Demokracja szlachecka

Dodał: ~gość
Data dodania: 26 sierpnia 2001
Średnia ocen: 2,6
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


Sejmiki - organ reprezentacji szlachty ; elekcyjne - wybierały posłów na sejm i
uchwalały dla nich instrukcje , wybierały również obieralnych urzędników oraz
deputatów do trybunału ( sejmiki deputackie ) ; sejmiki relacyjne - zwoływane
po sejmie , by wysłuchać relacji posłów i ustosunkować się do konstytucji
sejmowych . Sejmiki powiatowe ( skupiały szlachtę danego powiatu ) , ziemskie
( gromadziły szlachtę danej ziemi - na Mazowszu , Podlasiu , w woj. ruskim , w
ziemi dobrzyńskiej , wieluńskiej , ostrzeszowskiej itp. ; sejmiki ziemskie
miały prawa sejmików powiatowych ), wojewódzkie i generalne . Te ostatnie do
końca XVl w. zwoływane dość rzadko , skupiały szlachtę całej prowincji
( Wielkopolski , Małopolski , Prus , Rusi , Litwy , Mazowsza itp. ) i obranych
na sejmikach powiatowych lub wojewódzkich posłów sejmowych . Obradom sejmiku
przewodniczył marszałek przy pomocy asesorów . Uchwały aż pod koniec XVll w.
zapadały zwykle większością głosów . posłowie , senatorowie - reprezentanci
ludu , ponieważ lud jest suwerenem .

Polska startowała jako patrymonium , ale już w dobie piastowskiej obok księcia
istniała instytucja wiecu , w skład którego wchodzili urzędnicy centralni jak i
terenowi , czyli na danej ziemi władca zwoływał urzędników i tam ogłaszał
postanowienia . Uczestniczyli tam też przedstawiciele np. rycerstwa i
możnowładztwa . K. Sprawiedliwy to władca wybrany przez możnowładców i Kościół
- złamanie statusu Krzywoustego . Był to władca , który w zamian za wybór
musiał dać pewne przywileje ( dla Kościoła ) .

II przywilej wydany przez Laskonogiego .

Z chwilą rozbicia dzielnicowego każda ziemia odtworzyła strukturę sprawowania
władzy jaka istniała kiedyś w całym państwie - urzędy centralne i terenowe ,
odtworzyła się też duża liczba wieców .

W miarę słabnięcia władzy książęcej musiał się liczyć z opiniami dostojników i
z interesem rycerzy . W tym czasie książęta chcąc uzyskać poparcie prowadzili
politykę nadań i immunitetów , co prowadziło do rozpadu prawa książęcego i
powstanie monarchii stanowej , gdzie istotnymi grupami społeczno - politycznymi
było duchowieństwo , szlachta i mieszkańcy miast . Rycerze , którzy zaczęli się
wtedy przekształcać w szlachtę , posiadali ziemie na tzw. prawie rycerskim ,
tzn. . że mogli się swobodnie rozporządzać - kupno , dziedziczenie , dzierżawa
( wszystkie formy własności ) . Jedyną ich powinnością był udział w wyprawach
wojennych , przeważnie na koszt własny i właśnie ci rycerze i możnowładcy mieli
możliwość artykulacji swych interesów jak i reprezentacji poprzez wiece
dzielnicowe , które z czasem stawały się czymś w rodzaju samorządu
terytorialnego . Co więcej wykształciła się praktyka , że tzw. urzędy ziemskie
- wojewodowie , kasztelanowie mogły być obsadzane tylko przez szlachtę z danej
ziemi . I w tym kierunku musiała iść polityka wszystkich władców z dynastii
niepiastowskich i tak Wacław II zobowiązał się wobec szlachty małopolskiej i
wielkopolskiej do przestrzegania istniejących praw . Warunkiem objęcia
dziedzictwa po Kazimierzu Wielkim było dochowanie istniejących praw przez jego
następcę Andegaweńskiego ( przywilej w Budzie ) , podobnie było z przywilejem w
Koszycach , nawet Jagiełło musiał przed objęciem władzy zaprzysiądz istniejące
prawa , w czasach Jagiełły po raz pierwszy uwidacznia się rola sejmików m. in.
po pokoju w 1401 r. ( wykup ziemi dobrzyńskiej ) , sejmiki same zebrały
potrzebną kwotę . Wraz z rozwojem przywilejów szlacheckich szlachta coraz
bardziej stawała się narodem politycznym ( dwa ważne przywileje - nikogo bez
wyroku sądowego więzić nie będziemy , cerkwicko - mierzawski gdzie król
zobowiązał się do niepodejmowania działań politycznych o poważniejszym
znaczeniu bez zgody sejmików ) .

Tu tkwi geneza polskiego parlamentaryzmu , ponieważ trudno było monarsze
uzgadniać z każdym z sejmików z osobna swoje decyzje również i sejmiki
poszczególnych ziem chciały znać swoje stanowiska , tak więc wykształcał się
zwyczaj wysyłania posłów od sejmików ziemskich na zjazdy generalne prowincji -
Małopolski , Wielkopolski , aby uzgodnić stanowiska , aż w wkrótce w 1493 r.
wykształcił się sejm walny , złożony z Izby Poselskiej i Izby Senatorskiej W
skład Izby Senatorskiej ...

O funkcji sejmu walnego zadecydowała konstytucja nihil novi sub omni mum - nic
nowego bez zgody wszystkich , tzn. nic nowego bez zgody trzech sejmujących
stanów , oraz nic nowego bez zgody wszystkich posłów ziemskich . Przyjęto , że
posłowie reprezentują tylko i wyłącznie szlachtę danej ziemi . Następnym etapem
kształtowania się parlamentu szlacheckiego były artykuły henrykowskie ( coś w
rodzaju konstytucji - 1573 ) , w którym król zobowiązywał się do zwoływania
sejmów oraz reformy pateriańskie . W dziedzinie sądownictwa kiedy Stefan Batory
przekazał część swych uprawnień sądowniczych do trybunału Koronnego i sędziowie
tego trybunału byli również wybierani na sejmikach tzw. deputackich . Tak więc
na przełomie XVl / XVll w. obywatelstwo szlacheckie polegało na tym , że
szlachcic miał monopol na posiadanie ziemi na tzw. prawie ziemskim , zapewnioną
nietykalność osobistą , monopol na sprawowanie urzędów państwowych , a także
możliwość artykulacji swych interesów jak i reprezentacji poprzez sejmiki i
izbę poselską sejmu walnego , nie licząc możliwości wyboru króla ( elekcje ...)

Szlachta aczkolwiek bardzo ceniła swe przywileje i było z nich dumna , to
jednak przy podejmowaniu decyzji kierowała się nie tylko interesem publicznym ,
ale też własnym prywatnym interesem majątkowym i zarobkowym . Dotąd dokąd była
jeszcze prawie rodzinna dynastia , która kierowała się interesem Rz. P. , i
dotąd dokąd jeszcze szlachta średniozamożna , posiadająca przeważała , dotąd
interesy publiczne nie kolidowały z interesami prywatnymi . Istniała też wysoka
... polit. Wśród elit rozumienie wagi spraw wspólnych , ta równowaga zaczęła
się chwiać w I poł . XVll w.

- interes monarchy ( Wazowie ) nie był tożsamy z interesami Rz. P.

- duża liczba szlachty bezrolnej i małorolnej została uzależniona od swych
patronów jakimi byli magnaci . W ten sposób powstał bardzo niebezpieczny
związek : patron którym magnat dawał ochronę i protekcję poszczególnych
szlachciców w postaci dzierżawy , zatrudnienia w swym majątku , przez poparcie
na określone godności ziemskie , natomiast szlachcic winien udzielić poparcia
dla swego dobrodzieja szczególnie na sejmikach i w sejmie walnym . W ten sposób
magnateria krok po kroku przejmowała kontrolę nad sejmikami ziemskimi .

Przełomem było liberum veto 1652 r. kiedy okazało się , że mocą konstytucji
nihil novi głosem jednego posła można zerwać sejm walny .W ten sposób przy
paraliżu s

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

MARTYSIA 20 listopada 2007, z IP: 193.41.113.228     Zgłoś komentarz do skasowania
SCIAGA MOZE BYC CHOC NIEJEST ZABARDZO ROWINIETA I NIEWSZYSTKO JEST W NIEJ ZAWARTE
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0068 sekund.