemysłu fabrycznego były tymi czynnikami, które hamowały rozwój miast galicyjskich.
Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0034 sekund.