Sądownictwo. Organy ochrony prawnej kontroli

Dodał: Iwona
Data dodania: 27 lutego 2005
Średnia ocen: 3,9
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat
System organów ochrony prawnej

Jest to najbardziej złożony pod względem struktury, form działania, spełnianych zadań stosowanych środków pion organów państwowych.

Jego zasadnicza funkcja jest tzw. ochrona prawna, czyli ochrona za pomocą prawa określonych dóbr i wartości, niezbędnych do egzystencji i prawidłowego rozwoju jednostki, grup społecznych i całego społeczeństwa.

Funkcje te organy ochrony prawnej wykonują przede wszystkim przez wymierzanie sprawiedliwości, wykonywanie prawomocnych orzeczeń, kontrole prze4strzegania prawa i ściąganie przestępstw oraz obsługę i pomoc prawna.

Organy orzekające

Głównym elementem systemu organów ochrony prawnej są organy wymiaru sprawiedliwości. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują:
- Sąd Najwyższy
- sądy powszechne
- sądy wojskowe
- sądy administracyjne

Naczelnym organem sądowym jest Sąd Najwyższy. Sprawuje on nadzór nad działalnością innych sądów w zakresie orzekania(nadzór judykacyjny). Funkcje swoje Sąd Najwyższy wykonuje przede wszystkim przez rozpoznawanie kasacji wnoszonych od prawomocnych orzeczeń sądów odwoławczych kończących postępowanie sadowe oraz podejmowanie uchwał ustalających wykładnię przepisów prawnych lub zawierających rozstrzygnięcia zagadnień budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie. Po ustanowieniu sądów apelacyjnych w 1990 r. Sąd Najwyższy przestał być w zasadzie sadem odwoławczym (drugiej instancji). Takie uprawnienia wobec orzecznictwa wojskowych sądów okręgowych zachowała jedynie Izba Wojskowa Sądu Najwyższego.

Pod nadzorem judykacyjnym Sądu Najwyższego działają sady powszechne i sady wojskowe. Na sądownictwo powszechne składają się sady rejonowe, sady okręgowe i sady apelacyjne.

Sady rejonowe tworzy się dla jednej lub kilku gmin, sady okręgowe – dla obszaru działania, co najmniej 2 sądów rejonowych, sady apelacyjne zaś – dla obszarów działania co najmniej 2 sądów okręgowych. W systemie sadownictwa powszechnego działa w postaci wyodrębnionych jednostek organizacyjnych sadownictwo rodzinne, sadownictwo pracy i ubezpieczeń społecznych. Sprawy należące do sądów powszechnych rozpoznają sady rejonowe, z wyjątkiem spraw przekazanych ustawami do właściwości sądów okręgowych, które ponadto rozpoznają środki odwoławcze od orzeczeń sądów rejonowych. Natomiast sadami odwoławczymi od orzeczeń wydanych w pierwszej instancji przez sady okręgowe są sady apelacyjne.

Poza sądami powszechnymi istnieje sądownictwo wojskowe (sądy garnizonowe, sądy okręgowe) oraz sądownictwo administracyjne w postaci Naczelnego Sądu Administracyjnego i jego zamiejscowych ośrodków.

W 1989r. W ramach systemu sądownictwa zostało utworzone szczególne ciało – Krajowa Rada Sądownictwa. Stoi ona na straży niezawisłości sędziów w orzekaniu oraz niezależności sądów.

W systemie ochrony prawnej na szczególna uwagę zasługują trybunały: Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu.

Zgodnie z polska tradycja ustrojowa nazwy „trybunał" używa się do oznaczenia sądów o szczególnych kompetencjach lub szczególnym znaczeniu. Takie tez szczególne funkcje spełniają oba trybunały we współczesnej Polsce.

Trybunał Konstytucyjny jest szczególnym sądem prawa. Jego zadaniem jest, bowiem orzekanie o zgodności z konstytucja ustaw, umów międzynarodowych i innych aktów normatywnych centralnych organów państwowych, a ponadto rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa. Orzeczenia Trybunału są ostateczne. Nowa konstytucja nałożyła na Trybunał obowiązek orzekania o zasadności skarg konstytucyjnych, nowego środka ochrony wolności i praw człowieka i obywatela. Ze skarga do Trybunału może wystąpić każdy, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone ostatecznym orzeczeniem sądu lub innym akcie normatywnym, które – zdaniem skarżącego – są niezgodne z konstytucja.

Trybunał Stanu – to szczególnego rodzaju sąd polityczny, sąd dla polityków. Jego zadaniem jest orzekanie o odpowiedzialności osób zajmujących najwyższe stanowiska państwowe za naruszenie konstytucji i ustaw. Zgodnie z konstytucja odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu ponoszą: Prezydent RP, osoby wchodzące w skład Rady Ministrów, Prezes NIK i Prezes NBP, Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych, osoby, którym Prezes RM powierzył kierowanie ministerstwem, członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, a także posłowie i senatorowie. Odpowiedzialność konstytucyjna ma przede wszystkim wymiar moralno – polityczny. Stanowi jedna z dodatkowych gwarancji poszanowania konstytucji i ustaw w toku działalności osób zajmujących najwyższe stanowiska państwowe przez napiętnowanie czynów naruszających konstytucje lub ustawy, nawet jeśli nie są to przestępstwa w rozumieniu ustaw karnych.

Do sądownictwa zbliża oba trybunały niezawisłość sędziowska ich członków i niezależność trybunałów od innych organów, a także tryb postępowania. Odróżniają je od sądownictwa funkcje i charakter orzeczeń. Poza tym oba trybunały są w swoim orzecznictwie niezależna od Sądu Najwyższego.

Wymiar sprawiedliwości

Wymiar sprawiedliwości w RP sprawują:
- Sąd Najwyższy
- sądy powszechne
- sądy wojskowe
- sądy administracyjne

Wymierzanie sprawiedliwości przez sądy polega na kolejnym podejmowaniu określonych czynności prowadzących w rezultacie do rozstrzygnięcia.
Na ogół jako kolejne stadia tego złożonego procesu wymienia się:
- ustalenie stanu faktycznego
- ustalenie w związku ze stanem faktycznym obowiązujących przepisów prawnych
- ustalenie niebudzącej wątpliwości treści tych przepisów prawnych, czyli dokonanie ich wykładni
- przyporządkowanie stanu faktycznego przepisom prawnym
- wydanie orzeczenia w danej sprawie

W celu zapewnienia właściwego, najbardziej zgodnego z interesem obywateli i państwa, obiektywnego wykonywanie wymiaru sprawiedliwości sądownictwo jest zorganizowane i funkcjonuje zgodnie ze specyficznymi zasadami ustrojowymi. Są to:
- zasada jednolitości systemu organów sądowych
- zasad udziału ławników w orzekaniu
- zasada jawności rozpatrywania spraw
- zasada gwarancji prawa oskarżonego do obrony

Zasada jednolitości systemu organów sądowych jest podstawową zasadą organizacyjno – funkcjonalna sądownictwa. Jej celem jest zapewnienie jednolitych zasad organizacji postępowania i orzekania, a także skuteczność orzeczeń sądowych na terenie całego kraju. Zapewnia ona również jednolite stosowanie prawa w zakresie wymiaru sprawiedliwości przez wszystkie sądy. Wyrazem przejawiania się tej zasady jest nadzór judykacyjny Sądu Najwyższego nad wszystkimi sądami (nad sądami administracyjnymi – przejściowo), a także wydanie wyroków przez wszystkie sądy w imieniu RP.

Fundamentalną zasadą wymiaru sprawiedliwości jest zasada niezawisłości sędziów. Konstytucja stwierdza, iż sędziowie są niezawiśli i podlegają tylko konstytucji i ustawom. Wynika z tego, iż żaden organ państwa ani jakiekolwiek inne instytucje, organizacje lub osoby nie maja prawa wiązać sędziego instrukcjami o postępowaniu karnym i postępowaniu cywilnym, m.in. przez sformowanie zasady prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów przez sędziego. Wszystko to ma zapewnić sędziom orzekanie zgodne z ustawami i własnym sumieniem. Gwarancję niezawisłości sędziowskiej stanowi immunitet sędziowski, nieusuwalność sędziów, zakaz przenoszenia sędziego na inne miejsce służbowe lub powołania go na inne stanowisko bez jego zgody. Szczególna gwarancję stanowi także powoływanie sędziów przez Prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Nominacje są bezterminowe (sędziowie przechodzą w stan spoczynku po osiągnięciu 6 lat lub w razie niezdolności do pełnienia funkcji na skutek stanu zdrowia).

Istotne znaczenie ma także zasada instancyjności. Oznacza ona, iż sądy wyższej instancji nie mogą wydawać wiążących wskazówek co do treści orzeczenia sądom niższej instancji przy rozpoznawaniu i rozstrzyganiu konkretnych spraw. Mogą zmieniać lub uchylać orzeczenia niższych sądów jedynie w warunkach określonych w ustawach procesowych. Postępowanie procesowe jest co najmniej dwuinstancyjne.

Zasada kolegialności jest ściśle powiązana z zasadą udziału ławników w orzekaniu, chociaż się do niej nie sprowadza. Polega ona na zespołowym rozpoznaniu i rozstrzyganiu spraw z udziałem samych sędziów zawodowych ( w sądach drugiej instancji – odwoławczych i Sądzie Najwyższym) lub z udziałem sędziego zawodowego i dwóch ławników – w sądach pierwszej instancji. Ławnicy są sędziami społecznymi wybieranymi na czteroletnią kadencję przez rady gmin.

Zasada jawności w rozpoznawaniu spraw przed wszystkimi sądami, gwarantowana w konstytucji, ma istotne znaczenie dla działalności profilaktyczno – wychowawczej sądów, społecznej kontroli nad działalnością sądu, a także dla niezawisłości sędziowskiej. Ograniczenie jawności w pewnych sytuacjach przewidują konstytucja i ustawy procesowe. Może to nastąpić m.in. ze względu na interes państwa, dobre obyczaje lub dobro strony w procesie.

Zasada gwarancji prawa oskarżonego do obrony polega na tym, że całokształt rozwiązań prawnych zawartych w ustawach procesowych umożliwia oskarżonemu wykazanie swej niewinności i wskazanie wszelkich okoliczności przemawiających na jego rzecz. Ponadto daje ona oskarżonemu prawo posiadania obrońcy, czyli działającego na jego korzyść fachowego pomocnika w postępowaniu karnym.

Organy ochrony prawnej pełnią, zatem funkcję gwaranta poszanowania prawa w stosunkach między organami państwa a obywatelami, a także w stosunkach obywateli i ich organizacji między sobą. Funkcję tę mogą skutecznie wypełniać dzięki rozbudowanej i zróżnicowanej strukturze oraz szczególnemu ich usytuowaniu w systemie władz państwa.
Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

zakłopotana 10 czerwca 2007, z IP: 83.9.39.80     Zgłoś komentarz do skasowania
echh spisane z podręcznika do "WOSu" wyd. WSiP....;/;/ no może coś dopisane. powiem krótko
KIEPSKA pomoc
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0044 sekund.