Sytuacja w XVII – wiecznej Polsce w świetle poezji Wacława Potockiego. Dramat życia pisarza. Problem obronności państwa, pospolitego ruszenia, anarchii, liberum veto, “przywilejów bez obowiązków” w poezji Wacława Potockiego (przykła

Dodał: ~gość
Data dodania: 28 czerwca 2001
Średnia ocen: 4,8
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


Pospolite ruszenie i anarchia w Polsce jako temat liryki J. A. Morsztyna
("Pieśń w obozie pod Żwańcem", "Non fecit talliter..."). Konflikt szlachecko-
chłopski w literaturze. Rozwój eposu w epoce baroku. Obraz "wojny świętej" w
"Jerozolimie wyzwolonej" i w

"Wojnie chocimskiej". Polacy i Turcy w "Wojnie chocimskiej

".



Sytuacja w XVII - wiecznej Polsce w świetle poezji Wacława Potockiego.

"Braterska admonicja"

W wierszu tym Potocki zwraca uwagę na sytuację jaka panuje w kraju, a
dokładniej na fakt że kraj ten jest przez cały czas zagrożony, a ci którzy
powinni go bronić, to znaczy szlachta, porzuca dawne tradycje, staje się przez
to bezużyteczna w tej walce. - patrz też pospolite ruszenie i problem
obronności państwa.



" Nierządem polska stoi" - patrz anarchia

Patrz również kwestia chłopska, konflikty religijne



Dramat życia pisarza.

Potocki urodzi się i praktycznie całe swoje życie spędził w górskich okolicach
na południu Polski, w regionie, który wówczas stanowił bastion kalwinizmu i
arianizmu. Pochodził z gorliwej ariańskiej rodziny szlacheckiej, otrzymał
wykształcenie w swoich rodzinnych stronach, w szkołach swojego wyznania i
poślubił Katarzynę Morsztynównę (krewną ariańskiego poety, Zbigniewa
Morsztyna), kobietę o silnych przekonaniach religijnych. W czasie najazdu
szwedzkiego Potocki, jak prawie wszyscy jego sąsiedzi, zrazu stanął po stronie
Szwedów , by następnie walczyć przeciwko nim. Kiedy w 1658 roku zostało wydane
prawo nakazujące arianom opuszczenie kraju, wolał przyjąć katolicyzm. Jego żona
jednak pozostała wierna arianizmowi aż do śmierci, i dom ich stał się ośrodkiem
tajnej działalności, wskutek czego Potocki często oskarżany był o osłanianie
antykatolickości żony.{pod wpływem tych wydarzeń napisał wiersz "Kto
mocniejszy, ten lepszy"} Podczas tych niespokojnych lat dotknęło go wiele
nieszczęść. Stracił dwóch synów, którzy pomarli służąc w wojsku, oraz córkę.



Problem obronności państwa, pospolitego ruszenia, anarchii, liberum veto,
"przywilejów bez obowiązków" w poezji Wacława Potockiego (przykłady).

Obronności państwa - patrz też pospolite ruszenie

"Transakcja wojny chocimskiej"

Poeta porównuje dawnych sarmatów ze współczesną mu szlachtą. Podkreśla jej brak
przygotowania do walki z najeźdźcą, zniewieścienie przyzwyczajenie do zbytków.



"Zbytki polskie"

Przedstawiony jest obraz życia polskiej szlachty, a właściwie magnaterii, która
nie żałuje pieniędzy na luksusy, ale szkoda jest jej grosza na obronę ojczyzny:

" Żeby w drodze karety, w domu drzwi barwiani

Strzegli z zapalonymi lontami dragoni -

O tym szlachta, panowie, o tym myślą księża.

Choć się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża.

Choć na borg umierają żołnierze niepłatni.

Choć na oczy widzą jej perydoj ostatni.

Że te wszystkie ich pompy, wszystkie ich splendece

Pogasną jak w wodzie potopione świece."

Nie myślą o obronie kraju mimo że jest to jednoznaczne z obroną ich samych i
ich majątków. Ale oni nie zdają sobie sprawy z tego faktu.





pospolitego ruszenia

" Pospolite ruszenie "

Przedstawiony jest w tym wierszu obóz pospolitego ruszenia w nocy. Dotarła do
niego wiadomość że zbliża się nieprzyjaciel i będzie atakował. Dlatego
rotmistrz wydaje rozkaz by obudzić ludzi, żeby stanęli na straży. Jednak im nie
chce się wstawać, każą obić dobosza i odgrażają się że rotmistrz będzie miał
kłopoty ponieważ śmie ich budzić o takiej godzinie.

" Aż jaki taki w swoim ozwie się w namiocie:

" Bij kto skurwego syna kijem, niech nie plecie!

Kto widział ludzi budzić w pierwospy? Oszalał

Pan rotmistrz abo sobie gorzałki w czub nalał?

Niechże sam strzeże, jeśli tak dalece tchórzy,

A wolnej, równej szlachty sobie, snem nie morzy!

Sprawi się w Proszowicach za pomocą Bożą,

Że braciej rozkazuje z chłopami na strożą!""



" Pospolite ruszenie teraźniejsze"

Poeta przedstawia pospolite ruszenie wraz z jego zwyczajami, a więc większość
czasu spędzali oni przy stołach ucztując a zarazem krytykując żołnierzy i
hetmanów, ale kiedy przyszło co do czego sami nie potrafią walczyć, nadają się
tylko do wznoszenia toastów. Są całkowicie nieprzygotowani do walki z
nieprzyjacielem:

"Ten krzemienia, ów nie ma w pistolecie kurka:

Wszystek rynsztunek - ona nieszczęśliwa burka:

Szyszak kwoki. Zaszargał sobie szarawary:"

Szlachta ta to nie wojownicy a raczej rolnicy:

" " Niech żołnierze i Turki biją, i Tatary;

Racz tę, jako rozumiesz, wojnę uspokoić,

Puść nas, królu, do domu, znowu krowy doić.

Bodaj ci tłusty kapłon przy dziatkach, przy żonce.

A tu nigdy nie zsiadać z konia przy wędzące.""





anarchii

" Nierządem Polska stoi"

W Polsce panuje anarchia, rządzą wszyscy i nie rządzi nikt.

" Co rok to nowe prawa i konstytucyje"

Ciągle zmieniające prawa nie sprzyjają stabilizacji kraju, nikt ich nie
przestrzega, no może poza tymi najbiedniejszymi.



liberum veto

"veto albo nie pozwalam"

W tym krótkim wierszu poeta podkreśla zło jakie czynią niektórzy szlachcice
korzystając z przywileju liberum veto. Zamiast słowa veto znaczącego po łacinie
nie pozwalam Potocki wprowadza słowo vea czyli biada.

"Jakobyś rzekł: biada to, gdy zły nie pozwala

Na dobre i tym słówkiem ojczyznę rozwala,

Źle zarzywszy bękarcie, wolności sekretu,

Powetuje-ć pokusa kiedyś tego vetu."

" Kto pijany, zrywa sejmiki"

Mówi o zrywaniu sejmików i sejmów przez pijanych szlachciców, proponuje by
ukarać tych co tak czynią ponieważ gubi to kraj.



"przywilejów bez obowiązków"

Szlachta polska posiadała wiele przywilejów jednak nie wywiązywał się ze
zobowiązań jakie nakładały na nią lepsze warunki egzystencji. Przede wszystkim
trzeba zwrócić uwagę na sposób sprawowania władzy - patrz anarchia - pospolite
ruszenie - patrz pospolite ruszenie oraz nadużywanie przywileju liberum veto -
patrz liberum veto.

"Wolne kozy od pługa"

Szlachcic nie jest zmuszony do ciężkiej pracy fizycznej w majątku wykorzystuje
w tym celu chłopów. Jest uprzywilejowany z racji urodzenia.



Kwestia chłopska (przykłady).

"Wolne kozy od pługa"

Chłopi są wykorzystywani przez szlachtę:

"Choć nigdy nie pożyczał od pana szeląga.

Z skóry szyję w robocie oblazłą wyciąga."

Mimo ciężkiej pracy, narzuconej na nich tylko ze względu na urodzenie, nie
pozwala się im godnie umrzeć:

" Skoro sie kmieć wyrobi, żebrze chleba poty,

Póki chodzi, aż zdechnie pod cudzymi poty."















Konflikty religijne (przykłady).

" Kto mocniejszy, ten lepszy "

Opisuje w tym wierszu Potocki sytuacje w jakiej się znaleźli arianie. Zapytuje
dlaczego nie pozwala się wierzyć ludziom w to co według ich uznania doprowadzi
ich do życia wiecznego. Zapytuje dlaczego karzą arian za ich inny stosunek do
wiary skoro większym przewinieniem jest wyznawanie wiary, a czynienie wbrew
swoim słowom i deklaracją.

"Niejedenże katolik nie wierzy z Kościołem,

Czemóż mu wsi nie biorą z aryjany społem?"

Każdy wierzy co kościół, chyba że nie czyni,

To taki gożej niżli aryjan przewini."

Podkreśla również że w konfliktach obok podłoża religijnego leży również chęć
zysku.

" "[...]O wiarę karzą, czemuż opuścili Żydy?"

"Bo się nam okupują." "Pewnie-ć tymi, co są

W Polszcze pieniądzami, inszych do Polskiej nie wniosą

A kędyż sprawiedliwość za pieniądzmi chodzi?

Godne prawo nagany, ani się to godzi.""

Według niego nagonka dotycząca wyznania skrupia się na wyznawcach mniej
licznego kościoła inni póki co są bezpieczni, ale i to ulegnie zmianie.

" "[...]I Kalwini-ć nie wierzą kościelnej nauki,

Czemuż na nich takiejże nie zażyjenm sztuki?"

I ci w Polszcze nie wieczni; skoro się przerzedzą,

Upewniam, że Angliją z Holendry nawiedzą!"



Charakterystyka szlachty współczesnej i jej przodków w "Wojnie chocimskiej".

Patrz Polacy i Turcy w "Wojnie chocimskiej"





Pospolite ruszenie i anarchia w Polsce jako temat liryki J. A. Morsztyna

"Pieśń w obozie pod Żwańcem",

Według Jana Andrzeja Morsztyna pospolite ruszenie myśli tylko o tym jakby
dobrze zjeść i żeby nie zabrakło trunków:

" Byle wino stało w lochu.

Seku na bazarze."

Nie interesuje ich sytuacja nawet jeżeli jest groźna dla państwa polskiego:

" Chociażby pod Kamiencem

Chmielnicki był z chanem -

Mnie pod biesiadnym wieńcem

Dobra myśl hetmanem."

Sytuacja zaciężnej armii jest im obojętna, nieprzyzwyczajeni do niewygód, dbają
tylko o własne brzuchy:

" Kiedy żołdu nie płacą

I ćwierci w borg bieżą.

Kiedy i porę tracą,

Zimą nas ciemiężą,



Nalej i daj co trzeba

Sera i gomółki.

Stój nie mam do niej chleba

Królewskiego, bułki!"

"Non fecit talliter ulli nationi"

Polska przedstawiona jest jako kraina szczególnie obdarowana przez Boga

Konflikt szlachecko-chłopski w literaturze. Ponieważ mimo tego że jest
umieszczona w tak niebezpiecznym położeniu geograficznym, nie dość że sama
broni swoich granic to jeszcze zasługuje na miano obrońcy Europy. Polska ma
zapewniony poza tym niezależny byt ekonomiczny:

" Do sąsiadów też chleba nie biegamy

Prosić, owszem im swego udzielamy."

Jednak Polsce mimo wszystko brakuje czegoś bardzo ważnego : " Rządu trzeba?"

** Pospolite ruszenie 1649

Przedstawiona jest klęska pospolitego ruszenia:

" Syn wprzód hetmański z przebraną drużyną

Od lekkiej ordy i od chłopstwa giną:"

Zwraca się również do Króla aby przejął władzę wojskową całkowicie w swoje
ręce, a zamiast pospolitego ruszenia, które nie jest warte kosztów jakie się
ponosi, zaciągnąć armię najemną.

Rozwój eposu w epoce baroku.

Cech eposu można szukać w takich utworach jak "Jerozolima wyzwolona" Tarquato
Tasso, czy " Raj utracony" J Miltona. Ten pierwszy został przetłumaczony na
język polski przez P. Kochanowskiego i przez stulecia pełnił rolę jaką dziś
odgrywa w kulturze polskiej " Pan Tadeusz"



Obraz "wojny świętej" w "Jerozolimie wyzwolonej" i w "Wojnie chocimskiej".
"Jerozolima wyzwolona"

Poemat epicki w dwudziestu pieśniach oktawą napisana przez Tarquato Tasso,
przełożony przez Piotra Kochanowskiego pod tytułem "Goffred abo Jeruzalem
wyzwolona"

Tarquato Tasso opisał w tym eposie pierwsza wyprawę krzyżową. Rycerze
chrześcijańscy pod dowództwem Godfruda de Boullion zdobywają Jerozolimę
broniona przez króla Alladyna.

W poemacie nad elementem historycznym i epickim góruje fantazja twórcza i
liryczne natchnienie poety.

Rozbudowany jest również wątek miłosny.

" Transakcja wojny chocimskiej"

Opisuje obronę Chocimia przez hetmana Chodkiewicza w 1621r., głosi pochwałę
polskiego rycerstwa. Przedstawia dzień po dniu przygotowania do bitwy, ją samą
a następnie rozpoczęcie układów i zaprzestanie walk.

Oparta na kronice łacińskiej Jakuba Sobieskiego.

W czasach sobie współczesnych obserwuje autor upadek ducha rycerskiego szlachty
i dlatego pragnął przypomnieć bohaterstwo poprzednich pokoleń. Jest to utwór
przepojony patriotyzmem. Tekst przeplatany jest humorystycznymi wstawkami w
których autor przeciwstawia męstwo opisane w swoim utworze.

Opis bitwy nie szczędzi charakterystycznych szczegółów, szokuje czytelnika
swoim okrucieństwem:

"Trzask potem i zgrzyt ostry, gdy po same pałki

Kruszyły się kopije w trupach na kawałki:

Pełno ran pełno śmierci; więzną konie w mięsie,

Krew się zsiadła na ziemi galaretą trzęsie;

Ludzie się niedobici w swoich kiszkach plącą;

Drudzy chlipią z paszczęki posoką gorącą."





Polacy i Turcy w "Wojnie chocimskiej".

Polacy przedstawieni są jako ci współcześni autorowi oraz ci którzy brali
udział w wojnie chocimskiej. Ci pierwsi przedstawieni są jako zniewieściali,
natomiast ci którzy brali udział w tej wojnie to sarmaci w jak najbardziej
pozytywnym tego słowa znaczeniu.

"(...) Naród, który z szkoły

Marsowej pierwsze przodki, stare dziady liczy,

Który wprzód w szabli niźli w zagonach dziedziczy,"

Szczególnie pozytywnie została przedstawiona postać hetmana Chodkiewicza.
Podkreśla jego dostojny wygląd, męstwo, powaga, mistrzostwo w boju, misję do
spełnienia. Jest to postać idealnego przywódcy, sarmaty.

Turcy przedstawieni są jako niegodni, podli, nic niewarci:

"Mało co tam wojennych - dziady, kupce, Żydy,

Martauzy postrolili i dali im dzidy;

Co człek, to tam rzemieślnik, cień ich tylko ma tu

Osman - każdy serce zostawił u warsztatu."



Opozycja kultury szlacheckiej i magnackiej

Autor ubolewa nad zachowaniem szlachty oraz nad wychowywaniem młodych Polaków
za granicami kraju, przez co stawali się obcy Polsce, nie znali polskich
realiów, tracili więź z ojczyzną. Uczuciom tym dał wyraz w utworze"Fortes
poloni, equites boni".




"Wedle złej, teraźniejszej, szlachcic jeden mody,

Wyprawił syna w obce dla nauk narody."






Boleje nad tym, że zapomniano o polskiej tradycyjnej więzi z końmi, o tym, że
to Polacy powinni uczyć inne narody rzemiosła jeździeckiego a nie na odwrót.
Potocki martwi się, że Polacy zapomnieli o swych zaletach i umiejętnościach i
że bezmyślnie naśladują modę z innych krajów.




"(…)O, wieczna ojczyzny sromoto !

Do Rzymu, albo raczej gdzie na wschodnie światy ,

Piękniej, bo niźli frezy, ujeżdżać bachmaty.

Polakówże, co prawie na koniu się rodzą,

Koniem, piszą, granice ojczyste rozwodzą,

Niemcy albo Francuzi konia uczyć mogą(…)"






Zwraca on także uwagę na to, że młodzież polska w obliczu tragicznej sytuacji
wewnętrznej państwa wyjeżdżają zagranicę, by pobierać nauki w słynnych
paryskich szkołach i kształcić się na kulturalnych obywateli europejskich o
nienagannych manierach.




" Mistrzami Marsa bywszy, postrzygli się w żaki,

Kiedy jako po szkołach, jakby wojny w domu

Nie mieli, po Paryżach włóczą się bez sromu?"




Problem wyjazdu młodej szlachty porusza także w utworze "Na chłopów
podgórskich". Również tu poddaje krytyce sens podróży młodych Polaków.




"Po cóż do cudzych z młodu szlachta jeździ
krajów?

Żeby mogli nawyknąć tamtych obyczajów.



Że na chłopów podgórskich nieprzystępne Włochy,


Do bliskich Węgier chodzą na podobne fochy.(…)


Czemuż różną nagrodę swej wędrówki znają?

Szlachtę czczą honorami, a chłopów wieszają."






Egoizm i prywata

ˇ

Szlachta dba jedynie o swój wizerunek. Przejmuje modne wzorce, bawi się na
wystawnych balach, trzyma zapas wina w piwnicy, porusza się karocą, w dobrym
tonie było też trzymanie w domu własnych dragonów, nie zwracając uwagi na kraj,
który przez nich tonie, a wraz z nim utoną i oni, "pogasną jako w wodzie
utopione świece…". Taki obraz szlachty odnajduję w utworze "Zbytki polskie".

ˇ Naginano prawo, zatwierdzano ustawy mające na celu jedynie interes
magnaterii. Za nic miano sprawiedliwość, innego, niżej urodzonego człowieka.
Jest to sytuacja Polski przedstawiona w utworze"Nierządem Polska stoi".

ˇ

Autor, także w utworze"Braterska admonicja" Do Ich Mociów Wielmożnych Panów
Braci Starszych,podkreśla, że interes kraju nie była dla Sarmatów celem
nadrzędnym. Los Polski mało ich obchodził. Zależało im głownie na własnym
dobrobycie, komforcie i dostatku.



CHARAKTERYSTYKA SZLACHTY I JEJ PRZODKÓW W "WOJNIE CHOCIMSKIEJ"



_____________________________________________________________________________
|Przodkowie |Szlachta (współczesna) |
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|Bohaterowie bitwy z 1621 roku |Nie wytrzymuje porównania z poprzednim|
|dowodzeni przez Chodkiewicza, |pokoleniem Sarmatów. Rycerski stan i |
|potrafili przeciwstawić się |wojenne rzemiosło są bardzo |
|nieprzyjacielowi, choć Turcy dowodzeni|zaniedbane. Współcześni Potockiemu |
|przez Osmana mieli zdecydowaną |szlachcice są leniwi i przejawiają |
|przewagę liczebną 400 tyś. - 65 tyś. |zamiłowanie do zbytku. Porównania te |
|"Zabielały się góry i Dniestrowe |miały obudzić współczesnych , miały |
|brzegi1 (Rzekłby kto, że na ziemię |ich "ruszyć , że snu, z drzymu, z |
|świeżo spadły śniegi),1 Skoro Turcy |pleśni". |
|stanęli (…)".Żołnierze walczący w tej | |
|bitwie są wzorem dla współczesnej | |
|szlachty. Autor przypomina ich cnotę, | |
|męstwo, odwagę, nieskazitelność, | |
|miłość do ojczyzny, "Pod wasze się z | |
|tym wszystkim dziś kryje ramiona,1 Do | |
|was obie wyciąga ręce wolność złota", | |
|serce do walki "Więc, o kawalerowie, w| |
|których serce żywe 1 I krew igra, | |
|(…)". | |
| | |
|______________________________________|______________________________________|

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0094 sekund.