Robotniczy ruch w Polsce

Dodał: Iwona
Data dodania: 22 listopada 2005
Średnia ocen: 4,5
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat
W połowie XIX w. na znajdujących się pod zaborami ziemiach polskich rozwinął się ruch robotniczy wyrażający się w żywiołowych wystąpieniach, strajkach, manifestacjach ulicznych, głodówkach itp. Najwcześniej rozwinął się w zaborze pruskim.

1847 miały miejsce strajki górników w Królewskiej Hucie, 1850 w Siemianowicach, Mysłowicach i Rybniku. Powoływano pierwsze związki zawodowe, początkowo o charakterze drobnomieszczańskim, później inicjatywę przejęli socjaliści. 1889 na Górnym Śląsku strajkowało 14 tys. górników, wysuwając m.in. postulat skrócenia czasu pracy (wynoszącego wówczas 12 godzin).

1869 doszło do pierwszych wystąpień robotniczych w rejencji poznańskiej. W latach 70. XIX w. rozpoczęli agitację polscy socjaliści. 1882-1888 miały miejsce pierwsze aresztowania działaczy kółek socjalistycznych, odbyły się pierwsze procesy mające charakter pokazowy. 1872 wybuchł strajk powszechny w Gdańsku. Tutaj także doszło do procesów działaczy socjalistycznych.

W Galicji w końcu lat 60. XIX w. demokraci lwowscy założyli stowarzyszenie czeladzi rzemieślniczej Gwiazda, liczące początkowo 400 członków. Stowarzyszenie wydawało pisma Rękodzielnik (1869-1872) i Czcionka (1872-1874). 1871 rozpoczął agitację socjalistyczną przybyły do Galicji B. Limanowski popularyzujący idee I Międzynarodówki. 1878 L. Waryński założył w Krakowie tajną organizację młodzieży robotniczej i studenckiej.

1880 władze aresztowały jej przywódców, odbył się proces 35 czołowych działaczy, w wyniku którego Waryński zmuszony był opuścić zabór austriacki. Ze względu na panujący terror organizacje robotnicze powstały najpóźniej w zaborze rosyjskim, niemniej skala wystąpień była tam największa, a organizacje nosiły najbardziej rewolucyjny charakter.

1877-1878 Waryński założył pierwsze „kasy oporu" i „koła rewolucyjne", które opracowały w 1879 Program Socjalistów Polskich nazywany także Programem brukselskim. Z inicjatywy Waryńskiego doszło do scalenia kółek socjalistycznych i utworzenia 1882 Międzynarodowej Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat, nazywanej także Wielkim Proletariatem bądź I Proletariatem.

Program tej partii zakładał obalenie kapitalizmu w drodze rewolucji światowej, nie ustosunkowywał się do kwestii niepodległości i reformy agrarnej. Na rozwój ruchu robotniczego na ziemiach polskich niewątpliwy wpływ wywarł udział wielu Polaków w I Międzynarodówce i Komunie Paryskiej oraz współpraca z czołowymi europejskimi myślicielami socjalistycznymi i działaczami robotniczymi.

1886 na skutek aresztowań kolejnych przywódców: L. Waryńskiego, S. Kunickiego, M. Bohuszewiczówny zaprzestał działalności I Proletariat. W dwa lata później powstał II Proletariat założony przez L. Kulczyckiego i J. Marchlewskiego nawiązujący swym programem do Wielkiego Proletariatu.

Powstały w 1889 Związek Robotników Polskich (ZRP) początkowo wyrzekał się wszelkich haseł niepodległościowych i politycznych, ograniczając się do walki o poprawę sytuacji materialnej robotników. Z czasem w programie ZRP pojawiły się także akcenty polityczne i niepodległościowe. W ostatnich latach XX w. w polskim ruchu robotniczym rysowały się dwa nurty określane jako internacjonalistyczny i narodowy.

Nurt internacjonalistyczny reprezentował I i II Proletariat oraz założona w 1894 Socjaldemokracja Królestwa Polskiego (od 1900 Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy - SDKPiL). Za cel podstawowy uznawała ona obalenie ustroju kapitalistycznego przez rewolucję międzynarodową i stworzenie światowego państwa socjalistycznego.

Wszelkie dążenia niepodległościowe w polskim ruchu robotniczym SDKPiL uważała wręcz za szkodliwe. Inny program reprezentowały partie mieszczące się w nurcie narodowym, m.in. założony przez polskich działaczy socjalistycznych w 1892 w Paryżu Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich (ZZSP), stawiający sobie za cel walkę o Polskę niepodległą i socjalistyczną.

Wkrótce akces do partii zgłosiły koła socjalistyczne w zaborze rosyjskim, m.in. wileńskie z J. Piłsudskim, które przyjęły wspólną nazwę Polska Partia Socjalistyczna (PPS). Po połączeniu w 1893 II Proletariat i ZRP weszły w skład PPS. 1892 rozpoczęła działalność Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska Cieszyńskiego (PPSD) o programie bardzo zbliżonym do PPS.

Najsłabszą działalność, z uwagi na duże wpływy duchowieństwa oraz Narodowej Demokracji i Narodowego Związku Robotników, przejawiała PPS w zaborze pruskim. Duży wpływ na liczebny wzrost partii, stronnictw robotniczych i organizacji związkowych oraz ożywienie ich działalności wywarła rewolucja 1905-1907
.
Aktywny udział w rewolucji wzięły PPS i SDKPiL, spełniając w wielu wypadkach rolę inspirującą. Niemałą rolę odegrał także żydowski Bund. SDKPiL stała na stanowisku ścisłej współpracy z Socjaldemokratyczną Partią Robotników Rosji (SDPRR) i we wspólnej walce z robotnikami rosyjskimi upatrywała możliwość przejęcia władzy. SDKPiL nie posiadała programu narodowego, dążyła jedynie do autonomii w ramach wielonarodowościowego państwa rosyjskiego, uważała za niemożliwe utworzenie samodzielnego państwa polskiego z uwagi na zbyt liczne więzi ekonomiczne łączące Królestwo Polskie z Rosją.

W polskim ruchu robotniczym przewagę miał jednak kierunek łączący nadzieję na równoczesne wyzwolenie społeczne i narodowe. Pod takim hasłem występowała PPS dążąca do przekształcenia rewolucji w zbrojne powstanie narodowe. Na tle różnic programowych doszło do podziału w PPS.

Jeden z odłamów, PPS-Frakcja Rewolucyjna, stawiał sobie za cel wyzwolenie narodowe i utworzenie niepodległego państwa polskiego niezależnego od Rosji. Drugi odłam, PPS-Lewica, mniej liczny, dążył do obalenia caratu i zwycięstwa robotników w Rosji i Królestwie, zwycięstwo robotników w całej Rosji miało rozwiązać wszelkie kwestie społeczne i polityczne.

PPS-Lewica uważała polski ruch robotniczy za część składową rosyjskiego ruchu robotniczego i domagała się użycia Organizacji Bojowej PPS do celów rewolucji ogólno rosyjskiej. Biorąc udział w wypadkach 1905-1907 PPS-Lewica walczyła o wpływy z SDKPiL i sprzeciwiała się programowi niepodległościowemu PPS-Frakcji Rewolucyjnej.

Całkowicie odmienny stosunek do rewolucji miała Narodowa Demokracja (ND). Utworzony przez nią w 1905 Narodowy Związek Robotniczy (NZR) nie tylko nie brał udziału w ruchach rewolucyjnych, lecz tworzył bojówki partyjne, które występowały czynnie przeciw manifestującym robotnikom. Doszło do bratobójczych walk w Łodzi, w których interweniowała policja. W wypadkach łódzkich zginęło ok. 200 osób.

Za „zasługi" w tłumieniu rewolucji 1905-1907 ND i NZR otrzymały zgodę na prowadzenie legalnej działalności w zaborze rosyjskim. Po rewolucji 1905-1907 kierowana przez J. Piłsudskiego PPS-Frakcja Rewolucyjna dążyła przede wszystkim do realizacji programu niepodległościowego, prowadziła rozbudowę organizacji paramilitarnych przygotowując się do wojny z Rosją.

Podobne poglądy na sprawę odbudowy niepodległej Polski, jak PPS-Frakcja Rewolucyjna, miały galicyjska PPSD i PPS zaboru pruskiego. Na stanowisko niepodległościowe przeszedł także NZR, odrywając się od prorosyjskiej endecji. SDKPiL i PPS-Lewica głosiły hasła antywojenne i dążyły do ścisłej współpracy z rosyjskim ruchem robotniczym. 1916 doszło do rozbicia SDKPiL na tle stosunku do proletariatu wiejskiego i chłopów małorolnych jako sojuszników w walce z kapitalistami. Nastąpił podział SDKPiL na "zarządowców" i „rozłamowców".

W czasie rewolucji 1917 SDKPiL i PPS-Lewica opowiedziały się za bolszewikami. U zarania polskiej państwowości obydwie te partie tworzyły rady delegatów robotniczych, podobnie jak „stara" PPS. W grudniu 1918 doszło do zjednoczenia PPS-Lewicy z SDKPiL i utworzenia Komunistycznej Partii Robotników Polski (KPRP).

Radykalizacja działań rad delegatów robotniczych kierowanych przez komunistów, dążenie do rewolucji w celu obalenia dopiero co powstałej władzy państwowej w imię proletariackiego internacjonalizmu i utworzenia Polskiej Republiki Rad stało się powodem delegalizacji KPRP w styczniu 1919. 1922, z inicjatywy KPRP, doszło do utworzenia Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej (KZMP).

Zarówno KPRP, nosząca od 1925 nazwę Komunistycznej Partii Polski (KPP), jak i jej młodzieżowa przybudówka były organizacjami antypaństwowymi. Ich program i działalność podlegały ścisłej kontroli ze strony Międzynarodówki Komunistycznej, obie organizacje miały bezwzględny obowiązek popierania polityki radzieckiej. W kwietniu 1919 doszło do formalnego połączenia PPS, PPSD i PPS zaboru pruskiego i utworzenia jednolitej PPS, która odegrała pierwszoplanową rolę w okresie powstawania państwa polskiego.

Z szeregów PPS pochodzili premierzy pierwszych rządów: I. Daszyński i J. Moraczewski. Program PPS zakładał m.in.: utrwalenie niepodległości, utrzymanie parlamentarno-demokratycznego systemu rządów, jednoizbowy parlament, pięcioprzymiotnikowe prawo wyborcze, swobody polityczne dla mniejszości narodowych, uspołecznienie podstawowych gałęzi przemysłu, likwidację wielkiej własności ziemskiej, bezpłatne szkolnictwo i rozdział Kościoła od państwa.

Obok PPS i in. partii robotniczych działała także Narodowa Partia Robotnicza, opanowana przez chadecję, oraz partie reprezentujące mniejszości narodowe, jak żydowski Bund i Poalej Syjon, Ukraińska Socjaldemokratyczna Partia czy Niemiecka Socjalistyczna Partia Pracy w Polsce. Wojna polsko-bolszewicka spowodowała ponowną aktywizację komunistów.

Zdelegalizowana KPRP prowadziła szeroko zakrojoną kampanię antywojenną, w momencie spodziewanej klęski Polski zawarła porozumienie z przybyłym wraz z Armią Czerwoną Tymczasowym Komitetem Rewolucyjnym Polski o przejęciu władzy i utworzeniu Polskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Podobnie w okresie kryzysu i hiperinflacji w latach 1922-1923 KPRP nie tylko wzmogła swą działalność propagandową, lecz także dopuszczała się aktów terroru (zamachy bombowe na Uniwersytetach Jagiellońskim i Warszawskim oraz w Cytadeli warszawskiej). Na zjeździe w Bołszewie pod Moskwą wydzielono z KPRP na zasadach autonomii Komunistyczną Partię Zachodniej Ukrainy, Komunistyczną Partię Zachodniej Białorusi i Komunistyczną Partię Górnego Śląska, co wynikało z faktu nieuznawania przez komunistów przynależności tych ziem do Polski.

W okresie kryzysu organizatorem strajków była także PPS, która ogłosiła m.in. 23 XI 1923 strajk powszechny w Krakowie. Podczas strajku miały miejsce starcia manifestantów z wojskiem, których skutkiem była śmierć kilkudziesięciu osób po obu stronach. Podobne wypadki miały miejsce w Tarnowie i Borysławiu. 1926 zarówno KPP, jak i PPS poparły początkowo przewrót majowy J. Piłsudskiego. Już w czerwcu tegoż roku komuniści uznali przewrót za „faszystowski". PPS cofnęła swe poparcie dla Piłsudskiego w grudniu 1926.

Kryzys gospodarczy w Polsce w latach 1929-1933 doprowadził do nowej fali strajków i manifestacji oraz radykalizacji ruchu robotniczego. PPS wystąpiła z Centrolewu i zaatakowała swoich dotychczasowych sojuszników, zarzucając im realizację programów wrogich socjalizmowi. Wewnątrz PPS pojawiły się hasła dyktatury proletariatu, obrony ZSRR oraz tworzenia Polskiej Republiki Rad. Do wyciszenia nastrojów doszło w 1935.

Na wiosnę 1938 z polecenia J.W. Stalina Komitet Wykonawczy Kominternu rozwiązał KPP, powodem było przekonanie Stalina, że KPP stała się agenturą rządu polskiego. Stracono i zesłano do łagrów setki komunistów polskich. Specjalni wysłannicy Kominternu rozwiązywali komórki partyjne na terenie Polski. W lata okupacji komuniści wkroczyli rozbici pod względem organizacyjnym.

1939 po klęsce wrześniowej władze centralne PPS podjęły decyzję o formalnym rozwiązaniu partii i powołały na jej miejsce konspiracyjną Wolność - Równość - Niepodległość (PPS-WRN). Grupy działaczy socjalistycznych pozostających poza PPS utworzyły w 1941 organizację Polscy Socjaliści (PS), która od kwietnia 1943 nosiła nazwę Robotniczej Partii Polskich Socjalistów (RPPS).

Niedobitki działaczy komunistycznych utworzyły niewielkie organizacje, m.in. Sierp i Młot, Proletariusz, Związek Walki Wyzwoleńczej i in., które nie były w stanie prowadzić szerszej działalności z uwagi na niedawną zagładę polskich komunistów i realia okupacji radzieckiej na polskich ziemiach wschodnich. Dopiero napaść niemiecka na ZSRR i przerzucenie na teren okupowanego kraju grup inicjatywnych z ZSRR pozwoliły na wniknięcie komunistów do środowisk robotniczych i utworzenie Polskiej Partii Robotniczej (PPR).

Nowo utworzona partia prowadziła głównie działalność propagandową i przygotowywała przyszłą kadrę do przejęcia władzy po wkroczeniu Armii Czerwonej. Przedstawiciele liczących się w ruchu robotniczym partii politycznych od początku okupacji znaleźli się we władzach Polski Podziemnej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej na terytorium Polski władzę przejęła PPR.

Z dawnych członków RPPS i działaczy socjalistycznych przybyłych z Rosji utworzono podporządkowaną komunistom PPS. Dawna PPS-WRN, działająca w czasie okupacji, musiała ulec rozwiązaniu. Próby niektórych członków PPS-WRN dołączenia do PPS zakończyły się niepowodzeniem.

Po sfałszowanym referendum (1946), sfałszowanych wyborach do sejmu (1947) w grudniu 1948 PPR i PPS połączyły się tworząc PZPR, która stała się odtąd jedynym przedstawicielem ruchu robotniczego w Polsce. Koniec monopolu PZPR przyniosło dopiero utworzenie w 1980 Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność". Rozwój pluralizmu politycznego, także w ruchu robotniczym, nastąpił po samo rozwiązaniu PZPR w 1990.

Partie polityczne na ziemiach polskich w drugiej poł. XIX w.

Konspekt: Polskie partie polityczne po Powstaniu Styczniowym do 1914 roku w ujęciu trójzaborowym.

1. Zabór rosyjski
W 1893 powstała Liga Narodowa, późniejsze Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, czyli partia dążąca do eliminacji wszystkich obcych narodowości w Polsce. Była to odpowiedź na ideologie propagowane w Niemczech i Rosji, czyli propagowanie państwa narodowego. Deklaracja czystości narodowej doprowadziła do degeneracji ruchu tak, jak w Rosji, Francji i Niemczech: do szowinistycznego nacjonalizmu i idei eksterminacji narodowości niesłowiańskich.

Narodowa Demokracja przede wszystkim dążyła do związania się z silniejszym państwem, które pełniłoby rolę protektora. Dmowski, porwany ideą panslawizmu, postulował za związaniem się z Rosją. Suwerenność Polski odsunięto w bliżej nieokreśloną przyszłość, zajęto się za to propagandą antyżydowską i antyukraińską. Tępiono także radykalny socjalizm. Poza tym endecja działała w środowiskach kobiecych, robotniczych i klerykalnych; prowadzono program oświatowo-kulturalny w Królestwie i patrz Galicja - zabór austriacki.

Po 1905 roku - rezygnacja z haseł walki z caratem, udział w pracach Dumy, ostro antysocjalistyczna. Wpływy w środowisku robotniczym dzięki powołaniu Narodowego Związku Robotniczego i endeckich związków zawodowych.

W 1878 w Warszawie opracowany został pierwszy program socjalizmu rewolucyjnego. Ta ideologia rozwinęła się z socjalistycznych kółek studenckich, działających pod wpływem rosyjskiej organizacji ‘Ziemla i Wola’. Jednym z autorów programu był Ludwik Waryński, który swoje dzieło oparł na ideologii marksistowskiej. Prawdziwą partią, która rozwinęła program brukselski, była Międzynarodowa Socjalno-Rewolucyjna Partia „Proletariat" (Waryński, 1882) - program zgodny z postulatami Manifestu Komunistycznego Marksa i Engelsa, z negatywnym nastawieniem do kwestii powstań i ideologii narodowej, w pewnym zakresie akceptacja terroru indywidualnego. Koniec Proletariatu - 1886.

II Proletariat - 1888, m.in. Marcin Kasprzak, zamachy, brak akceptacji wśród robotników Królestwa Polskiego. Wskutek sporów - 1889 Związek Robotników Polskich m.in. Marchlewski - wzorowanie na niemieckiej socjaldemokracji, założenie masowości, walka ekonomiczna, odrzucenie terroru indywidualnego. Kasy oporu - tajne, quasi związki zawodowe. Zarówno akcenty internacjonalistyczne (współpraca z ruchem rosyjskim) jak i narodowe. Organizowanie od 1890 obchodów I maja, bunt łódzki 1892. Próby stworzenia formalnych struktur partyjnych.

PPS - wywodzi się z powołanego w Paryżu w 1892 roku Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich (Limanowski, Mendelson, Perl) - nadzieje na restytucję państwa polskiego w razie konfliktu między zaborcami, zerwanie z ideą internacjonalizmu i rewolucji powszechnej. Popierają metody ewolucyjne, parlamentarne. Na paryskim zjeździe połączenie ZZSP z II Proletariatem (Marchlewski, Luksemburg) - powstaje PPS. Od 1894 na terenie Królestwa Polskiego. Aktywni działacze - Piłsudski, Stróżewski, Wojciechowski i Kelles-Krauz. Odrzucenie marksistowskiej ideologii klasowej - lewe skrzydło odchodzi, patrz SDKPiL. 1904 dobudówka PPS - Organizacja Bojowa - bojówki i zamachy. Po rewolucji 1905 roku zaognienie sporów i ostatecznie rozpad na PPS Frakcję Rewolucyjną (Pilsudski) i PPS Lewica (młodzi) - bliska SDKPiL.

SDKPiL - Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy 1900 - niepodległość utopią, za internacjonalizmem, za dyktaturą proletariatu, partia marksistowska. Dzierżyński, Marchlewski, Luksemburg. Brak haseł niepodległościowych ogranicz popularność - postulat autonomii od 1904. Organizacja masowych wystąpień robotniczych (strajki), szczególnie w okresie 1905-1907, współpraca internacjonalistyczna z Rosjanami.

2. Zabór pruski
Na ziemiach zaboru pruskiego działali Wojciech Korfanty i Marian Seyda, dwaj słynni ideologowie Narodowej Demokracji. Sprowadzili oni program swojej partii do skrajnego nacjonalizmu, bojówki ND dopuszczały się aktów przemocy i terroru.

Z powodu wysokiego uprzemysłowienia regionu, ruch robotniczy rozwinął się najwcześniej w zaborze pruskim. Przybierał on formę związków zawodowych, zrzeszających robotników obu narodowości. Na ruch robotniczy bardzo wpłynął Kulturkampf, który odciągnął ludzi od socjalizmu w stronę organizacji katolickich i nacjonalistycznych (Centrum i jej działania we wschodniej - Śląsk - części zaboru pruskiego.

Mimo uprzemysłowienia, klasa robotnicza wielkopolski nie garnęła się do ruchu socjalistycznego. Popularność związków zawodowych z zapleczem narodowym i katolickim.

3. Zabór austriacki (Galicja)
Partie o zabarwieniu socjalistycznym, najpierw w ramach Socjaldemokratycznej Partii Austrii, od 1892 we Lwowie Galicyjska Partia Socjaldemokratyczna - z programem zbieżnym z SPA, której była częścią: reforma prawa wyborczego, 8. godzinny dzień pracy, poszerzenie praw obywatelskich. Usamodzielnienie i poszerzenie zasięgu w 1897: Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska Cieszyńskiego (Daszyński, Liberman) - udział w życiu politycznym Austro-Węgier, 3 miejsca w parlamencie austriackim. W czasie rewolucji 1905 roku w pewnym zakresie współpraca z PPS z zaboru rosyjskiego. Wspólne z ludowcami działania o reformę wyborczą.

Konserwatyści - „Stańczycy" - ruch ziemian galicyjskich i kleru. Odrzucanie jakichkolwiek reform agrarnych, za utrzymaniem status quo, nawet przeciwni oświacie na wsi. Za cesarzem.

Najsilniejszym ruchem politycznym chłopstwa w Galicji był ruch ludowy (tradycja walk - Szela, trwałe konflikty wieś, dwór, prawa polityczne i wyborcze chłopów). Z tego ruchu oświatowego i samopomocowego, wezwania do udziału chłopów w legalnych działaniach polityczno-parlamentarnych. Kasy Stefczyka, ruch spółdzielczy. Ta aktywność doprowadziła do wprowadzenia do parlamentu austriackiego chłopskich posłów (1889). Próba sformalizowania w działalność partyjną - 1893, ks. Stojałowski, Związek Stronnictwa Chłopskiego, ze zbyt wąskim programem o równouprawnieniu chłopów i obronie własności chłopskiej.

1895 - Stronnictwo Ludowe: hasła niepodległościowe, przeciwko konserwatystom, postulat reformy ordynacji wyborczej i wyborów powszechnych, za reformami: administracyjną i oświaty (Lewakowski, Bojko - chłop). Wprowadzenie do sejmu 9 posłów, w tym 6 chłopów. W 1906 - zmiana nazwy na Polskie Stronnictwo Ludowe, wydawanie b. popularnego Przyjaciela Ludu. Ostre akcje zw. z walką o reformę prawa wyborczego i masowe strajki - razem z socjalistami PPSD. Sukcesy i po zmianach ordynacji - 17 posłów PSL w parlamencie austriackim najsilniejsze ugrupowanie polskie, gorzej z sejmem krajowym, chociaż dzięki porozumieniu z konserwatystami - też poprawa sytuacji , ale kosztem zerwania współpracy z socjalistami. Chłopi do administracji i rządów.

Układ z konserwatystami nie wszystkim odpowiadał: podział na PSL Piast i PSL Lewica w 1913. W Piaście Witos i Bójko - za współpracą z konserwatystami (solidaryzm społeczny), spółdzielczość, oświata, poszerzenie autonomii jako droga do niepodległości.

Lewica - odnowienie kontaktów z socjalistami, hasła walki o niepodległą Polskę - zbrojnie. Nurt chrześcijański z radykalnym programem reform agrarnych i rozdziału Kościoła od państwa - 1896, znowu ks. Stojałowski zakłada Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe. wyraźnie antyklerykalny.

Generalnie rzecz biorąc, na przełomie wieków, charakterystyczne cele i dążenia partii politycznych zależały ich od składu socjalnego:

- partie konserwatywne - członkowie zwykle właściciele ziemscy, chcący utrzymać stan istniejący, niechętni zmianom, przeciwnicy demokracji, układy z zaborcami, zwolennicy ew. autonomii;
- partie ludowe i mieszczańskie - chłopi (ludowe) i mieszczaństwo (narodowe) miały zdecydowane dążenia oświatowe, domagały się ochrony prywatnej własności przy poparciu państwa dla aktywności gospodarczej, były za demokratyzacją państwa, a niepodległość była dla nich wartością bardzo ważną. Często też popieranie nacjonalizmu;
- partie robotnicze: żądania równouprawnienia politycznego i gospodarczego dla „warstw uciśnionych" i opieki państwa, internacjonalizm, lekceważenie dążeń do niepodległości.
Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0082 sekund.