Przemiany społeczno - gospodarcze na ziemiach polskich w latach 1831 - 1848.

Dodał: ~gość
Data dodania: 21 września 2001
Średnia ocen: 4,2
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


ZABÓR ROSYJSKI :

Po upadku powstania listopadowego car przystąpił do polityki represji : książę
Iwan Paskiewicz został mianowany księciem warszawskim i przyznano mu stanowisko
namiestnika Królestwa Polskiego; Królestwo obciążono kontrybucją na utrzymanie
100 tys. armii rosyjskiej; przywódców powstania skazano zaocznie na śmierć oraz
konfiskatę majątków. Z tym, że tych których ujęto również skazano na śmierć,
ale później ułaskawiono zamieniając karę na ciężkie roboty na Syberii;
zamknięto Uniwersytet i Politechnikę w W-wie; zbudowano Cytadelę ( potężna
twierdza górująca nad miastem ) - w X pawilonie urządzono więzienie polityczne.

Car Mikołaj, aby przed opinią europejską zamaskować represyjną formę rządów
zniósł konstytucję z 1815 roku. W jej miejsce ogłoszony został Statut
Organiczny Królestwa Polskiego, który przewidywał zniesienie sejmu i wojska
polskiego, zniesienie odrębnej koronacji cara na króla polskiego, przyłączenie
Królestwa do cesarstwa z utrzymaniem jednak Rady Stanu i Rady Administracyjnej
podporządkowanej namiestnikowi Paskiewiczowi. Statut gwarantował odrębność
ustawodastwa cywilnego i karnego, używalnośc języka polskiego jako urzędowego,
wolność wyznania, samorząd terytorialny. Statut Organiczny nie wszedł jednak w
życie.

Królestwo otrzymało organizację rosyjską, język rosyjski stał się drugim
oficjalnym językiem urzędowym, województwa zmieniono na grubernie, zaś w roku
1841 zniesiono Radę Stanu. Jej kompetencje przejęły administracje w
Petersburgu.

W ramach represji ustanowiono barierę celną na granicy z Rosją. Chodziło o to,
aby podkopać rozwój polskiego gospodarstwa : na wyroby przemysłowe sprowadzane
z Królestwa Polskiego wprowadzono 16% taryfę celną, zaś na wyroby sprowadzane z
Rosji do Królestwa Polskiego 3%. Wobec takiej polityki gospodarczej część
przemysłowców przeniosła się poza granice Królestwa do okręgu białostockiego
( przemysł włókienniczy ). Jednocześnie tańsze zboże rosyjskie zaczęło stanowić
poważną konkurencję dla gospodarki rolnej. Wobec czego właściciele majątków
ziemskich zaczęli przechodzić na hodowlę, rugując chłopów z dotychczas
użytkowanej ziemi. Dopiero administracja carska powstrzymała te praktyki
zakazując rugów w stosunku do chłopów posiadających więcej niż 3 morgi gruntu.
Był w tym również ukryty podtekst polityczny : chłopi zaczęli postrzegać w
carskiej administracji siłę chroniącą ich przed dziedzicami.

Polityka gospodarcza Rosji w stosunku do Królestwa nie była zbyt konsekwentna :
z przyczyn gospodarczych wprowadzono barierę celną na wyroby z Królestwa, jako
formę represji, jednak na początku lat 40-tych ją zniesiono w ramach
politycznego przyłączania Królestwa do imperium rosyjskiego.

W Królestwie Polskim w tym czasie miały już miejsce poważne zmiany gospodarcze
i społeczne : w latach 1845-1848 zbudowano kolej warszawsko-wiedeńską; po
zniesieniu barier celnych zaczął rozwijać się przemysł jako zaspokojenie popytu
na rynkach rosyjskim i dalekowschodnim; niemal połowa chłopskich gospodarstw
zamiast pańszczyzny płaciła czynsz; ośrodkiem prowadzącym politykę gospodarczą
był Bank Polski w Warszawie będący w rękach Polaków; wzrosła liczba ludności w
miastach, a jednocześnie pojawiła się bardzo nowoczesna struktura społeczna, a
mianowicie obok istniejących wielkich grup ludności, takich jak : chłopi,
szlachta, zróżnicowany stan mieszczański, pojawiła się burżuazja
wielkoprzemysłowa ( grupa nieliczna, ale bogata ) oraz początki proletariatu
wielkoprzemysłowego -- najemnych robotników fabrycznych. Politycznie jednak
społeczeństwo w Królestwie Polskim nie miało żadnej możliwości reprezentacji
czy artykulacji swoich interesów zbiorowych, bądź to społecznych, bądź
narodowych. Życie polityczne mogło się rozwijać tylko poprzez działanie
nielegalne.

ZABÓR PRUSKI :

Po Kongresie Wiedńskim zabór pruski cieszył się pewną autonomią. Utworzono
Wielkie Księstwo Poznańskie. Na tym terenie również miały miejsce reformy
społeczno-gospodarcze, które obejmowały całe społeczeństwo Prus. Reformy te
noszą nawet nazwę "pruskiej drogi do kapitalizmu". Polegały one na tym. że
chłopi w zaborze pruskim otrzymali ziemie na własność ( 1823 rok ), ale za
wysokim odszkodowaniem rozłożonym na wiele lat. Często ceną uwłaszczenia było
oddanie na rzecz dworu połowy użytkowanych gruntów.

Polityka władz pruskich uległa zaostrzeniu po upadku powstania listopadowego.

Przedstawicielem rządu w Wielkim Księstwie Poznańskim został Eduard Flottewell.
Celem polityki tego dygnitarza była germanizacja Księstwa Poznańskiego.
Polegało to na tym, że stanowiska w administracji i sądownictwie zaczęto
obsadzać Niemcami; język niemiecki stał się językiem urzędowym; promowano
wykupywanie ziemi z rąk polskich i parcelację między Niemców; zlikwidowano
odrębność administracyjną Wielkiego Księstwa Poznańskiego w latach 30-tych.

Antypolska polityka uległa złagodzeniu po wstąpieniu na tron pruski ( 1840 rok
) Fryderyka Wilhelma IV i odwołaniu Flottewella : cenzura stała się bardziej
liberalna, zwiększyła się swoboda stowarzyszania się i możliwości używania
języka polskiego.

W tym też czasie pojawila się ideologia pracy organicznej. Oznaczała ona
legalne działanie w takich dziedzinach jak : gospodarka, oświata, kultura,
nauka, opieka społeczna. Jej celem miało być wzmocnienie polskiego życia
narodowego, pogłębianie świadomości narodowej szerokich warstw społecznych,
modernizacja stosunków gospodarczo--społecznych przy rezygnacji z dążeń
niepodległościowych traktowanych w danym momencie historycznym jako nierealne i
niemożliwe do urzeczywistnienia ( polityczne przystosowanie się ).

GDZIE INDZIEJ TEN RODZAJ AKTYWNOŚCI SPOŁECZNEJ NIEZALEŻNEJ OD RZĄDU NAZYWANY
BYŁ ORGANIZACJĄ SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO.

Najbardziej charakterystyczne przejawy pracy organicznej to : założenie przez
Karola Marcinkowskiego Towarzystwa Pomocy Naukowej, które ułatwiało zdobycie
wykształcenia młodzieży niezamożnej; wybudowanie, również przez niego, gmachu
Bazaru, w którym mieściły sie polskie sklepy, warsztaty, w którym miały się
odbywać różne polskie imprezy -- w inicjatywie tej chodziło o integrację
polskich środowisk ( inteligencja, szlachta, chłopi ), jak i wspieranie
gospodarczej aktywności Polaków; ORGANIZACJA SPOŁECZEŃSTWA CYWILNEGO;
gromadzenie dużych zbiorów bibliotecznych ( Biblioteka Działyńskich w Kurniku
); założenie przez Hipolita Cegielskiego w 1846 roku warsztatu naprawy maszyn
rolniczych, z którego wyrosła w późniejszych latach fabryka maszyn rolniczych.
Praca organiczna to gospodarka, edukacja, organizacja pomocy społecznej oraz
uczenie umiejętności wspólnego działania w ramach istniejących praw i poprzez
istniejące prawa. Była to działalność patriotyczna, ale pozbawiona elementów
politycznych.

ZABÓR AUSTRIACKI :

Sytuacja polityczna wyglądała w ten sposób, że teoretycznie społeczeństwo
reprezentował sejm galicyjski, ale faktycznie nie miał on żadnej rzeczywistej
władzy. Faktyczną władzę sprawowała administra-cja podporządkowana Wiedniowi.
Na jej czele stał gubernator, pod-legali mu starostowie kierujący cyrkułami
( obwód administracyjny ). Szkolnictwo i Uniwersytet Lwowski podlegały
germanizacji.

Galicja była podzielona na Galicję wsch. i zach. Za granicę można przyjąć rzekę
San. W Galicji wsch. występowały jeszcze problemy narodowościowe ze względu na
silną obecność żywiołu ukraińskiego. Stolicą tej części Galicji był Lwów, w
zach. zaś, po 1846 roku, najbar-dziej prężnym ośrodkiem kultury był Kraków.

Najważniejszą inicjatywą kulturalną było założenie w 1817 roku we Lwowie
zakładu narodowego fundacji Maksymiliana Ossolińskiego. Mieściła się tam
biblioteka, muzeum, drukarnia.

Stosunki społeczne w Galicji uległy znacznej petryfikacji ( termin pochodzący z
budownictwa oznacza utrwalenie, ugruntowanie ). Podstawowe klasy społeczne to
ziemiaństwo ( słabe liczebnie, ale wpływowe ), chlopstwo, niewielki odsetek
mieszczaństwa ( główne miasta : Lwów, Kraków, Przemyśl, Rzeszów ), silna
obecność mniejszości ( żydowska, ukraińska ). Słabo rozwinięte szkolnictwo
prowadzone głównie przez zakony. Rolnictwo folwarczno --pańszczyźniane.

Dla Austrii prowincja galicyjska to obszar ściągania podatków i poboru rekruta.
Jedyne ośrodki przemysłowe to kopalnie soli w Bośni i Wieliczce.

Możliwości legalnego życia politycznego również bardzo ograniczone, ale w
latach 30-tych, pierwszej połowie lat 40-tych, w Galicji silnie rozbudowana
była działalność spiskowa. Skończyło się to tragicznie -- rabacją galicyjską.

Uwłaszczenie chłopów w Galicji nastąpiło dopiero w roku 1848, w dobie Wiosny
Ludów.

PODSUMOWANIE :

Podsumowując społeczeństwo polskie w latach 1831-1848 możemy dostrzec głębokie
zróżnicowanie spowodowane częściowo polityką zaborców, a częściowo naturalnymi
procesami społecznymi.

Najlepiej rozwiniętą gospodarczo i społecznie dzielnicą był zabór pruski. Tam
przejściowo istniały największe możliwości pracy organicznej. Można tutaj było
wykorzystać pruskie poczucie prawa, niezależność sądownictwa, przestrzeganie
przepisów.

Najbrutalniejszej polityce był poddany zabór rosyjski, gdzie prowadzono celową
politykę antypolską wymierzoną głównie w szlachtę i duchowieństwo, w polską
kulturę. Jednym z przejawów walki z polskością było zniesienie unii brzeskiej i
przymusowe wcielenie grekokatolików do cerkwii prawosławnej, likwidacja wielu
zakonów katolickich, a także ograniczenie kontaktów kościoła polskiego z
Rzymem. Szczególnie ostrą i brutalną politykę prowadzono na ziemiach zabranych
( na wschód od Bugu ).

Stosunkowo najmniej antypolską politykę prowadzono w Galicji. Spiski
galicyjskie zwalczano raczej pod hasłami obrony porządku społecznego. Co więcej
monarchia Habsburgów była monarchią katolicką i wielonarodowościową, gdzie
Niemcy stanowili niewielki procent ludności. Jednak Galicja była najbardziej
zacofanym zaborem, jeśli chodzi o rozwój gospodarczy, i najbiedniejszym.

W tym czasie pewnej wyrazistości nabrały dwie koncepcje niepodległości : przez
powstanie oraz przez umocnienie narodu poprzez pracę organiczną z
przystosowaniem się do otaczającej rzeczywistości. Obie koncepcje miały swoich
zwolenników.

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

andzia01564 11 kwietnia 2008, z IP: 83.12.81.210     Zgłoś komentarz do skasowania
stronka ogólnie spoko ale trochę nudna poprawcie ją
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0077 sekund.