Ukształtowanie się nowoczesnego spektrum politycznego na ziemiach polskich - XIXXX w.

Dodał: ~gość
Data dodania: 04 października 2001
Średnia ocen: 3,9
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


RUCH ROBOTNICZY (XlX/ XX )

Socjalizm i ruch robotniczy .

Przy omawianiu ruchu robotniczego należy rozgraniczyć ruch robotniczy od ruchu
socjalistycznego .

ll poł. XlX w. to szczególnie burzliwy rozwój społeczeństwa przemysłowego na
ziemiach polskich . Szczególne znaczenie mają tutaj ziemie Królestwa Polskiego
, które z jednej strony były poddane brutalnej rusyfikacji , z drugiej strony
następował szybki rozwój ośrodków przemysłowych : Warszawa , Łódź , Białystok ,
okręg śląsko - dąbrowski , staropolskie zagłębie przemysłowe .

Rozwój przemysłu w Polsce spowodowany był 2 czynnikami ;

1. Olbrzymi rynek zbytu na terenach cesarstwa ros. , szczególnie dla przemysłu
włókienniczego .

2. Względnie tania siła robocza , ze względu na to , że bardzo dużo chłopów po
reformie uwłaszczeniowej znalazło się bez możliwości posiadania lub
zatrudnienia na wsi , i ludzie ci przybywali do miast w poszukiwaniu pracy .

Należy zwrócić uwagę na takie elementy jak ros. administracja , wielka
burżuazja przeważnie obcego pochodzenia , grono wielkich kapitalistów wywodziło
się spośród Żydów lub Niemców . Polska inteligencja wywodząca się częściowo ze
zubożałej szlachty , która szukała kariery przez wykształcenie .
Drobnomieszczaństwo jak i kręgi mieszczańskie były podzielone ze względów
narodowościowych ( szczególnie dawała się odczuć rywalizacja żydowsko - polska
) . Proletariat przemysłowy z reguły rekrutował się z Polaków . Jedynie bardzo
niewielka grupa robotników wysokowykwalifikowanych była pochodzenia
niemieckiego ( gł. w Łodzi ) .

Wieś w tym czasie żyła własnymi problemami , w dalszym ciągu istniał zatarg
między wsią a dworem .

W tym czasie o szlachcie można już mówić jako o ziemiaństwie .

Idee socjalistyczne przenikały do Polski niejako z 2 stron :

1. Przez robotników niemieckich zatrudnionych na terenie Królestwa Polskiego
( gł. w Łodzi )

2. Młodzież akademicka , która studiowała na uczelniach ros. , gdzie idee
socjalistyczne cieszyły się dużą popularnością . Ci młodzi ludzie wracając z
tych uczelni , zarażeni aktywnością ros. inteligencji tego czasu , usiłowali
organizować robotników tworząc pośród nich koło rewol. - kształceniowe i kasy
oporu .

Ruch socjalistyczny mógł się o tyle dobrze rozwijać w Królestwie Polskim , bo
państwo carskie było państwem absolutnym , czyli nie istniała żadna możliwość
artykulacji żądań robotników ; np. w Anglii istniały silne związki zawodowe ; w
Niemczech , we Francji , Anglii zaczęły się rozwijać partie socjalistyczne ,
czy partie pracy , które w sposób legalny mogły przenieść żądania na
płaszczyznę działań politycznych . Istniały prawie powszechne prawa wyborcze ,
w latach 60- tych w Anglii mógł głosować każdy dorosły ojciec rodziny .

Pod koniec XlX zaczęło rozwijać się w krajach Europy Zach. ustawodawstwo
socjalne .

W Anglii strajki były legalną formą protestu . Pierwszą partią robotniczą była
partia Proletariat ( Międzynarodowa Socjal - Rewolucyjna Partia P. ) 1882- 1886
, na jej czele stał Ludwik Waryński . Program : 1. głosiła konieczność
przejęcia ziemi i narzędzi pracy na rzecz społ. 2. głosiła konieczność walki z
wyzyskiwaczami i caratem

Partia ta była ściśle powiązana z ros. ruchem rewolucyjnym i negowała hasło
niepodległości głosząc , że niepodległość państwa polskiego to wartość dla
szlachty i burżuazji , natomiast odciąga uwagę robotników od konieczności
przeprowadzenia rewolucji socjalnej. Partia Proletariat podpisała nawet umowę o
współdziałaniu z terrorystyczną organizacją ros. NARODNAJA WOLA . Po rozbiciu
tej organizacji , podczas procesu zapadło 5 wyroków śmierci ( wykonane ) , zaś
Ludwik Waryński został skazany na 16 lat więzienia w twierdzy w Schisensburgu ,
skąd żywy nie wyszedł .

Partia prowadziła działalność oświatową , propagandową , a także wspomagała
strajki robot. - w Żyrardowie , warsztatach kolei warszawsko - wiedeńskiej .

DZIAŁALNOŚĆ l PROLETARIATU KONTYNUOWAŁA PARTIA ll PROL. ( Marcin Kasprzak ,
Leon Kulczycki )

W 1889 powstał Związek Robotników Polskich , założyciel to Judym Marchlewski .

Jednocześnie robotnicy jako grupa społeczna nabierali samoświadomości :
pierwsza manifestacja 1- majowa odbyła się w Warszawie w 1890 , a w 1892 -
pierwszy strajk powszechny w Łodzi ( bunt robotników łódzkich ) . Z tym , że te
formy aktywności rozwijały się żywiołowo niezależnie od działalności partii
polit. Ruch socjalistyczny był ruchem , którego animizatorem była głównie
inteligencja często szlach. bądź burżuazyjnego pochodzenia . Natomiast sam
program socjalistów miał rozwiązywać kwestie robotnicze po przejęciu władzy
przez socjalistów i utworzeniu ustroju sprawiedliwego .

W 1892 w Paryżu odbył się zjazd polskich socjalistów , w którym udział wzięli
St Mendelson , Bol. Limanowski , Witold Jotko - Markiewicz , St. Wojciechowski
, Feliks Perl , St. Grabowski .

Bardzo szybko polska partia socjalistyczna zbudowała swe struktury w terenie i
w 1893 do tej partii wstąpił Józef Piłsudski , który wkrótce stał się
współredaktorem organu tej partii pt. Robotnik .

Natomiast na terenie Galicji , gdzie istniały legalne możliwości udziału w
życiu publicznym powstała ( 1892 ) POLSKA PARTIA SOCJALDEMOKRATYCZNA GALICJI I
ŚLĄSKA CIESZYŃSKIEGO . Jej czołowy działacz - Ignacy Daszyński .

Program mieli jak PPS-i , z tym , że ten nurt polskiego socjalizmu łączył
konieczność walki o poprawę bytu klasy robotniczej z ideą niepodległości Polski
. Przyszła wolna Polska miała być opiekuńcza i sprawiedliwa .

W 1893 powstał inny nurt socjalizmu - tzw. INTERNACJONALIZM , który skupił się
w partii SOCJALDEMOKRACJA KRÓLESTWA POLSKIEGO , od 1900 i Litwy : SDKPiL . Na
czele Julian Marchlewski , Feliks Dzerżyński , Róża Luksemburg . Partia ta była
przeciwna walce o niepodległość czy odzyskanie niepodległości . Jej działacze
udowadniali nawet , że gospodarka byłych ziem polskich jest ściśle powiązana z
gospodarką państw zaborczych , natomiast celem rewolucji proletariackiej jest w
ogóle zniesienie państw i powszechne wyzwolenie klasy robotniczej w skali co
najmniej kontynentu europejskiego .

Róża Luksemburg była działaczką żydowskiego pochodzenia . Działała przez pewien
czas w SDKPiL , który traktowała jako część ros. ruchu rewol. , później
przeszła do socjaldemokracji niem. i została zamordowana jako jeden z
przywódców komunistycznej partii niemieckiej .

Dzierżyński jak i Marchlewski utożsamiali się z ros, ruchem rewol. Po rewolucji
październikowej odgrywali ważną rolę w strukturach państwa radzieckiego , a
Dzierżyński został nawet twórcą rosyjskiej tajnej policji tzw. Czeki .

Ruch socjalis. dobrze rozwinął się w zaborze rosyjskim , trochę gorzej w
zaborze austriackim ( Galicja ) , a zupełnie źle w zaborze pruskim .

NACJONALIZM I RUCH NARODOWY

Nacjonalizm , zwany też ruchem narodowym , w przeciwieństwie do socjalizmu
apelował nie o solidarność w ramach klasy społecznej , lecz o solidarność w
ramach narodu ( nacji ) , ale nacjonalizm nie jedno ma imię .

W ll poł. XlX bardzo popularne było hasło walki ras , co było przeniesieniem
teorii Darwina na stosunki społeczne . Mówiono więc o rasie germańskiej czyli
nordyckiej , o rasie anglosaskiej , o rasie romańskiej , no i rasie
słowiańskiej . Uważano też , że w stosunkach międzyludzkich , podobnie jak w
świecie zwierząt , tylko najsilniejsze rasy mogą przetrwać , a słabe giną i
takie są naturalne prawa biologiczne . Każdy naród natomiast to wspólnota
języka , kultury , tradycji i religii . Narody w swoim postępowaniu winny się
kierować tzw. egoizmem narodowym . Idee solidarności narodowej , walki o
przetrwanie , ochrona kultury , tradycji , języka polskiego , warsztatu pracy ,
znalazła dostęp również do polskich elit społecznych . Pierwszą organizacją ,
która oparła się na programie typu nacjonalistycznego była Liga Polska założona
w Szwajcarii przez Zygmunta Miłkowskiego .LP negowała pozytywizm , propagowała
program obrony czynnej i nawiązywała do tradycji powstańczej .

Pod zaborami praca organiczna polegała na prowadzeniu działalności pozarządowej
, działalność taka polegała na upowszechnieniu oświaty , kultury , wiedzy o
dobrym gospodarowaniu , zakładaniu kółek , zrzeszeń w oparciu o siłę społeczną
nie rządową , ale z wykorzystaniem istniejących możliwości prawnych .

W 1893 miejsce Ligi Polskiej zajęła Liga Narodowa . Jej przywódcy : Roman
Dmowski , Zygmunt Balicki , Jan Ludwik Popławski . Była to organizacja
nielegalna , działająca w kraju . Jej organem stał się wydawany we Lwowie "
Przegląd Wielkopolski "

Natomiast w 1897 Liga Narodowa postanowiła stworzyć stronnictwo narodowo -
demokratyczne w celu podjęcia działań na skalę masową . Ten nurt nazywa się
popularnie ENDECJĄ . Program :

1. Podstawą jest naród niezależny od grup zaborczych , naród należy rozumieć
jako wspólnotę etniczną .

2. Największym zagrożeniem są ideologie klasowe , czyli socjalizm oraz Żydowska
mniejszość narodowa jako czynnik obcy , rozkładowy w społeczeństwie polskim ,
zaś największym zagrożeniem jest żywioł germański . Rosja natomiast to
Słowianie , z którymi wcześniej czy później będzie się można porozumieć w
obliczu wspólnych zagrożeń , czyli germańskiego , żydowskiego , rewol. Co
więcej Rosja ze względu na prymitywizm kulturowy nie stanowi specjalnego
zagrożenia dla polskiej tożsamości narodowej .

1. NALEŻY UNARODOWIĆ WSZYSTKIE WARSTWY SPOŁECZNE OD WŁOŚCIANINA , POPRZEZ
MIESZCZUCHA, AŻ DO SZLACHCICA

2. KRZEWIĆ SOLIDARNOŚĆ NARODU POPRZEZ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ODDZIAŁYWAŃ , a
więc towarzystwo oświaty narodowej , polskie spółki , spółdzielnie , polskie
towarzystwa gimnastyczne , stowarzyszenia kulturalne . Wszędzie tam gdzie można
było prowadzić jakieś legalne formy działalności , należało wykorzystać dla
dobra Polski , a jednocześnie popierać się nawzajem .

Największe wpływy miała w zaborze pruskim . Klientela to były klasy posiadające
, drobnomieszczaństwo , część inteligencji , niektóre środowiska chłopskie .
Natomiast wśród robotników wpływy Endecji nie były zbyt duże .

RUCH LUDOWY

Chłopi przez długi czas nie mieli własnej świadomości politycznej , ich
myślenie sprowadzało się do granic parafii i wsi . Pierwszymi działaczami ,
którzy usiłowali wciągnąć chłopa w życie publiczne był ksiądz .

W 1875 ów ksiądz zakupił 2 pisma "Wieniec" i " Pszczółka " a także organizował
masowe pielgrzymki do Częstochowy . W ten sposób upowszechniał wśród chłopów
kategorie myślenia politycznego ( dobro wspólnoty ) . Ksiądz ten wszedł bardzo
szybko w konflikt z władzą pańs. ( 2 razy siedział w więzieniu ) . Władze
duchowne też źle widziały jego działalność i obłożyły go ekskomuniką .

Pod koniec XlX podobną działalność podjęli w Galicji Bolesław i Maria
Wysłouchowie . Z tym , że kładli oni większy nacisk na świadomość narodową
chłopa . Według nich chłopi mieli być tą warstwą , która przywróci Polsce
niepodległość . Nawoływali by chłopi wybierali chłopskich posłów do sejmu
krajowego i parlamentu .

Pierwsze partie chłopskie powstały w Rzeszowie w 1895 - STRONNICTWO LUDOWE z
Jakubem Bojką , Bolesławem Wysłouchym , Janem Stapińskim .

Na początku XX SL przyjął nazwę PSL , a później w 1913 doszło do rozłamu na PSL
- Lewica i PSL - Piast ( W. Witos na czele ) .Natomiast ruch ludowy w
kongresówce rozwinął się dopiero po 1905 r.

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0411 sekund.