Narodziny demokracji szlacheckiej w Polsce i na Litwie

Dodał: Julia
Data dodania: 13 października 2005
Średnia ocen: 3,8
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat
W okresie XV i XVI wieku głównymi czynnikami, między rozgrywała się walka o władzę były różne grupy szlachty i król. Każdy chciał przeprzeć swój model państwa dzięki czemu powstało w XV w. demokracja szlachecka. W Rzeczpospolitej Polski i Litwy anarchizm polityczny stał się jednym z przewodnich ideałów demokracji szlacheckiej. Inspiracją dla jej praw i poczynań była zakorzeniona wiara w wolność jednostki i swobody obywatelskiej, która wtedy była czymś wyjątkowym. Rzeczpospolita obojga narodów nie była głośnym sukcesem. Z tego powodu jej ideały i jej instytucje rzadko są traktowane z taką uwagą na jaką zasługują.

Szlachta zyskiwała wiele nowych przywilejów dzięki temu, ze królowie chcieli zdobywać ją na organizowane wyprawy wojenne. Rozwój praw szlachty ograniczył władzę królewską oraz innych stanów w prawie polskim. Bez jej zgody nie mogło być zmian w polityce państwa i zagranicznej. Cała szlachta bez żadnych wyjątków miała takie same prawa polityczne i osobiste. Model państwa został utrwalony przyjęcie w 1505 r. konstytucji Nihil novi. Przetrwało to aż do rozbiorów czyli końca XVIII w.

Najważniejszą jednostką życia politycznego był sejmik. Powstał na przestrzeni XV w. z wcześniejszych form spotkań szlachty, przeważnie w celach wojskowych, przemienił się on w stałą instytucję doradczą we wszystkich prowincjach Rzeczypospolitej obojga narodów. Chwila przełomowa w jego dziejach nadeszła w 1454 r. w Nieszawie, na początku drugiej wojny z krzyżakami, kiedy król zgodził się przyjąć zasadę, że nie będzie zwoływał wojska, ani też nakładał podatków bez wcześniejszej konsultacji ze szlachtą. Od tego zdarzenia szlachta każdej dzielnicy zbierała się w niedługich odstępach czasu, żeby omówić własne interesy w dziedzinie polityki i ustawodawstwa oraz rozważenie polityki króla. Kiedy później ustaliła się instytucja sejmu i trybunału koronnego, każdy sejmik wyznaczał delegatów, którzy mieli dbać o interesy swojej ziemi. W XVI w. odbywały się cztery różne spotkania czasem jednocześnie, czasem kolejno. Sejmik poselski zwoływany był w cele wybrania dwóch posłów, którzy mieli za zadanie przekazać „instrukcje" od szlachty danej prowincji. Sejmik deputacki wybierał dwóch reprezentantów do trybunału koronnego. Sejmik relacyjny zbierał się, aby rozważyć sprawozdania z obrad sejmu i jego zalecenia również dla przeprowadzenia uchwał sejmowych w sprawach dotyczących podatków, służby wojskowej i użytkowania ziemi. Na zakończenie obrad sejmik wydawał „postawienia", które miały pełną wartość prawną na terytorium objętym jego kompetencjami. Ustalenia sejmików nie wymagały zatwierdzenia króla.

Trzeba sobie uzmysłowić, że szlachta uważała się za najwyższą władzę w państwie, sejmiki traktowała jako główną instytucję procesu ustawodawczego. Sprawy rządu centralnego stanowił jedynie jeden z aspektów jej debat, i bynajmniej nie najważniejszy. Propozycje ze strony króla, sejmu i urzędników państwowych przyjmowała z dużą rezerwą, jako wyraz zastrzeżeń w stosunku do jej własnych kompetencji. Nie czuła zobowiązania w kierunku uległości i posłuszeństwa. Od posłów oczekiwała ścisłego trzymania się instrukcji: wymagano od nich przyrzeczenie składanej „Wszechmocnemu Bogu, w Trójcy jedynemu", albowiem „będą bronić naszej wolności" i nie dopuszczą „żadnych praw, które byłyby przeciwne instrukcjom".

Wzorce polskiej szlachty wydają się wysoce współczesne. W epoce, w której większość Europejczyków wychwalała zalety monarchizmu, absolutyzmu, czy władzy państwowej, szlacheccy obywatele Polski i Litwy głosili chwałę swej „złotej wolności", prawa do wypowiedzenia posłuszeństwa, umowy społecznej, swobód jednostki, zasady rządów opierających się na powszechnej zgodzie, zalet suwerenności. Koncepcje te znajdują się powszechnie w ideologii współczesnych liberalnych demokracji. Rzeczą nie do pomyślenia bez wątpienia jest , żeby szlachta tak ceniła te wartości z powodu wyprzedzających epokę zainteresowań postępową teorię polityczną nie zaś po prostu z troski o zachowanie swoich dawnych przywilejów. Można się tu dopatrzyć pewnych oczywistych związków. Według norm europejskich Rzeczpospolita Polski i Litwy stanowi przykład poważnego opóźnienia w rozwoju. W oczach obserwatorów z epoki oświecenia, zachowanie ludzi w Polsce przychodzi na myśl postępowanie i sposób myślenia dzikich ludzi z średniowiecza. Zbieżność poglądów między polskim szlachcicem z XVII i XVIII wieku, a liberalnym demokratą z XIX i XX wieku nie jest całkowicie czymś przypadkowym. Wynika ona ze wspólnych dla obu dążeń do ograniczenia władzy również potęgi państwa. Szlachcic stawiał opór wczesnym objawom tego zjawiska, demokrata sprzeciwia się jego teraźniejszym symptomom, ale jest to w obu przypadkach walka z tym samym nieprzyjacielem.
Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Emil 30 listopada 2009, z IP: 83.29.201.23     Zgłoś komentarz do skasowania
fanie.....przydało mi się na historię:)
4567876 09 grudnia 2008, z IP: 83.5.253.75     Zgłoś komentarz do skasowania
elo
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0075 sekund.