Barok - Geneza nazwy, chronologia i periodyzacja

Dodał: ~gość
Data dodania: 04 października 2001
Średnia ocen: 4,4
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


Pojęcie barok wprowadzono w końcu ubiegłego stulecia nadając określenie stylowi
Jana Andrzeja Morsztyna. Wcześniej epokę tę określano nazwami o negatywnym
zabarwieniu (np. epoka upadku). Było to spowodowane klasycystycznym podejściem
do świata ówczesnych badaczy. Termin ten by wyzbyty akcentu wartościującego,
tajemniczy. Prawdopodobnie pochodzi od portugalskiego słowa baroko
oznaczającego kapryśny wytwór sztuki. Trwał w Europie i Polsce od 70 lat XVI
wieku do połowy XVIII wieku. Kultura barokowa dominowała w XVII wieku. Wtedy to
w roku 1596 Zygmunt III Waza przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy - R.P.
utraciła centralny ośrodek kulturalny i polityczny. Malało znaczenie dworu
królewskiego, a rosło znaczenie dworów magnackich.

Okresy baroku.


* wiek XVI - narodziny baroku w sztuce włoskiej, poeta przełomu M. S.
Szarzyński;
* wiek XVII - rozkwit baroku;
* wiek XVIII - rokoko epoki saskiej, schyłek baroku.

Najważniejsze wydarzenia historyczne:

____________________________________________________________________________
|Polska |Europa |
| | |
|______________________________________|_____________________________________|
| | |
|* 1573 - I wolna elekcja - Henryk |* 1588 - początek angielskiej potęgi |
| Walezy królem; | morskiej; |
|* 1576-86 - Stefan Batory -=> król |* 1613 - Romanowie na tronie carskim;|
| Polski; |* 1613-48 - wojna trzydziestoletnia; |
|* 1579-82 - wojna moskiewska; |* 1648 - pokój westfalski; |
|* 1587-1632 - Zygmunt III; |* 1683 - odsiecz Wiednia; |
|* 1596 - unia brzeska; |* 1689-1725 - Piotr Wielki; |
|* 1609-1619 - wojna moskiewska; |* 1700-21 - wojna północna; |
|* 1621 - zwycięstwo pod Chocimiem; |* 1701 - Fryderyk I królem pruskim; |
|* 1629 - rozejm ze Szwecją w Altmarku;|* 1740 - Fryderyk II królem pruskim. |
|* 1632-1634 - wojna moskiewska; | |
|* 1632-1648 - Władysław IV; | |
|* 1648 - powstanie Chmielnickiego; | |
|* 1648-68 - Jan Kazimierz; | |
|* 1648-52 - wojna z kozakami; | |
|* 1652 - pierwsze zerwanie sejmu; | |
|* 1654 - Chmielnicki poddaje się | |
| Moskwie. Wojna 1655-60 - wojna | |
| szwedzka (POTOP); | |
|* 1657 - utrata zwierzchnictwa nad | |
| Prusami Książęcymi; | |
|* 1660 - pokój w Oliwie; | |
|* 1669-73 - Michał Korybut | |
| Wiśniowiecki; | |
|* 1673 - bitwa pod Chocimiem II; | |
|* 1674-96 - Jan III Psychopata | |
| (Sobieski); | |
|* 1683 - odsiecz wiedeńska; | |
|* 1697-1733 - August II królem RP(A); | |
|* 1700-21 - wojna północna; | |
|* 1704 - Stanisław Leszczyński królem | |
| Polski; | |
|* 1717 - sejm niemy; | |
|* 1733 - ponowna elekcja | |
| Leszczyńskiego; | |
|* 1733-35 - wojna sukcesyjna polska; | |
|* 1735-63 - August III. | |
|______________________________________|_____________________________________|



Przemiany społeczno gospodarcze:


* kraj wielonarodowościowy (Polacy - 40%);
* antagonizmy społeczne => szlachta zagrodowa - magnateria (wzrost znaczenia
magnaterii);
* zły stan gospodarki - upadek miast i zubożenie chłopstwa;
* wojny przez cały XVII;
* upadek autorytetu władzy królewskiej;
* nietolerancja religijna (zakaz nabożeństw protestanckich, wzrost znaczenia
duchowieństwa w polityce, cenzura);
* sprawa chłopska -powstanie - 1648.







Odkrycia naukowe i wynalazki techniczne:




* 1604 - Johannes Kepler - teoria okularów i projekcji odwróconego obrazu na
siatkówce;
* 1609 - Galileusz - prawo swobodnego spadania ciał;
* 1611-13 - w okolicach Kielc zbudowano pierwszy wielki piec hutniczy;
* 1612 - Galileusz naucza o obrocie Słońca wokół osi;
* 1616 - Galileusz - teoria przypływu i odpływu;
* 1618 - III prawo ruchu planet - Kepler;
* 1622 - Holender Cornelius Drebbel spędza 2 godziny w Tamizie w zbudowanej
przez siebie łodzi podwodnej;
* 1633 - Galileusz wypiera się przed sądem inkwizycji w Rzymie heliocentrycznej
budowy świata;
* 1637 - Rene Descartes rozwija geometrię analityczną - liczby rzeczywiste i
urojone;
* 1638 - Galileusz - prawo wahadła, teoria sprężystości i wytrzymałości
materiału;
* 1643 - Vincenzo Viviani wyjaśnia naukowo dlaczego pompy ssące nie mogą
podnieść wody wyżej niż na 32 stopy;
* 1644 - Torricielli - barometr rtęciowy;
* 1650 - Grimmaldi - zjawisko załamywania światła i interferencji;
* 1665 - Karol II (król Anglii) buduje obserwatorium w Greenwich;
* 1669 - Izaak Newton udowadnia prawa grawitacji;
* 1671 - Izaak Newton - rachunek różniczkowy;
* 1674 - Denis Pappin wynajduje zawór bezpieczeństwa do swojego, pracującego
pod ciśnieniem szybkowaru;
* 1676 - Gottfried Wilhelm Leibnitz - zasady rachunku różniczkowego, a w 1686 -
całkowego;
* 1678 - zasada sprężystości by Robert Hook;
* 1687 - III zasada dynamiki by Izaak Newton (patrz fizyka II);
* 1690 - polaryzacja światła - Chrystiaan Huygens;
* 1711 - po 21 latach zastoju umysłowego Thomas Newcomen zbudował pierwszą
maszynę parową zdatną do wykorzystania praktycznego;
* 1714 - Gabriel Fahrenheit - pierwszy termometr rtęciowy;
* 1748 - Benjamin Franklin wynalazł piorunochron.









Poglądy filozoficzne:

Odpowiedzią na wstrząs poznawczy były w epoce Baroku dwojakie postawy. Z jednej
strony zrodziło się przekonanie o bezradności człowieka wobec potęgi Boga
rządzącego owym niezmierzonym światem, który wymyka się ludzkiemu poznaniu. Z
drugiej zaś ukształtował się pogląd o potędze rozumu, odkrywającego tajemnice
Boga i Wszechświata, poznającego prawa kierujące naturą. Konsekwencją tej
postawy stał się nie tylko optymizm poznawczy, ale i przekonanie, że uzbrojony
w wiedzę człowiek jest w stanie zapanować nad siłami przyrody.

Na gruncie tego drugiego poglądu rozwinęły się w XVII w. takie kierunki
metodologiczne jak empiryzm i racjonalizm. Fundamentalne dla racjonalizmu
znaczenie miało dzieło Francuza Rene Descartes'a, w Polsce zwanego
Kartezjuszem. Z wykształcenia matematyk, z zamiłowania żołnierz, osiadł w
Holandii, w którym to kraju napisał swoje najważniejsze prace.

O teorii kartezjańskiej mówi się, w ślad za jej twórcą, jako o przewrocie w
filozofii. Istota tego przewrotu polegała na badaniu rzeczywistości poprzez
analizę narzędzi i metod poznania. Za prawdziwe narzędzie poznania Kartezjusz
uznał rozum ludzki, odrzucając wiarygodność doznań osiągalnych za pomocą
zmysłów (wzroku, słuchu, itd.). Proces myślenia filozof ten wyniósł do rangi
jedynego procesu poznawczego, określającego zarazem samo istnienie człowieka.
"Myślę, więc jestem"- brzmiała słynna dewiza kartezjańska. W "Rozprawie o
metodzie" Kartezjusz podjął problem rozumowych podstaw nauki i stworzył teorię,
zgodnie z którą fundament ten tworzy wiedza typu matematycznego.

Rozum znalazł się również w centrum refleksji Francuza Blaise'a Pascala.
Pascal, głosząc samodzielność rozumu, poczesne miejsce w procesie poznania
przypisywał równocześnie "porządkowi serca"- uczuciu i wierze. Sam był
człowiekiem głęboko religijnym, przedstawicielem szkoły filozoficzno-
religijnej zwanej jansenizmem. Twórcą jansenizmu był biskup Ypres Corneille
Jansen- stąd nazwa kierunku. Jansenizm, który inspirował filozofów francuskich
i myśl chrześcijańską następnego, XVIII stulecia, nawiązywała do poglądów
Kalwina. Głosił teorię zbawienia, zgodnie z którą jest ono łaską daną od Boga.
Obdarzony wolną wolą człowiek nie ma więc wpływu na pośmiertne zbawienie,
względnie potępienie. Jensenizm- znów zgodnie z protestantyzmem- przywiązywał
wielką wagę do prostoty życia chrześcijan.



Prądy artystyczne:

W okresie baroku wielkim centrum artystycznym stał się Rzym, do którego
zjeżdżali artyści z całej Europy. Kościół katolicki przetrwał reformację
protestancką i okrzepł ponownie w wyniku kontrreformacji.

Twórcy we Włoszech, będąc katolikami, z przekonaniem starali się utwierdzać
autorytet Kościoła poprzez zobrazowanie dla wiernych Pisma Świętego,
traktowanego jak namacalna rzeczywistość. Miał temu służyć przekonujący realizm
malarstwa barokowego, przepojony spotęgowaną uczuciowością. ( Caravaggio,
Gemlileschi, Guercino )



B. FLAMANDZKI

W XVII wieku Flamandia stanowiła główną ostoję katolicyzmu w protestanckiej
północnej Europie. Pozostała pod władzą Hiszpanii, podczas gdy Północne
Niderlandy wybiły się na niepodległość; w tej sytuacji na sztukę flamandzką
najsilniej wpływały więzi z Hiszpanią, a także kontrreformacja. Jest to
widoczne wyraźnie w twórczości Rubena, jak również van Dycka.

B. HISZPAŃSKI

Malarstwo w XVII-wiecznej Hiszpanii było pod głębokim wpływem Kościoła,
częściowo także z powodu religijnej żarliwości, jaka cechowała przedstawicieli
hiszpańskiej dynastii Habsburgów. Król Filip II i jego dwaj następcy: Filip III
i IV, podtrzymywali religijną ortodoksję przy współdziałaniu niesławnej
hiszpańskiej inkwizycji, organizacji kościelnej stworzonej dla prześladowania
wszelkiego rodzaju "herezji"; wliczano do nich również protestantyzm.
Hiszpańska sztuka barokowa była głównie dewocyjna w charakterze, lecz istniał
także niezbyt silny nurt malarstwa dworskiego; zachowało się także trochę
przedstawień mitologicznych i scen oraz martwych natur np. Diego Velazques

B. HOLENDERSKI

Życie toczyło się w dramatycznej atmosferze, najpierw rewolucji, potem walki w
obronie wolności. Nowy porządek oparty był na sprawiedliwości społecznej i na
duchowej surowości. W myśl zasad kultu kalwińskiego obdarto kościoły z
wszelkiej dekoracji, a w malarstwie świeckim w pełni doszedł do głosu realizm i
zwykłe, codzienne sprawy.

( Rembrandt, Vermeer, Hals )



B. FRANCUSKI

Francuzi zasłynęli jako mistrzowie pejzażu. Największe nazwiska w tej
dziedzinie to Poussin i Lorrain, pozostali pod silnym wpływem klasycyzmu
włoskiego.

ROKOKO

styl ten narodził się we Francji i zapanował w XVIII w. w całej Europie. Nazwa
pochodzi od fr. słowa rocaile => styl o dominujących motywach "kogucich
grzebieni" i muszli. Sztukę rokokową długo uważano za lekką, błahą, pozbawioną
powagi dawniejszych dzieł ( Watteau, Fragonand, Guardi, Canaletto ).





Gatunki literackie:


* fraszki;
* sonety;
* wiersze (również polityczne);
* poematy (miłosne, rycerskie, religijne);
* liryki religijne;
* pamiętniki;
* pieśni;
* statuty;
* dialogi moralne i filozoficzne;
* eposy;
* komedie i dramaty (także komediodramaty).







Charakterystyczne cechy stylu:

Styl sztuki barokowej różnicuje się w trzech zasadniczych nurtach: w baroku
tzw. dekoracyjnym, w barokowym klasycyzmie i barokowym realizmie; późną fazę
stanowi rokoko - styl fantazyjny i lekki. Konfrontacja z renesansem wyłoniła
pięć par opozycji, z których uwydatniły się zwłaszcza: płaskość - głębia; forma
zamknięta - otwarta; jasność - niejasność (II człony odnoszą się do baroku).
Można przyjąć, że w sztuce baroku uwidacznia się szczególnie dynamiczne ujęcie
przestrzeni, skłonność do wyjaskrawiania kontrastów, efektów świetlnych i
ekspresywnych gestów, a także ujęć malarskich podkreślających stosunki
przestrzenne między przedmiotami przedstawianymi tak, aby zaznaczyć ich
trójwymiarowość.



2.Światopogląd człowieka epoki baroku (geneza, cechy).

W baroku mieści się cały wiek XVII, a nie były to czasy spokojne, lecz lata
wojen politycznych i religijnych. W Polsce jest to i powstanie Chmielnickiego,
i "potop" szwedzki i wojna z Turcją. Czasy króla Jana Kazimierza były ogromnie
niespokojne, z kolei czasy saskie (August II Mocny) - to epoka kryzysu. Było to
więc stulecie pełne dramatów i napięć, pełne śmierci, pożarów i grozy. Rozpadł
się harmonijny ład renesansu, ludzie stanęli wobec wewnętrznego dramatu: jaką
postawę zająć wobec świata, który jest tak zmienny, kiedy życie trwa tak
krótko? Czy zgodzić się z jego ulotnością, czy może szukać tego, co trwałe,
czego czas nie narusza? I oto bohater nowej epoki to człowiek postawiony wobec
przemijalności, poszukujący wartości trwałych i pewnych, dlatego zwrócony do
religii, dlatego bliski ideałom wieków średnich.

Świadomość istnienia w nietrwałym świecie podległym działaniu czasu, a zarazem
poczucie nieskończonej wieczności i konieczności samookreślenia się wobec obu
tych opozycji ukształtowały niespokojny rytm ówczesnej literatury i sztuki,
ujawniły wewnętrzne rozdarcie jednostki. Człowiek - świadomie przeżywający swe
istnienie - musiał zatem przyjąć jakąś zdecydowaną postawę z wszystkimi jej
ostatecznymi konsekwencjami: wybierał więc albo zgodę na świat, nietrwały, lecz
piękny, a ciesząc się jego urokami, wyrażał wdzięczność Stwórcy, albo też,
odrzucając łudzące ponęty świata, poszukiwał wartości trwałych, "ostatecznego,
niewzruszonego portu" zbawienia. Pierwszą z tych postaw reprezentowali tzw.
poeci światowych rozkoszy, drugą - poeci "metafizyczni", usiłujący rozwiązać
zagadkę bytu. Należy przy tym pamiętać, iż religia, która mogła być oparciem w
wewnętrznych zmaganiach człowieka, w dużej mierze utraciła wartość jedynego,
niepodważalnego autorytetu. Reformacja wyostrzyła bowiem problem duchowych
decyzji (w co i jak wierzyć), ujawniła konkurencyjność postaw wyznaniowych:
katolików i niekatolików, ukazała dramatyzm wyboru którejś z możliwych dróg.
Stąd też m.in. wynikało poczucie zagrożenia, zaznaczające się najsilniej w
pierwszym okresie baroku.















PORÓWNANIE ZE ŚWIATOPOGLĄDEM RENESANSOWYM.

_____________________________________________________________________________
|RENESANS |BAROK |
| | |
|____________________________________|________________________________________|
|Człowiek jest mądry, ma swój rozum |Człowiek jest wątły, niebaczny |
| | |
|____________________________________|________________________________________|
|Afirmacja istnienia |Życie ludzkie jest cierpieniem i to Bóg |
| |człowieka na to skazał |
| | |
|____________________________________|________________________________________|
|Człowiek osiąga harmonię |Człowiek rozdwojony w sobie |
| | |
|____________________________________|________________________________________|
|Świat idealny dla człowieka - ład, |Świat pełen pokus i zła, świat przeciwko|
|harmonia |człowiekowi |
| | |
|____________________________________|________________________________________|
|Życie, byt doczesny dotyczyły |Byt wieczny, człowiek jako postać we |
|konkretnych zjawisk |wszechświecie |
| | |
|____________________________________|________________________________________|
|Bóg - jedyna wszechwładna istota, |Istnieje zarówno Bóg jak i szatan. Bóg |
|doskonała, dobra |jest wymagający, niewyrozumiały |
| | |
|____________________________________|________________________________________|
|Bóg i świat są doskonałe. Bóg jest |Bóg postawił człowieka wobec możliwości |
|dobru i miłościwy, jest dobrym ojcem|wyboru, wystawia go na próbę, oczekuje |
| |uległości, jeśli człowiek jest za słaby,|
| |Bóg go kara; człowiek boi się Boga, |
| |który nie jest wyrozumiałym sędzią |
| | |
|____________________________________|________________________________________|

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0285 sekund.