Rola Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego w dziejach narodu

Dodał: Carlit
Data dodania: 05 grudnia 2005
Średnia ocen: 3,9
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat
Przed utworzeniem przez Napoleona Księstwa Warszawskiego, Polski w ogóle nie było na mapach Europy, stało się tak za sprawą klęski Powstania Kościuszkowskiego. Nie znaczy to jednak, że Polska wcale nie istniała, istniała ona w sercach i umysłach Polaków gotowych na wszystko aby tylko móc żyć w wolnym, niepodległym kraju. Jedną z dróg prowadzących do odzyskania niepodległości była nadzieja pomocy z zewnątrz. Tym sojusznikiem miała okazać się Francja. W końcu września 1796 r. przybył do Paryża generał Jan Henryk Dąbrowski. Szybko dotarł do francuskich sfer wojskowych i Dyrektoriatu. Przedstawił im projekt sformowania legionów polskich przy armii francuskiej we Włoszech. Już miesiąc po ogłoszeniu werbunku do kwatery głównej Legionów przybyło ponad tysiąc Polaków. W maju 1797 r. Legiony liczyły 6 tys. żołnierzy. Naczelne dowództwo powierzono w ręce generała Dąbrowskiego.

Legiony Dąbrowskiego stały się szkołą demokracji i patriotyzmu. W toku nieustannych, ciężkich walk doświadczenie zdobywała kadra dowódcza i oficerska. Czym legionowy zaowocował rozbudzeniem świadomości narodowej Polaków oraz pobudzeniem ich dążeń niepodległościowych. Marzenia Polaków o niepodległym kraju miały się spełnić tylko częściowo. Najpierw w 1806 roku, gdy Napoleon z ziem III i II zaboru pruskiego utworzył Księstwo Warszawskie. Które jednak miało przetrwać tylko do 1815 roku, do czasu wprowadzenia w życie decyzji podjętych podczas Kongresu Wiedeńskiego. Na Kongresie zdecydowano o utworzeniu w miejsce Księstwa Warszawskiego innej namiastki państwa, Królestwa Polskiego całkowicie zależnego od carskiej Rosji. W dalszej części pracy postaram się przedstawić jaką rolę w dziejach narodu polskiego odegrały te dwa państwa. Trzymając się porządku chronologicznego zacznę od Księstwa Warszawskiego. W 1806r. wojska napoleońskie dotarły do ziem polskich zaboru pruskiego, w tej sytuacji Polacy zapominając o dramacie legionistów polskich we Włoszech spowodowali powstanie w Wielkopolsce przeciwko Prusakom. W konsekwencji postawy i działań Polaków Napoleon szybciej zajął Warszawę i pomyślnie prowadził kampanie na terenie Pomorza i Prus Wschodnich w międzyczasie ks. Józef Poniatowski zorganizował regularną armię polską popierającą Napoleona. W 1807r. doszło do rokowań pokojowych między cesarzem Napoleonem I i carem Aleksandrem I w Tylży. Napoleon tym razem doceniając rolę Polaków w uzgodnieniach z Aleksandrem I doprowadził do utworzenia Księstwa Warszawskiego. Nowo powstałe państwo miało być monarchią konstytucyjną na czele z królem saskim Fryderykiem Augustem. 22 I 1807r. Napoleon ogłosił w Dreźnie konstytucje dla Księstwa Warszawskiego. Tym samym ustrój Księstwa Warszawskiego miał się wzorować na Francji i innych państwach wasalnych. Artykuł 4 był wyrazem antyfeudalnej tendencji i głosił "...Znosi się niewolę, wszyscy obywatele są równi przed obliczem prawa...".

Prawo wyborcze uzyskała nie tylko szlachta, ale również zamożne i średnie ziemiaństwo oraz niektóre grupy inteligencji. Władza ustawodawcza należała do dwuizbowego Sejmu, Izba Poselska składała się z 60 posłów wybieranych na sejmikach szlacheckich oraz 40 deputowanych do tzw. zgromadzeń gminnych, większość przedstawicieli stanowiła jednak szlachta. Konstytucja przyznawała pełnię władzy wykonawczej księciu, tzn. królowi saskiemu, któremu przysługiwało "Prawo początkowe", czyli inicjatywa ustawodawcza główną rolę jako władza wykonawcza poza księciem odgrywała Rada Stanu, która składała się z ministrów, ministrowie byli mianowani przez króla i tylko od niego zależni. Rada Stanu przygotowywała projekty praw i funkcje sądownicze.

Sejm jako władza ustawodawcza miał być zwoływany, co dwa lata i obradować tylko przez dwa tygodnie, Sejm składał się z Senatu i Izby Poselskiej. Praktycznie władzę wykonawczą w kraju sprawowała tzw. Rada Ministrów składająca się z Rady Stanu i 12 doradców "referendarzy" Fryderyk August bardzo często przebywał poza Warszawą i granicami kraju. Konstytucja zapewniała polski charakter państwa, działo się tak przez dwa ważne postanowienia tzn. zapewnienia konstytucyjne: wszelkie urzędy sprawować mogą tylko obywatele Księstwa oraz, że akta urzędowe mają być spisywane w języku narodowym. Księstwo Warszawskie nie uzyskało jedna pełniej niepodległości, zwłaszcza w zakresie polityki zagranicznej, która znajdowała się w kompetencjach króla saskiego, a ten był bardzo zależny od Napoleona.

Poza tym armia polska miała charakter polski, ale była jednocześnie w pełni podległa francuskiemu dowództwu. 21 XII 1807 został ogłoszony Dekret grudniowy, który ściśle odnosił się do sprawy chłopskiej, konkretnie określał warunki odejścia chłopa ze wsi, jednoznacznie stwierdzając, że ziemia, zasiewy, inwentarz, budynki stanowiły własność szlachty. Chłop mógł opuścić wieś jednak za zgodą pana i po wcześniejszym wywiązaniu się z umów z panem. Dekret grudniowy "zdejmował chłopu kajdany z nóg razem z butami". W Księstwie obowiązywał także Kodeks Napoleona wg. niego mieszczanie uzyskali pełne prawa nabywania dóbr ziemskich i piastowania urzędów kodeks zrównywał mieszczan ze szlachtą w zakresie stosunków prawnych i sądowych. Życie Księstwa stało ciągle pod przygotowaniem do działań wojennych, w Księstwie zorganizowano stała armię polską w liczbie 30 tysięcy dowodzoną przez księcia Józefa Poniatowskiego, poza tym część pułków polskich pełniła służbę w garnizonach przygranicznych oraz pozostawała jeszcze Legia Nadwiślańska, która brała udział w walkach w Hiszpanii jako stronnik Napoleona W 1809 roku Napoleon musiał podjąć działania z tzw. V koalicją antyfrancuską, w tym czasie wojska austriackie arcyksięcia Ferdynanda Deeste wkroczyły w granice Księstwa Warszawskiego. Podeszły aż pod Warszawę, tutaj 19 V 1809 roku dochodzi do bitwy pod Raszynem, ks. Józef Poniatowski zastosował nietypową taktykę, nie podjął obrony Warszawy, lecz sam ruszył z armią polską na tereny Galicji odnosząc liczne sukcesy w walkach z Austriakami.

Walki Napoleona z V koalicją zakończył pokój w Schunbrun, w sprawie polskiej zdecydowano o rozszerzeniu granicy Księstwa Warszawskiego o ziemie III zaboru austriackiego i okręg zamojski, natomiast kopalnie soli w Wieliczce miały stanowić wspólną własność Austrii i Księstwa Warszawskiego. Bliska perspektywa konfliktu między Rosją a Francją na początku 1812 r. otwierała nadzieje na wskrzeszenie niepodległej Polski. W Księstwie powstała Konfederacja Generalna Narodowa, będąca bezpośrednim nawiązaniem do tradycji szlacheckiej Rzeczypospolitej. Konfederacja wezwała wszystkich Polaków do porzucenia obcej służby i wstąpienia do armii Księstwa. Większość szlachty stanęła u boku Napoleon. Cesarz, ruszając w czerwcu 1812 r. przeciw Rosji ogłosił, iż będzie to "druga wojna polska". Księstwo Warszawskie zdobyło się na olbrzymi wysiłek zbrojny. Pod broń powołano ponad 100 tys. żołnierzy, część miała zasilić bezpośrednio armię francuską a z 35 tys. utworzono V Korpus dowodzony przez księcia Józefa Poniatowskiego. Niestety wyprawa Napoleona okazała się być zupełnym fiaskiem. Sroga zima, głód i liczne klęski zmusiły wojska francuskie do wycofania się z Rosji. W grudniu 1812 roku powróciło do Księstwa zaledwie kilka tysięcy żołnierzy. Ziemie Księstwa Warszawskiego zajęły wojska carskie. W marcu 1813 r. powołano Radę Najwyższą Tymczasową, która miał rządzić krajem do czasu zwołania kongresu w Wiedniu.

Na mocy postanowień Kongresu Wiedeńskiego powstać miało Królestwo Polskie związane z Rosją unią personalną. Królestwo Polskie liczyło 127 tys. km2 i było zamieszkiwane przez ponad 2,7 mln ludności. Car Aleksander I obiecywał, że obszar Królestwa zostanie w przyszłości powiększony o ziemie zaboru rosyjskiego należące wcześniej do Rzeczypospolitej. Obietnice i nadana przez cara w listopadzie 1815 r. liberalna konstytucja miała przychylnie usposobić Polaków. Wprowadzała ona monteskiuszowski trójpodział władzy, co powodowało, że została uznana za najbardziej liberalną ustawę zasadniczą w po-kongresowej Europie. Władza ustawodawcza należała do dwuizbowego sejmu składającego się z Senatu (64 senatorów mianowanych przez króla) i Izby Poselskiej (128 posłów wybieranych przez szlachtę, mieszczan i chłopów). Zwoływany, co 2 lata sejm miał niewielkie kompetencje, które sprowadzały się m.in. do uchwalania budżetu, decydowania o systemie monetarnym, ustalaniu zasad prawa cywilnego i karnego. Władzą wykonawczą był król (lub zastępujący go namiestnik), który miał prawo inicjatywy ustawodawczej.

Mianował ministrów, senatorów i wyższych urzędników oraz dysponował prawem veta w stosunku do ustaw sejmowych. Monarsze przysługiwało prawo wypowiadania wojny oraz zawierania umów międzynarodowych. Organem pomocniczym w sprawowaniu władzy wykonawczej była Rada Stanu, która przygotowywała projekty praw i opiniowała dla króla pracę rządu. Funkcję gabinetu ministrów pełniła Rada Administracyjna, która składała się z namiestnika i pięciu ministrów. Jej rzeczywista rola została sprowadzona do organu wykonującego wolę króla i namiestnika. Konstytucja gwarantowała Polakom stosunkowo szerokie prawa obywatelskie m.in. wolność wyznania, wolność słowa i nietykalność osobistą. Jednak liberalne prawa nie były realizowane w praktyce życia politycznego.

Namiestnikiem został były żołnierz napoleoński gen. Józef Zajączek, który okazał się być uległym karierowiczem. Wysokie, nieprzewidziane konstytucją miejsca w życiu publicznym zajęli: wielki książę Konstanty jako wódz naczelny wojska polskiego i Mikołaj Nowosilcow jako komisarz carski. Ograniczanie swobód obywatelskich i wprowadzenie cenzury doprowadziło do pojawienia się opozycji politycznej. Pierwsi przeciwko łamaniu konstytucji wystąpili posłowie, przede wszystkim z województwa kaliskiego "Kaliszanie", skupieni wokół braci Bonawentury i Wincentego Niemojowskich. Doprowadzili oni w 1820 r. do odrzucenia przez izbę poselską rządowych projektów skrócenia postępowania karnego. Przerwanie obrad i nie zwoływanie sejmu przez pięć lat doprowadziło do osłabienia opozycji sejmowej. Przywódcom "Kaliszan" odebrano możliwość udziału w życiu publicznym, a w 1825 r. zniesiono jawność obrad sejmowych. Realia polityczne postawiły społeczeństwo polskie wobec dylematu: biernie poddać się ograniczaniu praw obywatelskich wobec odrębności Królestwa, czy podjąć zdecydowaną walkę przeciwko caratowi metodami nielegalnymi?

Najwcześniej tajne organizacje były tworzone w środowiskach młodzieży studenckiej i gimnazjalnej. Pierwsze inicjatywy sięgały 1817 r., kiedy to na Uniwersytecie Wileńskim założono Towarzystwo Filomatów (Tomasz Zan, Adam Mickiewicz), a Uniwersytecie Warszawskim Związek Przyjaciół "Panta Koina" (Ludwik Mauersberger). W 1819 r. w warszawskim środowisku akademickim utworzono Związek Wolnych Polaków (Wiktor Heltman i Tadeusz Krępowiecki), który głosił hasła narodowowyzwoleńcze. Drugim środowiskiem, w którym podjęto tajną działalność polityczną była młoda kadra oficerska. Wśród nich major Walerian Łukasiński zorganizował w 1819 r. Wolnomularstwo Narodowe w celu walki o respektowanie konstytucji i przestrzeganie postanowień kongresu wiedeńskiego w zakresie autonomii Królestwa Polskiego. Obawa przed policją zmusiła Łukasińskiego do rozwiązania Wolnomularstwa i utworzenia w 1821 r. głębiej zakonspirowanego Towarzystwa Patriotycznego. Stawiając sobie za cel odzyskanie niepodległości, objęło ono swoim zasięgiem całość ziem polskich. Aresztowanie w 1822 r. Łukasińskiego znacznie osłabiło działalność Towarzystwa Patriotycznego, które przestało istnieć na skutek aresztowań w 1826 r.

Działalność konspiracyjną w kręgach wojskowych kontynuował porucznik Piotr Wysocki, który w 1828 r. założył tajne sprzysiężenie w warszawskiej Szkole Podchorążych Piechoty. Spiskowcy nie posiadali żadnego programu politycznego, a celem było zorganizowanie zbrojnego powstania, które wybuchło 29 XI 1930 roku i trwało do października roku następnego. W styczniu 1831 roku sejm Królestwa Polskiego uchwalił detronizację cara Mikołaja I. Przez kilka miesięcy Królestwo Polskie było niepodległym państwem z własnym Rządem Narodowym. Po upadku powstania listopadowego rozpoczął się okres represji. Na Królestwo Polskie nałożono olbrzymią kontrybucję, a w Warszawie wzniesiono cytadelę, więzienie, które z czasem stało się symbolem ucisku narodowego.

Uczestnikom sprzysiężenia podchorążych, członkom władz powstańczych wytyczono procesy, skonfiskowano majątki. Zniesiono konstytucję, zastępując ją Statutem Organicznym. Na mocy jego postanowień ograniczono autonomię Królestwa Polskiego, zlikwidowano sejm, armię, niektóre Komisje Rządowe. Zamknięto wyższe uczelnie, zmniejszono liczbę szkół średnich. W urzędach język rosyjski zaczął wypierać język polski. Wprowadzono ostrą cenzurę i system rządów policyjnych. Pierwsze próby działalności spiskowej w latach 30. i 40. XIX wieku, podejmowane przez Sz. Konarskiego, E. Dembowskiego, P. Ściegiennego, zakończyły się niepowodzeniem i represjami. Klęska Rosji w wojnie krymskiej (1853 -1856) ożywiła wśród Polaków nadzieje na poprawę bytu narodowego. Sprzyjało temu złagodzenie przez władze carskie polityki i podjęte reformy. Zaczęły powstawać organizacje społeczne i gospodarcze, kółka samokształceniowe. Po pewnym czasie uformowały się dwa obozy polityczne: "białych" i "czerwonych". aktywność latach 1860-1861 aktywność społeczna znalazła swój wyraz w pokojowych manifestacjach patriotycznych. Nie powiodły się próby uspokojenia nastrojów i reformy podjęte przez Aleksandra Wielopolskiego.

Wprowadzony 14. X 1861 roku stan wojenny w Królestwie Polskim spowodował rozpoczęcie budowy silnej konspiracji (niemal stworzono państwo podziemne). Podjęta przez władze decyzja o brance przyspieszyła moment wybuchu powstania, które wybuchło 22 stycznia 1863 roku. Po klęsce powstania styczniowego nastąpiły brutalne represje i likwidacja odrębności Królestwa Polskiego. Zmieniono nazwę na "Kraj Przywiślański", dokonano nowego podziału administracyjnego, usunięto język polski ze szkół i urzędów, rozpoczynając gwałtowną rusyfikację. W ten sposób skończył się okres, w którym Polska znów była zaznaczana na mapie ówczesnej Europy. Po powstaniu styczniowym zniesiono odrębność Królestwa Polskiego, które zostało włączone do Rosji. Okres istnienia Księstwa Warszawskiego oraz Królestwa Polskiego był dla narodowej tożsamości Polaków ważnym momentem dziejowym. W Księstwie instytucje państwowe i prawne były polskie. Nowe zasady prawne, reforma administracji i wymiaru sprawiedliwości były niewątpliwymi osiągnięciami. Brakowało jednak ludzi przygotowanych do pełnienia służby w nadmiernie rozbudowanej administracji. Występowały nieproporcjonalne do rozmiarów małego Księstwa obciążenia podatkowe, brakowało jednolitej monety. Wielki wysiłek włożyły władze Księstwa w dzieło rozwoju szkolnictwa elementarnego. Izba Edukacyjna uruchomiła ok. 1300 szkół elementarnych, do których uczęszczało ok. 45 tys. uczniów. W szkołach tych obok chłopców uczyły się również dziewczęta. W szkolnictwie średnim oraz wyższym przeprowadzono zmiany programowe.

Od 1808 r. funkcjonowała Szkoła Prawa, do której w 1811 r. przyłączono Szkołę Nauk Administracyjnych. Poważnym ośrodkiem nauki stało się Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Warszawie, działające od 1800 r. Otaczało ono opieką badania z dziedziny ekonomii i rolnictwa, przyrodoznawstwa, medycyny, historii oraz językoznawstwa. Królestwo Polskie pomimo ograniczeń politycznych było centrum polskiego życia politycznego i kulturalnego i wpłynęło na kształtowanie się tożsamości narodowej w ciągu prawie stuletniego okresu polskiego niebytu państwowego. Olbrzymie zniszczenia po wojnie 1812 roku i dwuletniej okupacji wojsk rosyjskich spowodowały, że Królestwo Polskie borykało się z wieloma kłopotami. Wysokie zadłużenie, niskie dochody skarbowe, upadek znacznej ilości miasteczek, trudności w rozwoju produkcji rolnej były głównymi problemami gospodarki Królestwa Polskiego do początku lat 20-tych XIX wieku. Dopiero konsekwentna polityka ministra skarbu Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, doprowadziła do uzdrowienia sytuacji finansowej państwa i umożliwiła rozwój ekonomiczny kraju. Zaczęły powstawać nowoczesne ośrodki przemysłu metalowego i włókienniczego. Wydarzenia polityczne, popowstaniowe represje władz carskich zaciążyły także nad życiem gospodarczym kraju. Pewne ożywienie nastąpiło z chwilą złagodzenia antypolskiej polityki po klęsce Rosji w wojnie krymskiej. Sprzyjało temu pojawienie się na ziemiach Królestwa Polskiego kolei żelaznych. W drugiej połowie XIX wieku rozwijał się przemysł metalowy, rolny (głównie gorzelnictwo i cukrownictwo) i przede wszystkim włókienniczy.

Olbrzymią większość towarów produkowanych w Królestwie Polskim eksportowano do Rosji. Powstały duże skupiska robotnicze w Warszawie, Łodzi, Zagłębiu Dąbrowskim. Działania wojenne w okresie I wojny światowej oraz rabunkowa polityka ewakuującej się armii rosyjskiej, a następnie okupantów niemieckich i austriackich spowodowały ogromne wyniszczenie gospodarki. Skutki tych działań odczuwało potem jeszcze przez wiele lat odrodzone państwo polskie. Te dwa byty państwowe odcisnęły niebagatelne piętno na narodzie polskim. W tym czasie tworzyli najwybitniejsi twórcy rodzimej literatury w ich dziełach zawarte zostały treści do dziś oddziałujące na czytelników. Okres Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego jest jednym z najbarwniejszych i jednym z najważniejszych okresów w dziejach polskiej państwowości.
Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

martinezka 06 grudnia 2011, z IP: 46.77.159.56     Zgłoś komentarz do skasowania
Świetna praca!
tuti dla kolegów i koleżanek 16 kwietnia 2010, z IP: 80.50.128.222     Zgłoś komentarz do skasowania
żal ale nudy ;/
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0026 sekund.