Typowa tematyka, gatunki i bohater literacki oraz rola twórcy i funkcja literatury w epokach romantyzmu i pozytywizmu. Rola publicystyki pozytywistycznej, nowelistyki i utworów tendencyjnych.

Dodał: ~gość
Data dodania: 31 sierpnia 2001
Średnia ocen: 4,0
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


Typowa tematyka (

romantyzm - patrz romantyzm):


* Praca:



o "Lalka"
o B. Prusa - postulat pracy organicznej; przyp.- pr. org. To chęć pracy nad
każdą klasą społeczną: chora jest bowiem arystokracja, wieś, mieszczaństwo
itd.
o "Nad Niemnem"
o Eliza Orzeszkowa - główna idea pracy; Bohaterowie, którzy żyją z pracy
swoich rąk (Bohatyrowicze) są szczęśliwi, zdrowi i piękni. Próżniacy
(Różyc, Kirło, Emilia) są skwaszeni, brzydcy, chorzy.; Benedykt Korczyński
jest bohaterem pracującym, dźwiga odpowiedzialność za całe gospodarstwo.
Justynie Orzelskiej przyjdzie wybrać - wybierze pracę i szczęśliwe życie. O
pracy mówi też Marta - siostra Benedykta.
o "Marta"
o E. Orzeszkowa - temat pracy kobiet; Powieść o kobiecie owdowiałej, która
szuka pracy, by utrzymać siebie i dziecko. Nie znajduje, ponieważ wówczas
kobieta mogła zatrudnić się najwyżej jako guwernantka (Marta na np. zmysł
plastyczny i pięknie projektuje biżuterię). Nie ma odwagi na przełom
obyczajowy jak przyjęcie do pracy kobiety. Zostaje jej tylko ulica.
o "Szkice węglem", "Janko Muzykant"
o Henryk Sienkiewicz i "Antek" B. Prusa - postulat "pracy u podstaw"; przyp.
pup. - jest to postulat ściśle związany ze scjentyzmem. Chodzi o wysiłek,
który podjąć trzeba, by oświecić i uzdrowić warstwy najniższe - chłopów i
biedotę miejską. W powyższych utworach ciemnota, analfabetyzm i wiara
znachorom prowadzą do tragedii i śmierci.
o "Emancypantki"
o B. Prus - zagadnienie pracy kobiet;



* Ojczyzna (mit powstań):



o "Nad Niemnem"
o E. Orzeszkowa - mogiła powstańców i wspomnienie powstania (czas i miejsce
sacrum)
o "Contra spem spero", "Rota"
o Maria Konopnicka
o "Latarnik"
o H. Sienkiewicza
o "Lalka"
o B. Prusa - wątek powstańczy w życiu Wokulskiego + mit i legenda epoki
napoleońskiej w życiu Rzeckiego
o "Gloria victis"
o E. Orzeszkowa - nowela o powstaniu styczniowym
o "Do młodych"
o Adama Asnyka



* Miasto lub wieś:



o "Dym", "Mendel Gdański"
o M. Konopnickiej - Warszawa
o "Lalka"
o B. Prusa - Warszawa + dworek ziemiański Zasławek
o "Nad Niemnem"
o - dworek ziemiański (Korczyn, Olszówka, Bohatyrtowicze = zaścianek)



* Dzieci:



o "Nad Niemnem"
o "W pustyni i w puszczy"
o H. Sienkiewicza
o "Antek"
o "Janko Muzykant"
o "Dobra pani"
o "Katarynka"
o "Powracająca fala"
o B. Prusa - motyw miłości ojcowskiej



* Miłość:



o Trylogia
o H. Sienkiewicza
o "Lalka"
o B. Prusa - miłość Wokulskiego do Izabeli Łęckiej
o "Quo vadis"
o H. Sienkiewicza- Ligia i Winicjusz
o Poezja Asnyka - motyw "miłości niespełnionej"




* Historia:



o "Faraon"
o B. Prusa - czasy faraona Ramzesa XIII
o "Quo vadis"
o H. Sienkiewicz - prześladowanie pierwszych chrześcijan
o "Krzyżacy"
o H. Sienkiewicz - XV w.
o Trylogia
o H. Sienkiewicza - powstanie Chmielnickiego, potop szwedzki, wojna z Turcją



* To są podstawowe, są jeszcze inne - przemijanie, emancypacja kobiet,
asymilacja żydów, los emigranta, natura itd.







Gatunki:


* Powieść ("Nad Niemnem")

* Nowela
* Poezja (Asnyk, Konopnicka)
* Publicystyka (Świętochowski, Orzeszkowa, Prus)





_____________________________________________________________________________
|Romantyzm |Pozytywizm |
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|Filozofia uczucia, duszy, wiary |Filozofia wiedzy, doświadczenia, badań|
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|Intuicjonizm i spirytualizm |Scjentyzm, utylitaryzm |
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|"Mierz siły na zamiary"- potęga wiary,|Praktycyzm i rozsądek w podejmowaniu |
|idea walki, spisku |zamierzeń |
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|Fantastyka, ludowość |Idea pracy, ziemi, nauka, klasyczne |
| |wzorce |
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|Ekspresywność, dysharmonia, fantazja, |Mimetyzm, naśladowanie rzeczywistości,|
|wyobraźnia |realizm (powieść lustrem świata) |
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|Profetyzm, kult jednostki |Reformy, uzdrawianie społeczeństwa, |
| |organicyzm |
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|Mistycyzm, Bóg |Agnostycyzm, teoria ewolucji |
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|Dominacja poezji, dramat romantyczny, |Dominacja prozy, nowela, powieść, |
|ballada, poemat dygresyjny |powieść historyczna |
| | |
|______________________________________|______________________________________|
|Panteizm przyrodniczy |Monizm przyrodniczy |
| | |
|______________________________________|______________________________________|





Bohater:

zazwyczaj realistyczny - to człowiek silny i aktywny, zazwyczaj stojący na
granicy dwóch różnych światów, tak jak Vautrin (rzeczywistość i podziemie) czy
Wokulski (kapitał i arystokracja). Zazwyczaj dąży uparcie do obranego celu,
podejmuje walkę ze światem, a w jego biografii nie ma scen mistycznych i
fantastycznych (co innego w romantyzmie!). W Polsce często też walczy o
oświatę, ideę.





Rola publicystyki pozytywistycznej, nowelistyki i utworów tendencyjnych.

Hasła pozytywistów: wyrzucić karabin, wziąść łopaty, najważniejszy problem
chłopski, problem kobiet, wsi i Żydów, problemem jest też program szkolny (nie
nasz) - jedyny sposób na dokształcenie się to literatura i prasa.. Dlatego
przekazywali swój program w gazetach:


* Publicystyka - "Listy z podróży" H. Sienkiewicza (felietony = kroniki
tygodniowe)

* Nowelistyka = krótkie formy epickie: szkice, nowele, obrazki
* Powieści tendencyjne
* (schematyzm, obecność zdań nieustannie oceniających rzeczywistość, apele do
czytelnika, widoczny podział na to co jest dobre i złe, wyrazistość postaci,
kontrastowe zestawienie uczynków, jasna budowa fabuły) - np. "Dwie drogi" H.
Sienkiewicza (Maciej Iwaszkiewicz - ten dobry i pracowity, Jaś Złotopolski -
ten leniwy i trwoniący majątek), "Marta" Orzeszkowej.





Realizm jako prąd artystyczny

: (podr. str. 87)



Realizm

- prawdziwe i wierne odtwarzanie świata; twórca to najprawdopodobniej Honore
Balzac. XIX-wieczny realizm opierał się na przekonaniu, że dzieło literackie
jest pełnym sprawozdaniem z ludzkich doświadczeń, opisem zachowań i stosunków,
przedstawieniem szczegółów życia i jego tła, wreszcie dokładnym odwzorowaniem
typowych charakterów.

W powieści realistycznej pisarze stosowali tzw. realizm szczegółu. Jest to
dokładny, wręcz fotograficzny opis przestrzeni, pejzażu, nawet osoby. Czasem
zostanie wykonany "okiem kamery" - zbliżającym się z oddalenia, szerokiej
perspektywy do interesującego nas detalu. Tę technikę można np. zauważyć we
wstępie do "Ojca Goriot"(Paryż, dzielnica, jej uliczki, pensjonat pani
Vauquer). Realistyczne utwory to m.in.: "Lalka" B. Prusa, "Czerwone i czarne"
Stendhala, "Komedia ludzka" Balzaca, "Pani Bovary" Gustawa Flauberta, "Dawid
Copperfield" Dickensa.

Realizm obecny był nie tylko w literaturze. Był też w malarstwie (tam stworzył
go Courbet). W Polsce malarstwo realistyczne przedstawiali m.in.: bracia
Gierymscy, Józef Chełmoński, A. Kotsis (sceny z życia ludu - praca ponad siły).



Przemiany światopoglądowe i estetyczne w latach osiemdziesiątych.

(patrz punkt 2)

1880 rok - przełom. Pozytywiści uświadamiają sobie, że ich program nie może
zostać wprowadzony przy takim społeczeństwie. Zaczyna istnieć socjalizm.
Pojawia się naturalizm.





Naturalizm:-

nowy_kierunek_artystyczny_zapoczątkowany_przez_francuskiego_pisarze_Emila_Zolę,
który_w_szkicu_krytycznym_pt._"Powieść_eksperymentalna"_sformułował_główne
założenia_tego_nurtu._U_podstaw_światopoglądowych_naturalizmu_leży_przekonanie,
że_świat_ludzki_podlega_przede_wszystkim_biologicznym_prawom_natury_-_prawu
walki_o_byt_i_prawu_dziedziczenia_cech._Człowiek_jako_integralna_część_natury
zdeterminowany_jest_głównie_przez_biologiczne_popędy,_instynkty,_odruchy,_a_nie
przez_głębsze_emocje._Naturalizm_jako_technika_pisarska_odznaczał_się
surowością_opisu,_epatowaniem_czytelnika_całym_szeregiem_odrażających,
makabrycznych_szczegółów._Nie_dbał_o_wrażenia_estetyczne,_miał_przede_wszystkim
drastyczną_prawdę_o_rzeczywistości. Pierwsze ślady zainteresowania naturalizmem
widać w prasie lat 80. Nowy kierunek widać w twórczości takich twórców jak:
Emil Zola, Gustav Flaubert, Guy de Maupassant. Na początku pozytywiści polscy
poznają go z nieudolnych tłumaczeń. Działalność naturalistów zaczyna się w l.
80 na łamach pisma "Wędrowiec" (redakcja: Artur Gruszecki). Wokół tego pisma
skupili się zwolennicy "bezwzględnej prawdy" w sztuce: Antoni Sygietyński ("Na
skałach Calvados", "Wysadzony z siodła"), Stanisław Witkiewicz, Adolf
Dygasiński i in. Z pismem tym współpracował też B. Prus. Jako naturalistka
debiutowała też w latach 80 Gabriela Zapolska.

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0065 sekund.