“Chłopi” Władysława Stanisława Reymonta

Dodał: ~gość
Data dodania: 18 lipca 2001
Średnia ocen: 2,7
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat
Awans społeczny i kulturalny autora "Chłopów" był niesłychany. Syn wiejskiego
organisty urodzony we wsi Kobiele Wielkie, po 57 latach burzliwego życia został
w 1924 roku laureatem literackiej Nagrody Nobla. Był wyjątkiem w epoce, którą
zdominowała liryka, odwrócenie się od świata zewnętrznego i poszukiwanie
tematów w tajemnicach ludzkiej psychiki. Reymont natomiast był twórcą dążącym
do wiernego odtworzenia rzeczywistości poznawanej za pomocą zmysłów. Bohaterów
swoich utworów budował w oparciu o własne doświadczenia, przeżycia i
obserwacje.

Praca nad dziełem rozpoczęła się dość prozaicznie, Reymont podpisał w 1897 r.
umowę z redakcją "Tygodnika Ilustrowanego, zobowiązując się napisać tetralogię
zat. "Chłopi". Jednak kłopoty zdrowotne, a później wypadek kolejowy (lipiec
1900 r.) spowodowały, że pisanie powieści rozciągnęło się na lat dziesięć. Druk
rozpoczęto w 3 numerze "Tygodnika" w 1902 r. Prenumeratorzy pisma wkrótce
otrzymali wydanie książkowe pierwszego tomu zat. "Jesień". Dwa lata później,
tj. w roku 1904, wyszła pełna edycja dwu pierwszych tomów, "Jesień" i "Zima".
Trzeci tom, "Wiosna", pojawił się w druku dopiero w 1906 r., a ostatni, "Lato",
w trzy lata później.

"Chłopi" jako epopeja

Na epickość powieści, którą liczni krytycy porównywali z "Panem Tadeuszem" czy
"Iliadą", składa się:

* koncepcja czasu (wiecznego, powtarzalnego, płynącego powoli ale
nieuchronnie);
* bohater zbiorowy (gromada wiejska, na której tle przedstawieni są bohaterowie
indywidualni);
* fabuła epizodyczna (wiele zdarzeń nie tworzy akcji, lecz służy budowaniu tła
społecznego i obyczajowego);
* eksponowanie przyrody jako bohatera równorzędnego człowiekowi;
* szczegółowy opis przedmiotów, sytuacji, wyglądu, obyczajów, tradycji;
* połączenie dwu stylów opowiadania: - patetycznego (scena śmierci Boryny), -
realistycznego (służącego opisowi codzienności chłopów)


Tym, co różni "Chłopów" od klasycznego eposu, jest przede wszystkim koncepcja
narratora, u Reymonta utożsamianego z bohaterami.

Fabuła

Wydarzenia w powieści daje się ułożyć w trzy ciągi.

1. Pierwszy to losy głównych bohaterów i całej społeczności wsi. Ukazane są
tu zróżnicowane typy ludzkie. Łącznie w "Chłopach" pojawia się około
dziewięćdziesięciu postaci. Mamy więc do czynienia z panoramicznym obrazem
środowiska wiejskiego. W tej warstwie przedstawiono:


* Dzieje Macieja Boryny (postać wiodąca w tomie I).



Postać potraktowana bardzo realistycznie, wyróżnia się na tle
lipieckiej gromady zamożnością, siłą charakteru, pracowitością,
statecznością i zaradnością. Posiada ewidentne cechy przywódcze (wieś
darzy go większym zaufaniem niż wójta). Poznajemy go jako 58 letniego
mężczyznę zawierającego związek z 19-letnią Jagną. Jest to związek z
namiętności i rozwagi (pole matki Jagny przylega do jego majątku).
Ożenek wyrabia w nim poczucie bycia prawdziwym gospodarzem.
Wyrachowanie i egoizm sprawiają, że gotowy jest złączyć się z dworem
przeciwko chłopom. Zdaje sobie sprawę, że praca jest podstawą sensu
egzystencji (kiedy spostrzega, że Hanka ma charakter i jest "robotna"
zmienia swój stosunek i traktuje ją jak prawdziwego członka
rodziny).W sporze o las stara się konflikt załatwić polubownie, ale
zna granice kompromisu i ryzykuje rozprawę, którą przypłaca zdrowiem.
Urażony w swej godności i ambicji męża i posiadacza staje się zdolny
do zbrodni (tylko przypadek sprawia, że przychwyceni kochankowie
uchodzą z życiem). Jest więc postacią złożoną, nie wolną od słabostek
i małostkowości.



* Losy Antka Boryny (od romansu z Jagną, poprzez wypędzenie z domu, więzienie,
aż do powrotu na ojcowiznę; wątek miłosny Antka i Jagny zdominował tom II)).



Syn Macieja w chwili rozpoczęcia akcji jest już człowiekiem
dojrzałym. Nie kocha żony, Hanki i pracując u ojca czuje się
wykorzystywany. Jego wielką miłością jest Jagna i małżeństwo ojca
pogłębia konflikt (Maciej Boryna zawłaszcza ukochaną kobietę i
pozbawia 6 morgów, które prawem dziedziczenia Antek uważał już za swą
własność). Miłość i nienawiść sprawiają, że zapomina o obowiązkach.
Ciężar troski o los rodziny spada na barki Hanki. Nie potrafi jednak
odejść ze wsi. Porywczy, skłonny do bójek, uparty i dumny ma silne
poczucie własności. Pozornie tylko lekceważy opinię otoczenia
(boleśnie odczuwa izolację społeczną spowodowana związkiem z
macochą). W końcu dochodzi do wniosku, że normy określające
współżycie w gromadzie i dla niego są nadrzędnym nakazem ("W
gromadzie żyję, to i z gromadą trzymam! Chceta ją [Jagnę] wypędzić,
wypędźta; a chceta se ją posadzić na ołtarzu, posadźta! Zarówno mi
jedno!"). Nie chce narazić się zbiorowości, bo z racji pozycji
majątkowej do niego należeć będzie przywództwo nad gromada. Członek
gromady, mąż, ojciec i gospodarz przezwycięża w nim namiętnego
kochanka.



* Hanka (wiodąca postać w tomie "Wiosna")



Postać ewoluująca w miarę rozwoju wydarzeń. Początkowo płaczliwa,
niezaradna i zastraszona (boi się Antka i starego Boryny). Wygnana
jednak z domu zmienia się. Ciężka sytuacja materialna po
przeniesieniu do ojca Bylicy, poczucie tragizmu zdrady zadurzonego w
Jagnie Antka nie załamują jej, a wręcz przeciwnie - wyzwalają
niespodziewana energię ("bieda łacniej przekuwa człowieka niźli
żelazo"). Znamienna jest jej reakcja na wymówki Antka, że przyjęła od
starego Boryny pieniądze i żywność - Antek ucieka przed jej gniewem z
domu. Podczas choroby Macieja i pobytu Antka w więzieniu ujawniają
się jej zdolności godpodarsko-organizacyjne. Przedsiębiorcza, zaradna
i energiczna staje się podporą rodu Borynów. Nienawidzi Jagny, ale
pierwsza wyciąga rękę na zgodę przed pielgrzymką do Częstochowy.
Jedna z najświetniejszych kreacji kobiecych w polskiej literaturze



* Życie Jagny



Wiejska piękność, córka wdowy Paczesiowej, siostra Jędrzycha i
Szymka. Rozpieszczana przez matkę, nie dorosła do małżeństwa.
Nieprzystosowana do życia w gromadzie, próbuje żyć na własny sposób.
Nie ma sprecyzowanych marzeń ani uczuć ("... taka cichość we mnie
rośnie, kieby śmierć przy mnie stojała, a tam mnie cosik porywa, tak
ponosi, że tego nieba bym się uwiesiła i z tymi chmurami poniesła w
świat"). Odczuwa zmysłową miłość do Antka, ale i sielankowo-
poetycznie durzy się w Jasiu. Urodzona artystka przeżywa intensywnie
muzykę organów, wzrusza opowieścią Rocha czy pięknem wiosennego
krajobrazu. Posiada zdolności artystyczne (kraszanki, wystrzyganki).
Obca jest jej pogoń za bogactwem (drze zapis i rzuca pod nogi Hanki).
Dramat dziewczyny, zakończony wygnaniem ze wsi, wynika z jej
odmienności. Jagna zapłaciła przede wszystkim za życiowe
niepowodzenia wójtowej i organiściny.



* Tragiczne dzieje Kuby_Sochy.



Reprezentant przekonania o "duszy anielskiej" polskiego ludu.
Powstaniec z 1863 r. Ma silne poczucie dumy rodowej, czuje się
gospodarskim synem, zaś los parobka przyjmuje z chrześcijańską
pokorą. Z życzliwości ofiarowuje księdzu kilka upolowanych
przepiórek, a niespodziewana zapłata ("tylachna pieniędzy", czyli
złotówka) i podszepty Jankiela sprawiają, że rozpoczyna kłusowanie na
pańskim polu i w lesie. Nie jest złodziejem (zwymyślał Żyda, gdy ten
proponował mu pokątną sprzedaż podbieranego koniom owsa), ale
własność dziedzica traktuje jako niczyją. Podczas jednej z pierwszych
wypraw zostaje postrzelony. Nie wie jak się zachować i o pomoc prosi
Jagustynkę i Jambrożego. Lęk przed szpitalem doprowadza go do
okrutnego samookaleczenia (ucina sobie nogę) i śmierci z
wykrwawienia. Boryna ceni jego pracowitość, ale nie wynagradza go
odpowiednio za ciężką pracę i oddanie. Nie ma w Kubie śladów egoizmu,
a głęboka religijność ma wiele z franciszkańskiej pokory.



1. Drugi ciąg to czas obejmujący rok obrzędowo-liturgiczny. Jest opis całego
spójnego systemu obyczajów wsi polskiej (folklor: wróżby, przesądy,
tradycje, zwyczaje).

2. Np.: - opis jarmarku (t.I), - "zrękowiny" (t.I), - wesele Boryny (t.I), -
wieczerza wigilijna (t.II), - Wielkanoc (t. III), - obrzędy pogrzebowe
(t.IV), - odpust (t. IV).
3. Trzeci wyznacza niezmiennie powtarzalny rytm pór roku i wyznaczony przez
ten rytm tok zajęć związanych z pracami rolniczymi.


Np.: - szatkowanie kapusty (t.I), - przędzenie wełny (t.II), -
symboliczny siew (t.III), - żniwa (t. IV).



Narracja

Narrator nie przynależy do świata przedstawionego, jest niewidoczny dla
odbiorcy i anonimowy.

Można wyróżnić trzy jego typy (wg. K. Wyki):

1. najczęściej natykamy się na "wsiowego" gadułę, który uczestniczy w
obyczajowo-obrzędowo-liturgicznym toku opowieści

2. rzadziej opowiada i opisuje "młodopolski stylizator" o poetycko-
inteligenckiej prowienencji, wskazujący rytm prac ludzkich sprzęgniętych z
przyrodą (np. impresjonistyczne opisy jesiennego pola, symboliczny obraz
śmierci Boryny),

3. sporadycznie zaś mówi realistyczny obserwator zaznaczający swoją obecność
głównie w toku fabularnym (przedstawienie struktury społecznej wsi).



Niewiele jest jednak fragmentów, w których funkcje te miałyby jednoznaczny
charakter. Najczęściej realizowane są łącznie (przybierają postać określonych
form podawczych z nasileniem cech wypowiedzi właściwych poszczególnym
narratorom)

Język

Reymont uchodził za mistrza słowa. Artyzm ten w pełni zademonstrował w
"Chłopach".

Ok. 40% języka powieści to gwara dominująca w dialogach. Jest ona zbliżona do
gwary używanej w okolicach Łowicza i Skierniewic (nieopodal leżą Lipce).


Generalnie jednak w dziele Reymonta mamy do czynienia ze stylizacją:


* gwarową (obecną na wszystkich poziomach języka)
* fonetyczną (np."hale" zamiast "ale"),
* fleksyjną (np. "chodźta", "ociec", "mówili"),
* leksykalną (np. "paskudnik"),
* składniową (np. "Oczy swoje mam i miarkuję se ździebko")
* realistyczną (sięganie do mowy potocznej),
* młodopolską (poetyka liryki, z elementami naturalistycznymi i
impresjonistycznymi).


Reymont również indywidualizuje mowę swoich bohaterów.

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0155 sekund.