“Kordian” Juliusza Słowackiego

Dodał: ~gość
Data dodania: 30 grudnia 2000
Średnia ocen: 2,5
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


Kiedy w 1830 r. wybuchło powstanie listopadowe dwudziestojednoletni Juliusz
Słowacki był jedynym spośród wielkich polskich romantyków obecnym w tych dniach
w Warszawie. Zaznał wtedy po raz pierwszy sławy i sympatii czytelników, a
przyniosły mu ją patriotyczne wiersze wzywające do walki. Przyjął w nich
Słowacki nową dla siebie rolę poety politycznego, bezpośrednio wpływającego na
historyczną rzeczywistość. Nie wstąpił jednak do wojsk, a w marcu 1831 r.
wyjechał do Londynu z misja dyplomatyczną od rządu powstańczego. Z powodu tego
wyjazdu do końca życia dręczyły go potem wyrzuty sumienia. Po upadku powstania
nie mógł już wrócić do kraju i do śmierci ( pozostał na emigracji.

"Kordian" napisany został w Genewie w 1833 r. (wydany rok później). Był on
początkowo zaplanowany jako trylogia opowiadająca o dojrzewaniu, walce i klęsce
pokolenia powstańców .

Tutuł

Imię głównego bohatera należy do kategorii imion znaczących (takich, które
swoim brzmieniem i pokrewieństwami zanczeniowymi nasuwają skojarzenia z
określonymi ideami lub pojęciami): "cor" - serce; skojarzenia: odwagi,
tesknoty, nieco chorobliwego niezrównoważenia duchowego.

Omawiany dramat miał stanowić pierwszą część cyklu zatytułowaną "Spisek
koronacyjny" (nawiązanie do sprawy spisku, którego uczestnicy mieli zgładzić
cesarza Mikołaja I przybyłego wraz z rodziną do Warszawy w 1829 r. na
uroczystość koronacji). Otwierające go sceny, pozornie nie związane z losami
głównego bohatera, zostały pomyślane jako wstęp do całości trylogii.
Ostatecznie jednak nigdy ona nie powstała.

Streszczenie

Przygotowanie: (noc 31 grudnia 1799 r. nieopodal chaty Twardowskiego w Górach
Karpackich). Szatan (dokonawszy swoistego podsumowania wieku XVIII)
przygotowuje dla Polski wodzów i dygnitarzy na zbliżające się stulecie (wiek
XIX, który "ucieszy szatana"). Z diabelskiego kotła wyłaniają się: Grzegorz
Józef Chłopicki, Adam Jerzy Czartoryski, Jan Zygmunt Skrzynecki, Julian Ursyn
Niemcewicz, Joahim Lelewel, Jan Stefan Krukowiecki i tłum "rycerzy- ospalców":
korpus oficerski i posłowie na sejm.


Prolog: trzy postacie prezentują różne koncepcje literatury narodowej. Pierwsza
- poezję mesjanistyczną niosącą sen i pociechę (program mający odpowiednik w
twórczości poetów emigracyjnych skupionych wokół Mickiewicza), druga -
krytykuje ją (zgodnie z zasadami realizmu politycznego głoszonego po ukazaniu
się Mickiewiczowskich "Ksiąg pielgrzymstwa.."), trzecia - przepędza zwaśnionych
i zapowiada poezję, która "uśpionych" porwie do działania.


Akt I:


* ok. r. 1825, wiejskie ustronie (sceneria Karpat), 15-letni Kordian rozmawia
ze starym sługą Grzegorzem. Osierocony przez ojca potomek rodu szlacheckiego
cierpi na "chorobę wieku" - poczucie bezsensu życia, pragnienie odnalezienia
wielkiej idei, która wypełniłaby pustkę egzystencjonalną (obraz jesiennej
przyrody odzwirciedla stan jego duszy i umysłu). Grzegorz opowiada mu bajkę o
Janku, co psom szył buty (w. 52 - 151: wskazówki rozumnego, praktycznego
działania), a później o własnych przeżyciach z czasów wojen napoleońskich (w.
167 - 220: gawęda wiarusa o przebiegu ekspedycji egipskiej) oraz o
bohaterskim młodzieńcu, Kazimierzu (w. 239 - 298: wojenne losy żołnierza
wziętego do niewoli przez Rosjan). Nie jest jednak w stanie obudzić zapału w
chłopcu.
* W czasie konnego spaceru z Laurą, w której jest zakochany, okazuje się, że
również miłość nie jest w stanie rozwiązać jego problemów (starsza dziewczyna
nie traktuje jego uczuć poważnie, zarzuca chłopcu marzycielstwo).
* Kordian samotnie odchodzi do lasu, a nocą Grzegorz oznajmia Laurze
(czytającej wiersze Kordiana i czyniącej sobie wyrzuty, że szyderczo-
protekcjonalnym tonem dotknęłą chłopca), że panicz popełnił samobójstwo.


Akt II - Kordian w Europie: Rok 1828, Kordian, który nie potrafił również
odebrać sobie życia, podróżuje:


* w londyńskim parku otaczającym pałac Św. Jakuba rozmawiając z dozorcą
przekonuje się, że światem rządzą pieniądze, a lektura Szekspira (scena w
Dover - swoisty hołd złożony przez Słowackiego angielskiemu dramaturgowi)
uświadamia mu przepaść pomiędzy literatura a rzeczywistością.

* we Włoszech nowa kochanka, powierzchowna i egoistyczna Wioletta, darzy
bohatera swymi względami wyłącznie z uwagi na jego majątek,

* audiencja w Watykanie kompromituje w oczach Kordiana autorytet moralny
Kościoła (papież radzi Polakom posłuszeństwo wobec Cara - nawiązanie do
encykliki Grzegorza XVI skierowanej do biskupów polskich w 1832 r.).



Wreszcie po tych doświadczeniach Kordian, na szczycie Mont Blanc, znajduje
wielką ideę: wyzwolenie Europy spod monarchistycznej tyranii. Pragnie dokonać
tego, niczym nowy Winkelried , stając na czele narodu wybranego - Polaków.
Chmura unosi Kordiana do Polski.


Akt III. - Spisek koronacyjny: maj 1829 r., na Placu Zamkowym w Warszawie wokół
pokrytego czerwonym suknem rusztowania zbiera się elegancka publiczność
pragnąca obejrzeć cesarski orszak. W katedrze Św. Jana bowiem odbywa się
koronacja Mikołaja I na króla Polski - Car przysięga wierność konstytucji.
Kiedy dwór opuszcza katedrę, Wielki książę Konstanty (brutalny satrapa) torując
sobie drogę uderza starą kobietę z dzieckiem. Dziecko upada i zostaje
stratowane. Po powrocie orszaku na zamek lud rozrywa na strzępy sukno
pokrywające rusztowanie, a tajemniczy Nieznajomy śpiewem uspakaja zebranych.


* W podziemiach katedry odbywa się zebranie zamaskowanych spiskowców
przygotowujących zamach na Cara i jego rodzinę. Prezes stara się ich
powstrzymać ukazując moralną ohydę królobójstwa, sprzecznego z polską
tradycja. Sprzeciwia mu się Podchorąży przypominając o zbrodniach zaborców.
Do podziemi próbuje dostać się szpieg, ale zostaje zabity przez strażnika. W
tajnym głosowaniu spiskowcy opowiadają się przeciwko zamachowi. Podchorąży
odsłania twarz - okazuje się być nim Kordian. Wygłasza wspaniałą tyradę (w.
198 - 266; 318 - 382) i postanawia sam dokonać zabójstwa.
* Okazja nadarza się, gdy zostaje wyznaczony do nocnej warty w zamku
królewskim. W drodze do sypialni Cara ulega jednak Strachowi i Imaginacji
(projekcja duszy bohatera, w której odbywa się walka między obowiązkiem
moralnym, nałożonym przez sumienie, i instynktem samozachowawczym), które
nasuwają mu straszne obrazy wyrażające okropność krwawego czynu. Zemdlony
pada pod drzwiami do sypialni władcy.
* Zostaje zamknięty w domu wariatów. Odwiedza go tam szatański Doktor (kolejna
projekcja duszy i myśli Kordiana) i pokazuje dwu szaleńców przekonanych, że
poświęcają się za ojczyznę: jeden twierdzi, że jest krzyżem na którym umarł
Chrystus, drugi - że podtrzymuje niebo chroniąc ludzkość przed jego upadkiem.
Doktor pragnie w ten sposób zasugerować Kordianowi, iż jego idea ma te samą
wartość co urojenia chorych.
* Wielki książę rozkazuje prowadzić Kordiana na plac Saski, gdzie odbyć się ma
egzekucja. Tam, wobec Cara i wojsk, grozi rozerwaniem końmi, a później
proponuje niebezpieczny skok na koniu przez piramidę bagnetów. Kordian
dokonuje tej sztuki. Konstanty, dumny ze zręczności swego żołnierza (książę
wykazywał wielkie staranie o wzorowe wyćwiczenie podległego mu wojsk
polskiego), obiecuje skazanemu ocalenie, ale Car, przekonany, że zamach był
dziełem brata, po cichu każe postawić Kordiana przed sądem wojennym i
rozstrzelać.
* W więziennej celi młodzieniec odbywa spowiedź (w. 941 - 984 - jeden z
najpiekniejszych fragmentów dramatu), a stary Grzegorz modli się za jego
duszę. Ksiądz obiecuje nazwać imieniem bohatera różę, a sługa - swego wnuka.
* Oficer prowadzi skazańca na egzekucje, ale wielki książę żąda od Cara
ułaskawienia żołnierza (Zamek królewski). Między braćmi dochodzi do kłótni.
Konstanty przypomina Mikołajowi jego drogę do tronu (ojcobójstwo), a Mikołaj
- gwałt i morderstwo dokonane przez Konstantego na szesnastoletniej Angelice.
Wielki książę grozi buntem, ale na koniec oddaje swą szpadę na znak
przeprosin. Car decyduje podpisać akt ułaskawienia Kordiana.
* Adiutant pędzi konno na plac Marsowy, gdzie właśnie rozpoczyna się egzekucja.
Nie wiadomo czy zdążył powstrzymać salwę.


Styl i konstrukcja dramatu.

"Kordian" to dramat romantyczny. Cechuje go:

otwarta konstrukcja


* oś kompozycji stanowi biografia postaci głównej, przedstawiona w luźnych
obrazach odległych wobec siebie w czasie i przestrzeni;


połączenie różnych konwencji i kategorii estetycznych:


* realizm obok fantastyki, symbolizmu i wizyjności,
* patos w połączeniu z komizmem, groteską i satyrą,
* prezentowanie konfliktu racji moralnych, który przezywa bohater tytułowy
poprzez:


- ich rozdzielenie pomiędzy dwie, odrębne postacie (Kordian, Prezes)

- ukazanie stanów emocjonalnych Kordiana poprzez personifikacje (Strach,
Imaginacja)

* cechy poematu lirycznego (akcja dotyczy przede wszystkim napięć i konfliktów
wewnętrznych bohatera),
* epickość fabuły (nie ma przyczynowo-skutkowego ciągu wydarzeń zmierzającego
do punktu kulminacyjnego, jest natomiast kilka odrębnych punktów szczytowych
napięcia, np. próba samobójstwa, monolog na Mont Blanc)


1. różne formy podawcze:


* monolog,
* obraz sceniczny,
* dialogi.


Główny bohater

Kordian, chłopiec ma głębokie poczucie bezsensu życia. Chciałby dokonać czegoś
wielkiego i niezwykłego, a jednocześnie zdaje sobie sprawę z nierealności
swoich pragnień. Paraliżuje to jego wolę i budzi myśli samobójcze.

* Miłość: sentymentalna, arkadyjska, wykoncypowane uczucie, które ma być
ukojeniem "jaskółczego niepokoju";

* Próba samobójstwa: konsekwencja niespełnionej miłości; nie udało się
bohaterowi znaleźć ideału wykraczającego poza codzienność, w którym
zamanifestowałby i potwierdził swoją tożsamość i wyjątkowość osobowości. Nie
do przyjęcia okazała się przyziemna, niegodna idealisty kariera Janka, co
psom szył buty, nie do powtórzenia w zmienionej sytuacji historycznej są
żołnierskie czyny z opowieści Grzegorza.

* Podróż po Europie: poznawanie ludzkiego świata społecznego, konfrontacja
marzeń i ideałów z rzeczywistością, nauka odróżniania wartości prawdziwych od
fałszywych (- świat realny a literatura, - życie społeczne a idealistyczne
traktowanie nieprzeciętnej jednostki, niepowtarzalnej miłości, moralnego
autorytetu papiestwa).

* Dojrzewanie do wielkiej idei: monolog na Mont Blanc (- poczucie szczytu
własnej mocy, - wadzenie się z samym sobą, prowokacja wewnętrzna, - brak
pewności, rozdarcie między pragnienie czynu a niemoc).

* Realizacja idei: przemiana w spiskowca, nieudana próba pełnienia roli
przywódcy, nieudana próba złożenia jednostkowej ofiary na ołtarzu ojczyzny;
bohater okazuje się niedojrzały do tego czynu: psychicznie (nie umie opanować
bujnej wyobraźni), moralnie (nie potrafi złamać tradycyjnej etyki) i
politycznie (nie ma żadnego programu).



Ocena powstania listopadowego

Dyskusja nad przyczynami klęski powstania była jednym z głównych tematów
polskiej literatury polistopadowej. "Kordian", trzeci z kolei utwór dramatyczny
Słowackiego, tym przede wszystkim różni się od poprzednich, że dotyczy
współczesnych autorowi wydarzeń.

1. Obrona: wskazanie wielkości i szlachetności idei, romantycznego
patriotyzmu powstańców, uznania przez nich wolności ojczyzny za najwyższą
wartość.

2. Oskarżenie (wskazanie źródeł klęski):

3. niedojrzałość psychiczna pokolenia powstańców (pomysł spisku jako wytwór
wybujałej wyobraźni, która rozmija się z rzeczywistością; teatralna oprawa
spotkania: maski, hasło, bliskość grobów królewskich),
4. niedojrzałość moralna spiskowców (niemożność stworzenia nowej etyki walki
i wykorzystywanie kodeksu rycerskiego wykluczającego podstęp; narodowa
tradycja czci dla króla-pomazańca silniejsze niż nakaz bezwzględnej walki
z zaborcą),
5. społeczna izolacja spisku (idea indywidualnego poświęcenia się
wykluczająca ogólnonarodowy zryw; demobilizujący śpiew Nieznajomego-
Szatana; lud warszawski aprobujący nie czyn Kordiana, ale jego parodię -
skok na placu Saskim),
6. przywódcy "z piekła rodem": przerażeni republikańskim charakterem
powstania i dążący do zahamowania zrywu. Chłopicki (ambicje Napoleona, ale
bez jego rozumu, starość, izolacja od ludu); Skrzynecki (brak odwagi,
kunktatorstwo, powolność, niezdecydowanie); Niemcewicz (starość,
zaopatrzenie w przeszłość); Lelewel (teoretyzowanie, skłonność do jałowych
rozważań); Krukowiecki (zdrada).



Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0033 sekund.