Niektóre pytania z ustnej matury z języka polskiego `99

Dodał: ~gość
Data dodania: 07 października 2001
Średnia ocen: 5,0
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat
Matura ustna '99




1. Konflikt tragiczny w "Antygonie" Sofoklesa



Wstęp




* Antygona to dramat starogrecki; głos w dyskusji o prawie i władzy, toczącej
się w Atenach
* Akcja jest oparta na konflikcie tragicznym, z historii rodu Labdakidów, do
którego doszło po śmierci króla Edypa. Pomiędzy synami Edypa - Polinejkesem i
Eteoklesem rozgorzała walka o tron. Eteokles nie chciał oddać Polinejkesowi
władzy, choć mieli się nią wymieniać co rok. Polinejkes więc ściąga obce
wojska na Teby (miejsce rozgrywania się akcji), a obaj bracia giną w
bratobójczej walce. Władzę obejmuje Kreon (stryj). Akcja tragedii rozpoczyna
się w momencie gdy wydaje on zakaz grzebania zwłok Polinejkesa, uważając go
za zdrajcę. Zakazowi temu sprzeciwia się Antygona, gdyż zwłoki zmarłych
należało pogrzebać.
*

A propos, można dodać, że grzebanie zwłok było na tyle ważne, że bogowie
wypuścili nawet Syzyfa z Hadesu, aby ten mógł upomnieć żonę, aby pogrzebała
jego zwłoki.



Rozwinięcie



Tragizm Antygony to tragizm wyboru, który bez względu na opcję skazany jest na
klęskę - albo kara Kreona, albo wieczne cierpienia sumienia. Pokazuje to także,
że los ludzki uzależniony jest od Fatum, przeznaczenia z góry wyznaczającego
człowiekowi jego los.


* racje Antygony


* uznawała wyższość prawa boskiego nad ustawowym,
* ocena postępowania człowieka jest rzeczą Bogów, nie człowieka,
* człowiek w życiu kierować się powinien miłością, a nie nienawiścią
("współkochać przyszłam nie współnienawidzić")


* -obowiązkiem krewnych jest pochowanie bliskiego, aby nie cierpiał po śmierci,
* kierowała się emocjami: miłością do brata, szacunkiem do zmarłych,
* oceniała czyn Polinejkesa mniej surowo, w końcu szedł po należny mu tron.


* racje Kreona


* wyższość prawa ustawowego nad zwyczajowym,
* prawo religijne nie może ograniczać władzy królewskiej, a państwo jest
własnością władcy (co ujawnia w rozmowie z synem - Haimosem),
* zdrajcy nie zasługują na pochówek, lecz powinni być karani,
* kierował się dobrem państwa, chciał zniechęcić ludzi do drogi śladami
Polinejkesa,
* miał na uwadze niewinne ofiary, które przyniosła wojna wszczęta przez
Polinejkesa,
* musiał dbać o swój autorytet jako władca - umacnianie władzy, traktować
rodzinę tak jak innych obywateli stosować wobec nich te same prawa,
* uważał, że bogowie nie mogą sprzyjać zdrajcom, gwałcicielom prawa.


* Antygona popełnia samobójstwo - po pochówku brata.



Podsumowanie





Autor nie rozstrzyga jednoznacznie losu postaci, chór jest bezstronny, choć
wydaje się, że mimo wszystko przychyla się do racji Antygony. Pomimo tego, że
popełnia ona samobójstwo, Kreon przegrywa, tracąc syna (narzeczonego Antygony),
który na wieść o jej śmierci sam też popełnia samobójstwo i żonę, która na
wieść o śmierci syna, robi to samo. Kreonowi pozostaje samotność, wyrzuty
sumienia.



1. Geneza i cechy tragedii antycznej.





Wstęp - Geneza.







Geneza teatru antycznego wiąże się z kultem boga Dionizosa, boga wina i
urodzaju, a także narodzin i śmierci. Dla uczczenia Boga, starożytni wyprawiali
dwa razy w roku huczne uroczystości, które z początkowego orgiastycznego
charakteru, pod wpływem kultu Apollina (boga poezji, muzyki i sztuk) uległy
złagodzeniu i zrytualizowaniu.


* Małe Dionizje
* - obchodzone na wsi, urządzane były na jesieni, połączone były z
winobraniem. Z pieśni o zaczepnym, żartobliwym charakterze śpiewanych przez
ludzi urządzających procesje, czyli przez tzw. komos, wykształciła się
komedia.


* Wielkie Dionizje
* - obchodzone w mieście w końcu marca i na początku kwietnia; masowa
degustacja wina. Z pieśni na cześć Dionizosa - dytyrambu - powstała tragedia
oparta na dialogu koryfeusza (przodownika) z chórem. Nazwa tragedia bierze
się z dwóch wyrazów: tragos(kozioł) i ode(pieśń) i znaczy pieśń kozłów.
[warto tu chyba dodać, że pierwszego dnia Wielkich Dionizji czyniono ofiarę z
kozła]




Rozwój tragedii




* Pierwszego aktora wprowadził Tespis, tworząc przez to dialog aktora z chórem,
czyli zaczątek akcji, kolejną ważną postacią był Frynichos, który wprowadził
do występów chóru i dialogu aktora z chórem inne tematy poza związanymi z
bogiem Dionizosem,

* Drugiego aktora wprowadził Ajschylos, autor Oresteji, od tego momentu zaczęto
pisać scenariusze do przedstawień - odrębny dla aktorów i odrębny dla chóru.
Trzeciego aktora dodał Sofokles. Akcję stwarzały dialogi aktorów, a śpiewy
chóru traktowano jako przerywniki.

* Do wielkich twórców greckich zaliczyć możemy poza Ajschylosem i Sofoklesem
także Eurypidesa (Medea, Elektra), zaś komedie pisał Arystofanes (Ptaki,
Żaby).






Cechy tragedii





Tragedie, najwyżej ceniony gatunek oparte były na konflikcie
tragicznym. Bohater musiał wybrać pomiędzy dwiema równorzędnymi,
przeciwstawnymi racjami, a każdy wybór zbliża go do katastrofy,
zagłady.

1. Kompozycja
- prologos, czyli wstęp. Wprowadza w treść utworu


- parodos, pieśń chóru, opowiada jak doszło do konfliktu


- epojsodion, epizod, zawiera treść utworu wypowiadaną przez
aktorów,


- stasimon, pieśń chóru, komentarz. Akcję stanowiły powtarzające
się epojzodiony i stasimony. Epojsodionów było zwykle pięć, w
czwartym odbywał się punkt kulminacyjny.


- kommos, w Antygonie lament przedśmiertny Antygony


- exodos, ostatnia pieśń chóru - podsumowanie dramatu


2. Zasady:





* trzech jedności
* : miejsca (tylko w jednym miejscu), czasu(jeden dzień, a dążono do tego aby
czas sztuki pokrywał się z czasem rzeczywistym), jedności (zawężenie treści
do jednego, głównego wątku).
* decorum
* , czyli odpowiedniości stylów i postaci. Tragedia mogła być pisana jedynie
stylem wysokim, podniosłym, występować w niej mogły "wielkie" postacie -
szlachetnie urodzone, zaś komedia pisana stylem lekkim, żartobliwym, nawet
rubasznym, a występowały w niej osoby o rodowodzie plebejskim.
* niezmienności charakteru postaci
* - bohaterowie nie podlegają transformacjom, nie popadają w skrajne stany
emocjonalne, takiej kreacji służyło noszenie przez całe przedstawienie jednej
maski,
* nie przedstawiania bezpośrednio krwawych scen
* , informowano o nich w dialogu
* na scenie mogło być jedynie trzech aktorów
* .



Kategorie i pojęcia




* katharsis -
* oczyszczenie. Jest to pojęcie związane z terapeutyczną rolą tragedii. Oznacza
wyzwolenie duszy z win, oczyszczenie ze złych emocji poprzez przeżycie
litości i trwogi. Widz śledząc akcję miał przeżyć litość, gdy obserwował
tragedię niewinnego człowieka, zaś trwogę, gdy oglądał dramat człowieka, w
którym odnajdywał siebie samego.


* fatum
* - przeznaczenie, los. Grecy byli przeświadczeni, że los człowieka jest z
góry przeznaczony, a nad jego biegiem czuwają mojry. Klato i Lachezis przędły
niż życia, cięła ją zaś w chwili śmierci Atropos.


* konflikt tragiczny



1. Przedstaw cechy eposu antycznego na przykładzie "Iliady" Homera.

Wstęp, czyli co to jest Iliada i kim był Homer




Homer żył na przełomie IX i VII wieku p.n.e. Był najwybitniejszym epikiem
helleńskim, o którego pochodzenie sprzeczało się siedem miast. Homer był
ślepcem, wędrownym śpiewakiem. Jego eposy krążyły w formie ustnej, aż w VI w
p.n.e., zostały spisane na rozkaz tyrana Pizystratesa.

W czasach nowożytnych powstała "kwestia homerycka", czyli spór o autorstwo
Iliady i Odysei. W XIX wieku trwały spory czy dzieła te są zbiorami poematów
różnych autorów, czy też napisał je jeden poeta. Dziś uważa się, że autorem obu
dzieł jest Homer a przemawiają za tym:


* ukazywanie świata typowo dworskiego,
* ogromna dojrzałość artystyczna obu dzieł,
* podobieństwo w zwartości kompozycyjnej.



"Iliada" dotyczy czterdziestu dni ostatniego, dziesiątego roku wojny
trojańskiej. Rozpoczyna się od konfliktu Achillesa z Agamemnonem o brankę, w
wyniku czego Achilles odmówił udziału w wojnie. Utwór zaczyna się inwokacją do
muzy Kaliope z prośbą o poetyckie natchnienie. Składa się z 24 pieśni, które
kończą się śmiercią, pogrzebem Hektora.





Cechy eposu i jak to widać w Iliadzie.





Epos



- (zwany inaczej epopeją), najstarszy, wierszowany gatunek epicki, którego
tematem są losy zbiorowości i jej reprezentatywnych przedstawicieli, zwykle
jednostek o cechach heroicznych, ukazane w bardzo ważnych momentach dziejowych
na tle tradycji, kultury i obyczajów.

Wzorem eposu jest właśnie Iliada, skąd wziął się wzorzec tego gatunku
wykorzystany następnie np. u Wergiliusza, w "Eneidzie".




Główne cechy eposu:


* Akcja rozgrywa się na dwóch płaszczyznach, boskiej i ludzkiej. W Iliadzie
widać to na przykładach ingerencji boskich w akcję. Część bogów staje po
stronie Troi, część po stronie Greków. Toczą oni między sobą bój tak jak
ludzie.
* Motywacja wszystkich wydarzeń ma charakter mitologiczny, to znaczy życie
człowieka zdeterminowane jest wolą bogów. Na przykład mierzenie losów walki
Achillesa z Hektorem, na przykład to, że Grekom miało się nie wieść dopóki
Achilles nie pogodzi się Agamemnonem,
* Pozycja narratora jest wyeksponowana, jest on wszechwiedzący i wszechobecny;
rzadko zabiera głos we własnym imieniu, na pierwszy plan wysuwa się fabuła.
Narratora widać w inwokacji, a później zabiera nas w miejsca dziania się
akcji,
* Fabuła eposu jest rozległa, zawiera wiele wątków i obejmuje wydarzenia na
przestrzeni dłuższego okresu czasu. Fabuła Iliady zawiera wiele wątków, a
każda pieśń jest w zasadzie utworem, który może być śpiewany\recytowany
oddzielnie.
* Występuje duża ilość opisów: opis tarczy Achillesa, opis zabicia Hektora i
bardzo szczegółowy opis przebicia mu nóg i wleczenia go za wozem,
* Podniosły i uroczysty styl, zgodny z zasadą decorumobfitujący w inwokacje,
apostrofy oraz inne figury stylistyczne, zwłaszcza w tzw. porównania
homeryckie np.:







Jak nie masz między ludźmi i
lwami przymierza,

Jako nigdy wilkowi baran nie
dowierza,

Lecz w wiecznej żyją wojnie:
tak nie masz sposobu,

By jaki węzeł zgody połączył
nas obu."







* Miarą wierszową jest heksametr (12-17 sylab i 6 akcentów w wersie).





Zakończenie, czyli co działo się z eposem.



W każdej epoce historycznej wykształciły się odmiany eposu charakterystyczne
dla swoich czasów np. Pan Tadeusz.


Popularność eposu skończyła się w XVII wieku, a jego miejsce zajęła powieść.
Pewne właściwości eposu zachowała powieść przedstawiająca losy całych grup
społecznych, np.: "Nad Niemnem" E. Orzeszkowej - epopeja zaścianka, "Chłopi"
Wł. Reymonta - epopeja chłopska, "Lalka" B. Prusa - epos mieszczański, "Noce i
dnie" M. Dąbrowskiej - epos polskiego losu i polskiej inteligencji.




1. Przedstaw filozoficzne inspiracje poezji Horacego.

1. Kim był Horacy?
Horacy, najsławniejszy poeta liryczny Rzymu, był synem wyzwolonego
niewolnika, który posiadał pewien majątek i zapewnił mu wykształcenie
godne syna senatora: w Rzymie i Atenach. W Atenach przyłączył się do
spisku na życie Juliusza Cezara. Po upadku powstania (Brutus przeciw
Oktawianowi) jako republikaninowi skonfiskowano mu dobra. Dostał się
pod opiekę rzymskiego arystokraty Mecenasa (od niego pochodzą słowa
mecenas i mecenat, oznaczające opiekuna lub opiekę), wolny od trosk
materialnych poświęcił się całkowicie twórczości. Tworzył pieśni
(carminy, zwane później odami), w których wykładał swoją filozofię
życiową.


2. Horacjańska filozofia życiowa.


Życie ludzkie wg Horacego zdeterminowane jest wolą bogów. Człowiek nie jest
panem własnego losu. W związku z takim pojmowaniem losu ludzkiego, Horacy
proponuje następującą postawę wobec życia:

* żyć chwilą, czasem teraźniejszym, carpe diem, jest to hasło epikurejczyków.
Chcieli oni żyć bez bólu, uznawali, że nie należy bać się śmierci, bo po niej
nic nie ma, żyć należy wśród przyjaciół, z dala od wojen i polityki.
Wyznacznikami postępowania miały być umiar i rozum.

* Stoicyzm (w odzie Do Wergiliusza Rufusa)
System zalecający równowagę ducha i wyzbywanie się wszelkich namiętności,
zarówno szczęścia, jak i bólu. Daje to człowiekowi przynajmniej złudzenie
kierowania swoim życiem.

* Zasada złotego środka (aurea mediocritas)
W wierszu "O co poeta prosi Apollina" mówi, że nie pociągają go bogactwo,
trzody, wino - dobra te zostawia kupcom bardziej ich spragnionym i godnym.
Sam woli poprzestać na czymś bardziej umiarkowanym, wybiera drogę pośrednią.
Ważniejsze od bogactw jest zdrowie i spokojna starość "pełna pieśni",

* W wierszu Exegi monumentum... Horacy przedstawia się jako człowiek świadom
swego talentu. Pokazuje, że poezja jest pomnikiem, który przetrwa wszystkie
zawieruchy i unieśmiertelni jego sławę. Jako pierwszy Rzymianin dorównał
mistrzom greckim. Jest to jakby testament Horacego i skrawek jego prywatnej
filozofii.





1. Ukaż Antyk jako źródło inspiracji twórców następnych epok
2. "Biblia" - omów jej pochodzenie, budowę i znaczenie.

1. Znaczenie "Biblii"
Biblia jest, obok dorobku antyku, jednym z głównych źródeł naszej
kultury, wyrasta z niej system wartości i ocen, bogactwo literatury i
sztuki kręgu śródziemnomorskiego. W uniwersalistycznej Europie
stanowiła źródło budowania światopoglądu i wykładnię życia. Można
śmiało rzec, że kto nie zna Biblii nie zrozumie większości dzieł
naszej cywilizacji, gdyż przez wieki była ona i jest źródłem
inspiracji malarzy, pisarzy, reżyserów. Nie zrozumie fragmentów
języka, który pełen jest zwrotów biblijnych np. wieża Babel,
salomonowy wyrok, etc. Dzieło to zawiera uniwersalny międzyludzki
kodeks moralny (Dekalog), który zgodny jest także dla innych religii
i ateistów. Jest zapisem historii (księgi historyczne), materiałem
badań i dociekań filozofów i teologów. Jest także pięknym dziełem
literackim zawierającym partie o niezwykłym artyźmie i urodzie języka
(Pieśń nad Pieśniami).


2. Co to jest i skąd pochodzi?
Nazwa biblia pochodzi z języka greckiego i oznacza papirus, księgę.
Dzieło to, będące pracą zbiorową pisaną głównie przez ludzi prostych
powstawać zaczęło już w XIII wieku p.n.e., wtedy powstał Pięcioksiąg
Mojżesza i najstarsze Psalmy, kreacja zaś trwała aż do I wieku n.e.,
kiedy to powstał Nowy Testament: Listy św. Pawła, Ewangelie,
Apokalipsa św. Jana. Pisana była po grecku, hebrajsku i aramejsku


3. Budowa Biblii




Składa się ona z dwóch głównych części: Starego i Nowego Testamentu.

Stary Testament to zbiór pism judaistycznych, prezentujących historię narodu
wybranego i jego przymierze z Bogiem. Na Stary Testament składają się księgi:


* Pięcioksiąg Mojżesza
* , zwany inaczej Prawem, obejmujący dzieje ludzkości od stworzenia świata,
poprzez dzieje patriarchów, dzieje Izraela do Mojżesza, wyjście, historię
Izraela, aż po czasy Salomona,

o Księga Rodzaju (Genesis),
o Księga Wyjścia (Exodus),
o Księga Kapłańska,
o Księga Liczb,
o Księga Powtórzonego Prawa.

* Księgi historyczne
* ,(15)
* Księgi pouczające
* (m.in. Hioba, Psalmów, Pieśń nad Pieśniami, ...),(7)
* Księgi prorockie
* (Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, Jonasza,...)(18)



Nowy Testament, pisany po głównie grecku, to zbiór pism chrześcijańskich
mówiący o życiu, męce i śmierci Jezusa, o jego pracy nauczycielskiej i
działalności apostołów. Składa się z:



o Ksiąg historycznych (4 ewangelie: Marka, Łukasza, Mateusza i Jana oraz
dzieje apostolskie św. Łukasza),
o Księgi pouczające (14 listów św. Pawła: do Rzymian, 2 do Koryntian, do
Galatów, Efezjan, Filipian, Kolosan, 2 do Tesaloniczan, 2 do Tymoteusza, do
Filemona do hebrajczyków oraz 7 listów powszechnych)
o Apokalipsa św. Jana






Główne tłumaczenia





Najdawniejszym tłumaczeniem jest Septuaginta, czyli przekład
siedemdziesięciu, jest to przekład Starego Testamentu na język grecki
(III-II w p.n.e.)


W IV wieku n.e. przekładu całej "Biblii" na język łaciński dokonał
św. Hieronim. Przekład ten nazwany został Wulgatą. W XVI wieku
Kościół (a dokładniej Sobór Trydencki), uznał przekład ten za
najbardziej adekwatny do oryginału i z tego względu uznano go za
podstawowy do przekładów na języki narodowe.

Na język polski przekładano cały tekst "Pisma Świętego" lub jego
fragmenty. Najczęściej przekładaną była "Księga psalmów".





Najważniejsze tłumaczenia Księgi Psalmów




* Psałterz floriański
* , 1400, znany także jako Psałterz Królowej Jadwigi,
* Psałterz puławski
* (XV wiek), nazwa przechodzi od miejsca przechowywania, czyli biblioteki
Czartoryskich w Puławach, obecnie w Krakowie. Jest to przekład Pisma
Świętego, a dokładnie Księgi Psalmów na język polski. Jest nieco mniejszego
formatu od floriańskiego, równie bogato zdobiony inicjałami.
* Psałterz Dawidowy
* (XVI wiek), autorem przekładu jest Jan Kochanowski. Tytuł pochodzi od
biblijnego króla żydowskiego Dawida, któremu przypisywano autorstwo
wszystkich psalmów. Prawdopodobnie król Dawid był autorem tylko połowy
wszystkich psalmów(150/2), niemniej jednak jego duch pozostał nad innymi,
gdyż pozostali autorzy starali się pisać w podobnym stylu,
* Księga Psalmów
* w przekładzie Leopolda Staffa (1937 rok),
* Księga psalmów
* w przekładzie Romana Brandstaettera i Czesława Miłosza (1968 i 1979).



Najważniejsze przekłady "Biblii"







1. katolickie





* Biblia Królowej Zofii
* , zwana także szaroszpotacką. Jest to przekład z języka czeskiego, a dokonał
go ks. Jędzrzej z Jaszowic, osobisty kapelan królowej Zofii, ostatniej żony
Wł. Jagiełły, (XV wiek),
* Biblia Leopolity
* 1561 rok,
* Biblia Jakuba Wujka
* , 1599 - Jest to najsłynniejszy i najlepszy przekład, który obowiązywał aż do
XX wieku
* Biblia Tysiąclecia
* 1965 rok; praca zbiorowa podjęta dla uczczenia tysiącleciachrztu państwa
polskiego.





1. innowiercze





* Biblia brzeska
* , kalwińska, 1563,
* Biblia nieświeska
* , Szymona Budnego, ariańsko-socyniańska, 1572,
* Biblia gdańska
* , luterańska, przekład przy współpracy kalwinów i braci czeskich








1. Kulturotwórcza rola "Biblii" (temat wspólny z 6. i 9. pytaniem).

1. Główna kulturotwórcza rola Bibliipolega na tym, iż stanowi ona
fundament wiary i etyki; uczy odróżniać dobro od zła, szanować
każdego człowieka i widzieć w nim swojego bliźniego, rozliczać się w
sumieniu i wobec Boga ze swoich czynów.

2. Biblia
3. kształtuje również duchowe oblicze człowieka, odpowiada na pytania o
sens życia,
4. Biblia
5. wywarła ogromny wpływ również na piśmiennictwo polskie. Wynika to z
jego ścisłych związków z chrześcijańską kulturą europejską, jak
również ze szczególnych stosunków społeczno-politycznych na
przestrzeni stuleci.
Stosunki te decydowały o wyborze pewnych wątków tematycznych lub też
o korzystaniu ze stylu biblijnego:



a. postacie, sytuacje lub wątki:


* "Mury Jerycha" Tadeusza Brezy
* "Rebeka", "Mojżesz" Jana Kasprowicza


a. gatunki literackie


* treny - Jan Kochanowski, Franciszek Karpiński,
* psalmy - od Mikołaja Reja aż do współczesności,
* pieśni - od Jana Kochanowskiego do K. I. Gałczyńskiego
* przypowieści - od Adama Mickiewicza aż do XX wieku
* teksty prorockie - od ks. Piotra Skargi aż do W. Broniewskiego
* apokalipsa - od M. Reja aż do XX wieku.


a. symbole biblijne


* krzyż - "Krzyż i dziecko" Cypriana K. Norwida,
* Hostia - "Fortepian Chopina" C. K. Norwida


a. język:


* "Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego" A. Mickiewicza,
* "Anhelli" Juliusza Słowackiego,
* "Latarnik" H. Sienkiewicza (fragm.),
* "Wspomnienia z Maripozy"


a. wpływ na folklor:


* literatura dewocyjna (pieśni odpustowe, dziadowskie),
* rzeźby ludowe w postaci różnych świątków


a. pośredni wpływ Biblii,



* twórczość J. Harasymowicza, np. "Madonna z Krużlowej"



7.4 Biblia jest także źródłem wielu dzieł np. Rembrandt poświęcił kilka swych
obrazów, aby zilustrować Księgę Tobiasza, Caravaggio namalował ostatnio
pokazywane w Polsce Złożenie Chrystusa do grobu, Michał Anioł wyrzeźbił Dawida,
Haendel napisał oratorium Mesjasz, a wielu innych twórców m.in. Bach pisało
pasje.




1. Hiob, syn marnotrawny, miłosierny Samarytanin - przedstaw uniwersalną
wymowę opowieści i przypowieści biblijnych. (dopisać)






Przypowieści występują w Nowym Testamencie, są jedną z form w której Chrystus
głosił swe nauki.


* Przypowieść
* (parabola, czyli zestawienie obok siebie) jest jednym z częściej spotykanych
gatunków literackich w Biblii. Istotą przypowieści jest porównanie. Autor
tworzy pewien obraz rzeczywistości której nie należy jednak rozumieć
dosłownie, lecz wymaga ona przejścia od znaczenia dosłownego do alegorycznego
lub symbolicznego, wymaga ujrzenia poza przedstawionym obrazem życia
codziennego, warstwy ukrytej, np. moralnej. Spośród przypowieści wyróżnia się
różne typy, jak alegoria, przypowieść ewangeliczną, czy też przykład.
* Alegoria
* jest szczególnym rodzajem symbolu mającym zawsze tylko jedno znaczenie, np.
O siewcy
* Przypowieść przykład
* prezentuje wzorce pewnych postaw moralnych, które winno się naśladować, np.
O miłosiernym samarytaninie, O faryzeuszu i celniku
* Przypowieść ewangeliczna
* to najczęściej opowiadanie, jakaś historyjka wyjaśniająca prawdy religijno-
moralne.



Przypowieść jest typowym gatunkiem literatury moralistycznej, który pojawia się
w literaturze od prastarej baśni do współczesnej powieści. Przypowieść ujęta w
takiej ponadczasowej perspektywie ma niewiele cech wyróżniających. Jej istotą
jest niesamodzielna i schematycznie ukształtowana fabuła. Postaci i zdarzenia
przedstawione w przypowieści istnieją po to by objaśniać prawdy moralne.

Podobnie zbudowane są baśnie, w których schematycznie kształtowana fabuła służy
wykładni moralnej. Baśń jednak posiada elementy fantastyczne, zaś prawda
moralna dotyczy jedynie świata naturalnego, egzystencji ludzkiej.

Przypowieści biblijne stały się bogatym źródłem literatury kształtującej wzory
osobowe. Z przypowieści ewangelicznych przeszły na stałe do języka takie
wyrażenia, jak "wdowi grosz", "panny głupi i panny mądre", itp.

1. Motywy biblijne i mitologiczne w poezji polskiej (na wybranych przykładach
omów zagadnienie od Kochanowskiego do Miłosza).
2. Scharakteryzuj typowe elementy poetyki średniowiecza (np. alegoria,
kontrast, hierarchizacja) w wybranych dziełach literackich (i ewentualnie
plastycznych).
(tyle tylko znalazłem)

U źródeł poetyki średniowiecznej leży teocentryczny system estetyki,
głoszący prymat wartości duchowych nad dobrami materialnymi. Ważniejsza
jest kwestia literacka: temat, idea, problem, niż postać w jakiej jest
przedstawiona. Wymagano od literatury zajmowania się doniosłymi problemami
oraz zgodności idei z zasadami moralności i z prawdą.


1. Alegoria
Główna kategoria poetyki średniowiecznej. Jest to obrazowe
przedstawienie abstrakcyjnych pojęć za pomocą umownych i
skonwencjonalizowanych motywów (np. paw wyobraża pychę). Alegoria
odwołuje się do wyobrażeń znanych odbiorcy, obecnych w tradycji
kulturowej i religijnej. Jej treść jest jednoznaczna i nie podlega
interpretacji (różni to alegorię od symbolu).

Średniowieczna alegoria ma charakter przede wszystkim dydaktyczny, za
pomocą konkretnego obrazu, często personifikacji, przedstawiano
abstrakcyjne pojęcia filozoficzne, religijne, moralne (np. śmierć w
Rozmowie mistrza Polikarpa ze śmiercią wyobrażona jako rozkładająca
się kobieta).


2. Idealizacja
Idealizacja określonych elementów struktury dzieła literackiego
wynikała z parenetyczno-dydaktycznych założeń kultury średniowiecza.
Twórcom zależało na pokazywaniu sytuacji wzorcowych. Roland został
obdarzony zespołem cech które w takim kupieniu w realnym życiu byłyby
nie osiągalne. Bohater średniowiecznego eposu rycerskiego
charakteryzuje się nie tylko właściwościami ducha, ale także
fizycznymi predyspozycjami wyróżniającymi go z wasali Karola
Wielkiego. Jest najmężniejszy, najsilniejszy, najsprawniej i
najskuteczniej włada bronią.

Podobnego skupienia cech dokonali także hagiografowie w ich legendach
o świętych. Asceta uosabiał zespół cech, które były pożądana ze
względu religijnej moralności i światopoglądu.

3. Kontrast

Kompozycja średniowiecznego utworu często jest oparta na kontraści,
szcególnie postaci. Rolandowi przeciwstawiony jest zdrajca Ganelon, w
Tristanie i Izoldzie pięknej bohaterce przeciwstawione są podstępne
knowania jej ciemnowłosej imienniczki. Za pomocą kontrastu może także być
ukazana kondycja bohatera i wybrana przez niego droga życia. Bogaty,
dobrze urodzony Aleksy staje się żebrakiem. Niekiedy metoda kontrastu
pojawia się jako sposób przekazania tendencji autorskiej. W Skardze
umierającego "13 poniżej, śmiertelnie chory bohater uświadamia sobie
kontrast pomiędzy swym grzesznym życiem a wieczną chwała nieśmiertelności
, jaką daje Bóg.




3. Przedstaw średniowieczne wzorce osobowe zawarte w znanych Ci utworach
epoki.


Literatura średniowieczna służyła głównie zbudowaniu moralnemu, wychowaniu i
pouczeniu, potępieniu zła i afirmacji dobra, poszerzeniu wiedzy i pamięci o
ważnych wydarzeniach i ludziach. Przez to nasycona była licznymi przykładami,
moralizatorstwem i dydaktyzmem. Średniowiecznej literaturze patronował duch
parenezy.


Literatura parenetyczna (gr. parenesis- zachęta, ostrzeżenie, rada) zachęcała
do naśladowania wzorców osobowych. Wytworzyły się trzy główne wzorce osobowe:
świętego (ascety), rycerza i władcy.




ASCETA (na podstawie Legendy o Świętym Aleksym)

[o świętych także punkt 12.]



Utwory hagiograficzne pisane były według określonego schematu:


a. prolog
b. ,
c. okoliczności narodzin świętego
d. , (wyczekiwane i wymodlone dziecko poważanej, bogatej rodziny),
e. dane o jego rodzinie
f. , (w dniu ślubu, poczynionego z woli rodziców, pozostawia swą świeżo
poślubioną małżonkę, (ponieważ wcześniej złożył śluby czystości), i
porzuca dom rodzinny. Rozdaje dobra biedakom i rozpoczyna życie żebraka,
bezdomnego włóczęgi.),
g. ascetyczne i pełne wyrzeczeń życie
h. , (jego tryb życia staje się tak ascetyczny, że musi interweniować Matka
Boska, która napominała go i przestrzegała wyrażając swą troskę o niego.
Po 16 latach wraca nierozpoznany do domu ojca. Mieszka pod schodami,
służba go szykanuje i wylewa na niego pomyje. Wszystkie swoje cierpienia
czynił "na chwałę Bożą". Spisuje swe dzieje.)
i. śmierć, często męczeńska
j. , (umiera z pismem w rękach. Zaczynają dzwonić dzwony, ludzi uzdrawia
cudowny zapach płynący z jego ciała. Dopiero gdy nadeszła żona dłonie jego
rozchyliły się i pozwoliły na wyjęcie listu),
k. cuda, jakie działy się za sprawą świętego,
l. (gdy kąpała go matka po urodzeniu wstał i zaczął chodzić, gdy się
umartwiał ukazała mu się Matka Boska, cudowne rzeczy które działy się gdy
zmarł)

Cechami świętych były pobożność, umartwianie ciała, ubóstwo, rezygnacja z dóbr
doczesnych, medytacja, myśl o Bogu, żywot męczeński

Asceta wiódł życie w ubóstwie, pokorze, spędzając czas na modlitwie i
religijnych medytacjach. Nagrodą za to było nie tylko zbawienie wieczne o
śmierci, ale również aureola świętości.

Święty wiódł również ascetyczne życie, nie izolując się jednak od ludzi. Służył
im jak tylko potrafił najlepiej, często przypłacając to własnym życiem.

Naśladowanie ascetów prowadziło do wędrówek pątników i biczowników do miejsc
słynących cudami czy relikwiami świętych, oraz do handlu wszelkimi pamiątkami
np. powiew wiatru z Ziemi Świętej w ampułkach, drzazgi z krzyża Chrystusa, etc.

Znanym ascetą był także Szymon Słupnik który 27 lat przeżył w małej klatce na
wysokim słupie, przeważnie stojąc, co wymagało nie lada samozaparcia i siły
woli (lub choroby psychicznej jak ktoś woli); znamienne jest, że potem wielu
ludzi, w tym artystów fascynowało się taką postawą, co widać wyraźnie w
literaturze, nawet polskiej: Szymon Grochowiak "Święty Szymon Słupnik"
("Powołał go Pan / Na słup");





RYCERZ (na podstawie "Pieśni i Rolandzie" i "Tristana i Izoldy")



Dzieła w których sławiono rycerzy zwane były chansons de geste, czyli pieśni o
czynach, tworzyli je tzw. truwerzy (trubadurzy) już przed XI wiekiem. Rycerz
winien być:



* pobożny
* , w obronie wiary oddać życie, modlić się przez część dnia,
* wierny
* , Bogu, władcy, damie swego serca,
* honorowy
* , hańby nie przepuści bez zemsty,
* odważny, waleczny
* ,
* szlachetny
* , prawdomówny, prawy w miłości i przyjaźni,
* piękny, zamożny, ze stanu szlacheckiego
* . Piękny być musiał, gdyż w mentalności średniowiecznej uroda ciała oddaje
piękno ducha.





Cechy Rolanda:




* odwaga
* , gdyż nie zląkł się groźniejszego i liczniejszego przeciwnika,
* wierność cesarzowi
* , ważniejszy jest on i walka z poganami niż zostawiona w kraju narzeczona,
* głęboka wiara,
* walcząc z poganami uważał, że zaskarbi sobie łaski u Boga,
* godność własna i narodu, honor
* , dla tego honoru umiera, ponieważ nie chciał wezwać, mimo ciężkiej sytuacji
pomocy.

Śmierć Rolanda jest śmiercią bohaterską. Umiera ostatni, na wzgórzu,
przepraszając Boga i ofiarowując mu swą prawą rękawicę (rękawica toznacza życie
rycerza traktowane jako Boże lenno). Nie boi się śmierci. Po jego duszę wysyła
Bóg św. Gabriela, anioła Cherubina i patrona rycerstwa - św. Michała, którzy
niosą jego duszę do raju.





WŁADCA (na podstawie "Pieśni o Rolandzie" i "Kroniki Galla")



Władca jest elitarną i szczególną odmianą rycerza. Jednym z nich legenda
uczyniła Karola Wielkiego, jest on zagorzałym obrońcą wiary, jest mądry
odważny, słucha swych doradców, szanuje swych rycerzy (m.in. pomści śmierć
Rolanda).

Najbliższy nam jednak wzór władcy przedstawił w swojej Kronice Gall Anonim. Był
on najprawdopodobniej francuskim mnichem przybyłym do Polski z Węgier.
Przebywał na tronie Bolesława Krzywoustego. W podzięce za dobre traktowanie i
"żeby chleba polskiego za darmo nie jeść" spisał dzieje państwa polskiego od
czasów legendarnych do 1113 roku (bitwa pod Nakłem).


W pracy swej Anonim, trzyczęściowej, wyeksponował sylwetki trzech Bolesławów,
ale aż dwie księgi dotyczą czasów panowania B. Krzywoustego. B. Chrobry wzniósł
Polskę na wyżyny, Śmiały to utracił, a Krzywousty przywrócił.

Cechy_B._Chrobrego:


* cechowała go sprawiedliwość. Ludzie kochali go i bali się,
* dawał przykład rycerstwu,
* dbał o interes wszystkich obywateli i państwa, za panowania Chrobrego Polska
przeżywał swój "złoty wiek",
* król był pobożny, ustanawiał chrześcijaństwo, stosując w tym celu nawet
drastyczne metody,



Cechy Krzywoustego:




* rycerskość, zwłaszcza w walkach z Niemcami dostał przydomek "króla który nie
śpi".





Z pracy Galla, w której historia bezpośrednio graniczyła z poezją, korzystali
następni dziejopisarze (np. Wincenty Kadłubek(XIII wiek), Jan Długosz(przełom
średniowiecza i renesansu).






1. Scharakteryzuj średniowieczną hagiografię - przedstaw genezę, ukaż
przedstawicieli i ich dzieła.
W wieku XIII zakon żebrzący dominikanów przeniósł na grunt polski Złotą
legendę Jakuba de Voraigne, czyli bogaty zbiór żywotów świętych.
Przepisywano go i dokładano żywoty polskich świętych, np. najstarszy Żywot
świętego Stanisława(zwany też żywotem pierwszym). Pochodził aż z XII
wieku. W XIV wieku napisano Żywot św. Kingi- żony Bolesława Wstydliwego. W
XV wieku dopisano po polsku Pieśń o św. Dorocie.


Żywot św. Aleksego jest powyżej, porusza on tematy charakterystyczne,
takie jak: Porzucenie domu rodzinnego, ślubowanie czystości, skrajna
asceza, cudowne zdarzenia.

Pieśń o świętej Dorocie

2. realizuje inny, modny w średniowieczu topos: o obronie wiary przez
dziewicę. Dorota pochodziła z rodu królewskiego, dobrowolnie rozdała swój
majątek i postanowiła służyć Bogu. Pokochał ją książe Fabrycjusz, poganin,
który poprosił o jej ręke i wyrzeknięcie się wiary. Księżniczka odmówiła
za co spotkały ją tortury: biczowanie, szarpanie hakami, przypalanie,
głodówka, itp. Czuwał nad nią Chrystus (nic jej więc nie zniszczyło), a w
chwili egzekucji ujrzała dzieciątko w purpurze.
Żywot świętej Kingi

3. pochodzi z XIV wieku, autorem zaś jest jej spowiednik, gdy osiadła w
zakonie Klarysek. Królewna węgierska poślubiona Bolesławowi wstydliwemu
była osobą szczególnie pobożną. Na widok kościoła biegła ku niemu, padając
twarzą ku ziemi i zanosząc modlitwy. To także święta, która zachowała
czystość cielesną - co roku prosiła męża o przesunięcie terminu konsumpcji
małżeństwa.


4. Zanalizuj XV wieczne wiersze świeckie.

Niewiele zachowało się wierszy świeckich. Z tematyki miłosnej wyróżnić można
List miłosny żaka krakowskiego, w którym autor przesyła pozdrowienia i
"pokłoninie na obedwie kolanie / aż dp samej ziemie", opisuje ogrom uczucia i
pozostaje anonimowy. Wiersze te podatne były na wpływy obce np. wiersz Dawnom
zwiedził cuden strony, w którym młodzieniec wyznaje iż "służba moja ustawiczna
/ Twej miłości panno śliczna" i przestrzega miła przed oszczercami - jest to
motyw często pojawiający się weuropejskiej literaturze miłosnej. Poezja ta była
zresztą poezją głownie śpiewaną (pod oknami panien).


W tematyce obyczajów zachował się wiersz Przecława_Słoty - O zachowaniu się
przy stole. Reprezentuje on nurt dworski. Autor starał się przeszczepić na
polskie dwory dobre obyczaje i kulturę towarzyską, abyśmy nie uchodzili pod tym
względem w oczach Europy za barbarzyńców. Utwór ten należy do parenetyki
biesiadnej. Część przesłań tego utworu jest aktualna do dziś. A uczy on m.in.:



* Nie pchać się za stół i nie siedzieć "jak kołek",
* Nie okazywać łapczywości, zachłanności,
* Mieć czyste ręce,
* Nie przebierać w jedzeniu,
* Brać częściej, po mniejszym kawałku, szczególnie zalecano to damom,
* Mężczyźni powinni w pierwszej kolejności usługiwać kobietom przy stole, uważa
że kobiety są największym skarbem świata, "Ja was chwalę, panny panie, / Iż
przed wami nic lepszego nie"




Utwór ten skłąda się ze 115 wersów, rytm jest nieregularny, podobnie jak rymy.
Zaczyna się inwokacją, po której następuje bogactwo chlebowego stołu, poźniej
autor wyjawia czemu służy stół, po czym pokazuje karykaturę zachowania przy
stole z punktu widzenia Europejczyka. Wiersz kończy modlitwa prośby. Ujawnia w
niej autor swe nazwisko i prosi Boga o udzielenie ludziom radości i miłości.


Kolejnym ważnym dziełem jest Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią. Dzieło to
ma formę dialogu, który toczy się pomiędzy mędrcem Polikarpem a śmiercią.
Polikarp prosił Boga o możność ujrzenia śmierci. Pewnego dnia po nabożeństwie
prośba jego została spełniona. Ujrzał kobietę w stanie rozkładu, wychudzoną,
bez nosa, zakrwawioną, z kosą w ręce, przepasaną białą chustą. Wyjawiła mu ona,
że bierze ze sobą wszystkich, bez względu na stan, zaś przede wszystkim
grzeszników. Nikt nie jest w stanie jej uniknąć, ale nie należy jej się obawiać
(chyba że się grzeszy). Po tej opowieści śmierć odchodzi. Warto wspomnieć tu o
motywie dance macabre - tańca śmierci, którego literackim obrazem jest właśnie
ten utwór.


Z tematyką śmierci związana jest także Skarga umierającego(powstała po 1424
roku). Utwór ten jako pierwszy w litaraturze ma charakter testamentu
poetyckiego. Liryczne wyznanie umierającego, dające świadectwo znikomości dóbr
doczesnych, skierowane jest do tych, którzy pozostają - do żywych. Ważne wydaję
się również egzystencjalne tło utworu: poczucie samotności człowieka,
dramatyczny obraz życia ludzkiego, perspektywa śmierci.


W tematyce społecznej wyróżniają się dwa utwory: "Satyra na leniwych chłopów" i
"Pieśń o zabiciu Jędrzeja Tenczyńskiego".


Pieśń o zabiciu J...


napisano w oparciu o wydarzenie autentyczne, mające miejsce w Krakowie 1461
roku. Znany wielmoża, J. Tęczyński, oddał do naprawy swoją zbroję znanemu
płatnerzowi Klemensowi. Niezadowolony z wykonanej usługi poturbował
rzemieślnika, który w wyniku odniesionych ran podobno zmarł. Mieszczanie
krakowscy ujęli się za płatnerzem i pomścili jego śmierć, ścigając Tęczyńskiego
po całym mieście, włócząc go końmi. Anonimowy autor opisuje owo zajście w
Krakowie, bolejąc nad śmiercią Tęczyńskiego, ale bardziej nad faktem ,że zginął
z rąk ludzi nie równych jemu stanem. Utwór jest dowodem na rodzący się konflikt
społeczny pomiędzy mieszczaństwem i rycerstwem.



Satyra na leniwych chłopów

jest także dziełem anonimowym. Podmiotem utworu jest pan, szlachcic, który
wylewa swoje żale na lenistwo chłopów, którzy mają w roku jeden dzień
pańszczyzny, a robią wszystko, że by go i tak zmarnować i uniknąć pracy.
Przychodzą koło południa, używają drewnianych narzędzi (bo te szybciej się
psują, więc trzeba je naprawiać), do uprawy roli używają chorych zwierząt, co i
rusz odchodzą na bok. Cały swój spryt, przebiegłość i rozmyślność chłopi
wykorzystywali jedynie do tego aby zaszkodzić panu, nie chcieli bowiem być
wyzyskiwani. Utwór ten zarysowuje przed nami kolejny konflikt, który rodzi się
pomiędzy szlachtą a kmieciami.






1. Przedstaw związki kultury odrodzenia z tradycją antyczną.
2. Troska o losy ojczyzny - od "Kazań sejmowych" Piotra Skargi i "O poprawie
Rzeczypospolitej" Andrzeja Frycza Modrzewskiego.

3. Scharakteryzuj uczuciowość sentymentalną na przykładzie twórczości
Franciszka Karpińskiego.
4. "Powrót posła" J. U. Niemcewicza jako komedia polityczna.
5. Publicystyka Sejmu Wielkiego.
6. Scharakteryzuj gatunki właściwe dla romantyzmu (dramat romantyczny,
powieść poetycka, ballada).
7. Bajronizm, wallenodyzm, prometeizm - wyjaśnij pojęcia odwołując się do
wybranych przykładów literackich.
8. Ukaż model miłości romantycznej i polemikę z nim w wybranych tekstach
epoki.
9. Omów motyw powstania listopadowego w literaturze romantycznej.
10. Przedstaw moralistykę romantyczną w balladach i Dziadach cz. II.
11. Scharakteryzuj mesjanizm w polskim dramacie romantycznym.
12. Przedstaw cierpienie i ofiarę jednostki i zbiorowości w twórczości
romantyków.
13. Kult ludzi wielkich w poezji Cypriana Kamila Norwida.
14. Historiozofia w polskim dramacie romantycznym.
15. Polska szlachta w "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza.
16. W jaki sposób Zygmunt Krasiński przedstawia problem rewolucji w "Nie-
Boskiej Komedii"?
17. Przedstaw motyw szlacheckiego dworku (znamię życia polskiego) w
literaturze XIX i XX wieku.


1. "Ludzie bezdomni" St. Żeromskiego - interpretacja tytułu.
2. Różne spojrzenia na wieś w literaturze Młodej Polski (Reymont, Kasprowicz,
Wyspiański, Żeromski).
3. Nowe kierunki w literaturze i sztuce dwudziestolecia (awangarda, futuryzm,
ekspresjonizm, dadaizm, surrealizm, kubizm). Omów dwa wybrane.
4. Katastroficzna wizja świata w "Szewcach" Witkacego.
5. Jak postrzegasz metaforyczną wymowę tytułu powieści Zofii Nałkowskiej
"Granica" i jej związek z problematyką utworu.
6. "Przedwiośnie" St. Żeromskiego jako powieść pytań.
7. Czym jest dla Ciebie proza Schulza - analizą szaleństwa? Wyrazem
wrażliwości?
8. "Ferdydurke" Gombrowicza jako powieść o formie.
9. Przedstaw nowy program poezji polskiej XX-lecia : awangarda i Skamander.
10. "Mistrz i Małgorzata" Bułhakowa : problematyka społeczno-polityczna i
moralna.
11. Oryginalność poezji Bolesława Leśmiana.
12. Leopold Staff - poezja trzech pokoleń.
13. Degradujący wpływ wojny na psychikę człowieka w świetle wybranych utworów
literackich (np. "Opowiadania" T. Borowskiego, "Medaliony" Z.
Nałkowskiej.)
14. K.K. Baczyński o sobie i o swoim pokoleniu (analiza i interpretacja
wybranych utworów).
15. Ukaż polską prozę cywilną wobec doświadczenia wojennego - "Pamiętnik z
powstania warszawskiego" Mirona Białoszewskiego.


1. Wyjaśnij znaczenie Teorii Czystej Formy.
2. Teoria czystej formy jest wytworem rozwoju dramaturgii dwudziestolecia
międzywojennego, z nurtu sztuki awangardowej teatru groteski i drwiny.
Jej autorem jest Stanisław Ignacy Witkiewicz, pseud. Witkacy. Był to syn
malarza, krytyka artystycznego, prozaika, sam stał się najpierw malarzem,
lecz porzucił malarstwo na rzecz twórczości dramatycznej, prozatorsko-
filozoficznej i teoretyczno-estetycznej. Najbogatsza była jego twórczość
dramatyczna (ok. 30 utworów), m.in.Tumor Mózgowicz, Szewcy, Szalona
Lokomotywa, W małym dworku. Swoje poglądy na temat estetyki i teatru
wyłożył w tekstach teoretycznych:Szkice estetyczne, Teatr. Wstęp do teorii
czystej formy w teatrze. Był też autorem dwóch powieści:Pożegnanie
jesieniiNienasycenie.


Teorię Czystej Formy

3. Witkacy zbudował na gruncie malarskim, dopiero później przeniósł ją na
poezję i teatr. Akcentuje ona kompozycję, grę barw i form przy obojętnym
stosunku do tematu i poszczególnych elementów podmiotowych wprowadzonych
do utworu. W praktyce teatralnej Czysta Forma prowadzi do
charakterystycznych dla marzeń sennych asocjacji myśli, fantazji
scenicznych, wieloznacznego sensu teatralnych postaci (mogą mówić i robić
różne rzeczy na raz, przeistaczać się w inne, zmieniać role). Wyznacza ona
także nadrealistyczny charakter utworu: dialog pozbawiony zostaje
sensownych połączeń pojęciowych, logiki, wzbogacony jest często czysto
nonsensownym neologizmem, dowcipem, ciętością, choć postacie mogą
wypowiadać myśli niezgodne z ich działaniem. Ogromne znaczenie mają wizje
sceniczne Witkacego: barwa, kształt, ruch sceniczny, dekoracje i kostiumy,
nawet chudość bądź otyłość postaci odgrywają istotną rolę.
Teoria Czystej Formy

4. jest przeciwstawieniem się tradycji, zarówno dramatu naturalistycznemu,
jak i symbolicznemu. Witkacemu nie podobał się teatr naśladujący
rzeczywistość. Taki teatr okłamywał widza wmawiając mu, że to na co patrzy
to prawda, a środki, jakimi się posługuje, są znane i opatrzone. Także
teatr symboliczny operując spotęgowanym nastrojem, symbolem nie jest w
stanie wstrząsnąć widzem ani pozwolić mu przeżyć Tajemnicy Istnienia. Gdyż
i jego efekty są już znane, schematyczne. Czysta Forma ma zaskakiwać
widza, wprowadzać go w świat uczuć metafizycznych, dać mu nowy wymiar
przeżywania. Widz miał śnić dziwny sen…
Szczególnie reprezentatywny dla twórczości dramaturgicznej Witkacego jest
utwór Szewcy. Przedstawia on surrealistyczny obraz przyszłego
społeczeństwa zgodny z przekonaniami pisarza - końcowe sceny Szewców,
dramatu o rewolucji, buncie i przewrocie, zapowiadają totalną niwelację i
mechanizację społeczeństwa.




5. Co sądzisz o adaptacjach filmowych utworów literackich. Omów wybrany film.
6. Zrecenzuj ostatnio obejrzany film lub spektakl teatralny.
7. Którego współczesnego reżysera cenisz najbardziej i dlaczego?
8. Które czasopismo cenisz najbardziej i dlaczego?
9. Radio, telewizja lub video - z którego ze środków przekazu korzystasz
najczęściej i jak oceniasz ich znaczenie dla współczesnej kultury?
10. Przedstaw polskich laureatów literackiej Nagrody Nobla.
11. Który film ostatnio oglądany zrobił na Tobie duże wrażenie lub Cię
rozczarował i dlaczego?
12. Przedstaw swoje zainteresowania ze świata malarstwa, muzyki lub teatru.
13. Życie kulturalne Płocka.
14. Analiza składniowa zdania. Sporządź wykres zdania.
15. Wyjaśnij genezę i znaczenie wskazanych związków frazeologicznych.
16. Przeprowadź korektę podanych niżej zdań. Określ rodzaj błędu.
17. Omów najdawniejsze zabytki języka polskiego.

Pierwszym dziełem, które powstało po polsku była Bogurodzica, ale do zabytków
języka polskiego zalicza się, w kolejności chronologicznej, również:


* Bullę papieską z roku 1136
* - jest to tekst łaciński, w którym znajduje się około 400 wyrazów polskich,
głównie rzeczowników własnych, oznaczających imiona osób albo nazwy
miejscowości. Z tego względu jest również zwana złotą bullą języka polskiego.
* Księga henrykowska z 1270 roku
* - miała to być księga inwentarzowa zakonu cystersów na Śląsku, stała się
jednak kroniką tego zakonu. Opisuje zarówno stan posiadania zakonników, jak i
życie chłopów z klasztornych wsi. Składa się z dwóch części i pisana jest po
łacinie. W tekst łaciński wpisane jest pierwsze polskie zdanie: "Daj ać ja
pobruszę a ty poczywaj" (daj ja pomielę żarna a ty odpocznij).
* Bogurodzica z przełomu XII i XIII wieku
* - jest pierwszym utworem napisanym w języku polskim. W średniowieczu
powstały dwie zwrotki, pierwsza skierowana do Matki Boskiej, druga do
Chrystusa. Pierwotnie przypisywano autorstwo pieśni św. Wojciechowi, ale
później tezę tę odrzucono.
Bogurodzica powstała jako pieśń maryjna, a w czasach panowania Jagiellonów
stała się pieśnią bitewną i swego rodzaju hymnem narodowym; śpiewało ją
rycerstwo pod Grunwaldem i Warną, dokumenty wagi państwowej zaczynały się od
jej tekstu.
Średniowieczna pieśń maryjna: w XV wieku traktowana była przez Jana Długosza
jako carmen patrium, a nowych znaczeń przydał jej patriotyczny nurt poezji
XIX - wiecznej. Właśnie Bogurodzica otwierała Śpiewy historyczne J.U.
Niemcewicza, nawiązał do niej Słowacki w powstańczym apelu z 1830 roku (Hymn
do Bogarodzicy), a także K.K. Baczyński - Modlitwa do Bogarodzicy.
Bogurodzica pełna jest archaizmów:

o leksykalnych: Bogurodzica, gospodzian(pan), zwolena(wybrana), jąż(którą),
Bożyc(Syn Boży),
o fonetycznych: sławiena(sławiona)i Krzciciel(Chrzciciel),

o fleksyjnych: celownik w funkcji dopełniacza rodzica Bogu i mianownik w
funkcji wołacza BogurodzicaDziewica,

o składniowe: Bogiem sławiena, dziś sławiona przez Boga




* Kazania Świętokrzyski z przełomu XIII i XIV wieku - zbiór kazań w języku
polskim z okazji różnych świąt kościelnych. Nazwa ich pochodzi od miejsca
przechowywania, to znaczy biblioteki klasztornej na Świętym Krzyżu. Powstały
prawdopodobnie w Leżajsku. W okresie zaborów zostały zrabowane, a odnalazł je
dopiero pod koniec XIX wieku historyk literatury, bibliofil Aleksander
Bruckner, w bibliotece w Petersburgu. Pocięte na kawałki służyły do
obklejania boków innych książek. Udało się uratować jedno kazanie w całości
(Na dzień św. Katarzyny) i kilka innych we fragmentach. Kierowane były one
najprawdopodobniej do ludzi wykształconych. Pisane są literacką na owe czasy
polszczyzną, autor odwołuje się do Pisma Św., ojców kościoła, używa retoryki,
i środków artystycznych, np. porównań.
* Kazania gnieźnieńskie - XIV wiek - nazwa pochodzi od biblioteki Kapitulnej w
Gnieźnie, gdzie je przechowywano. Jest to zbiór liczący 10 kazań polskich na
różne święta kościelne i 103 kazania łacińskie. Kazania polskie adresowane
były do ludzi prostych, a świadczy o tym ich język, np. zwroty bezpośrednio
do słuchaczy "dziateczki moje".
* Psałterz Królowej Jadwigi - floriański - 1400 rok,
* Psałterz Puławski (§6.4.1),
* Biblia Królowej Zofii,
* Rozmyślania przemyski i Rozmyślania dominikańskie z XVI wieku - Są to
apokryfy, czyli historie z życia św. Rodziny, nie znajdujące potwierdzenia w
tekstach ewangelicznych.



Do tego dochodzi jeszcze literatura świecka: Rozmowa
mistrza Polikarpa ze Śmiercią,Skarga umierającego,O
zachowaniu się przy stole,Skarga na leniwych chłopów. Są w
paragrafie 13.







1. Na czym polegają stałe związki frazeologiczne? Podaj przykłady takich
związków wywodzących się z "Biblii".






Związek frazeologiczny to stałe, lub bliskie stabilizacji połączenie wyrazowe,
którego znaczenie nie wynika ze znaczenia poszczególnych wyrazów wchodzących w
jego skład, np. kręcić nosem, być niezadowolonym z czegoś.


Istnieją związki frazeologiczne w których jeden wyraz ma znaczenie dosłowne,
ale znaczenie całości nie stanowi sumy znaczeń wyrazów, np. końskie zdrowie,
czyli doskonałe zdrowie.




Można podzielić je ze względu na stopień zespolenia
składników na:




* Związki bliskie stabilizacji (łączliwe, wymiennoczłonowe) np. pokonać strach
i przełamać strach.

* Związki stałe, czyli takie w których nie można bez zmiany znaczenia zmienić
lub pominąć żadnego wyrazu, ani użyć innej jego formy.



Z Biblii przejętych zostało wiele zwrotów, które uzyskały inne znaczenia poza
dosłownym. Wśród nich wymienić można:



* Wieża Babel - bałagan, chaos,
* Sodoma i Gomora - miejsce rozpusty i grzechu,
* Kainowe znamię - piętno bratobójstwa,
* Od Annasza do Kajfasza - odsyłanie z miejsca do miejsca,
* Oddać coś za miskę soczewicy - oddać coś wartościowego za bezcen ( W biblli
Ezaw oddał pierworództwo),
* Wdowi grosz - dar serca,
* Salomonowy wyrok,
* Przenieść się na łono Abrahama.

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0074 sekund.