“Fraszki” Jana Kochanowskiego

Dodał: ~gość
Data dodania: 01 października 2001
Średnia ocen: 3,5
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


Podobnie jak pieśni, fraszki pisał Kochanowski przez całe życie. W ciągu całej
z górą dwudziestoletniej działalności poety powstało ich ponad trzysta. Na
krótko przed śmiercią, w 1584 roku, autor wydał je w Krakowie w drukarni
Łazarzowej, a o ich popularności może świadczyć fakt, iż wkrótce pojawiły się
nowe wydania.

Fraszka - drobny utwór poetycki wierszem, często o charakterze żartobliwym,
oparty na dowcipnym pomyśle, będący odmianą epigramatu. Nazwę gatunkową
wprowadził z włoskiego ("frasca" - drobiazg, głupstewko) Jan Kochanowski, który
swoimi "Fraszkami" ustalił obowiązujący wzór stylistyczny. Pierwowzór fraszek w
literaturze polskiej dał Mikołaj Rej w "Figlikach".


Liczne fraszki Kochanowskiego charakteryzuje różnorodność:

- tematu (portreciki znajomych, zdarzenia, scenki obyczajowe, rozważania
filozoficzne, ironiczne refleksje, rozważania na temat własnej twórczości),

- tonu (żartobliwe, humorystyczne, satyryczne, frywolne obok bardzo poważnych)

- długości (od dwuwierszowych po kilkudziesięciowersowych),

Skłonność do:

- zwięzłości (zbliżenie do epigramatu),

- wyraźnego wskazywanie zasadniczej myśli (pointa),

- konsekwencji rytmicznej (rymy parzyste aa bb cc, półtorazgłoskowe, żeńskie.

Fraszki_filozoficzne_określające_poglądy_pisarza_na_życie_i_na_własną
twórczość:

* "Na swoje księgi" - fraszka programowa. Autor bagatelizuje znaczenie swoich
utworów ("Nie dbają papiery/ O przemożne bohatery") i wskazuje źródło ich
tematów ("Ale pieśni, ale żarty/ Zwykły zbierać moje karty") - radość
warunkiem ludzkiego szczęścia.
Wiersz ciągły (niestroficzny); ośmiozgłoskowe wersy.

* "Do fraszek" - pochwała wartości fraszek ("Fraszki nieprzepłacone,
wdzięczne..."), które choć pozornie drobne i błahe, stały się dla twórcy
istotną formą wypowiedzi poetyckiej. Nawiązania do antyku (Fortuna, labirynt,
nic Ariadny, Centaur, Dedal).

* "Do Mikołaja Firleja" - żartobliwe uzasadnienie frywolności fraszek; program
poetycki (" ...bo ma być stateczny/ Sam poeta; rym czasem ujdzie i
wszeteczny")

* "O żywocie ludzkim" - nawiązuje do filozofii stoickiej. Podmiot liryczny
wypowiada się w imieniu zbiorowości, podkreśla przemijalność ludzkiego
istnienia i ludzkich spraw ("Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy,/
Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy").
Wersy 11-sylabowe (5+6); powtórzenia (" Fraszki to wszystko..."), paralelizmy
(wersy 3 i 4); pointa.

* "Ku Muzom" - apel do Muz o zachowanie w pamięci potomnych własnych wierszy
("...niech ze mną za raz me rymy nie giną / Ale kiedy ja umrę, ony niechaj
słyną!"). Motywy antyczne (Muzy, rosa ippokreńska), paralelizm składniowy i
znaczeniowy (wersy zaczynające się od "jeslim", "jesli").

* "Na fraszki" - wyliczenie poszczególnych uciech życia dworskiego (pijaństwo,
gry miłości) i końcowe ich zaprzeczenie: "Wy tedy, co kto lubi, moi
towarzysze, / Pijcie, grajcie, kochajcie - Jan niech fraszki pisze!". Utwór
rozpoczyna pytanie retoryczne, uniwersalizm podkreśla 3 os l. poj. w jakiej
przemawia podmiot liryczny.

* "Na lipę" - fraszka czarnoleska. Podmiotem lirycznym jest uosobiona lipa z
Czarnolasu, adresatem - strudzony gość. Idylliczna, arkadyjska natura
dostarcza człowiekowi różnych pożytków, zaś życie zgodne z nią daje ludziom
ukojenie, beztroskie bytowanie i szczęście (wyraz epikurejskich przekonań
poety). Kunsztowna budowa: - epitety (poetyckie: "rozstrzelone cienie",
"wonny kwiat", "słodki sen"; potoczne: "pracowite pszczoły", "chłodne
wiatry"), - wyszukane, odwołujące się porównanie (2 ostatnie wersy).

* "Do gór i lasów" - utwór autotematyczny, rodzaj lirycznej biografii.,
spojrzenie poety na własne życie w momencie przenosin do Czarnolasu.
Apostrofa do stron rodzinnych, następnie zwięzłe, czasem ironiczne
("przypasany do miecza rycerz") wyliczenie kolei życia (podróże, studia,
pobyt na dworze, funkcje kościelne). Skontrastowane pytania retoryczne
odnoszące się do przeszłości i przyszłości, wskazują nieprzydatność
doświadczeń w oborze nowej drogi życiowej. Epikurejska pointa: "Śrebrne w
głowie nici, / A ja z tym trzymam, kto co w czas uchwyci".

* "Na dom w Czarnolesie" - pochwała domu jako podstawowej wartości życia
ludzkiego, Arkadii spokoju i radości. Etyczny program życia szczęśliwego:
zdrowie, sumienie czyste, "pożywienie ućciwe", ludzka życzliwość, "obyczaje
znośne", "nieprzykra starość". Interesujący kontrast między skromnością
"gniazda ojczystego" a zbytkiem "pałaców marmurowych".

* "Na zdrowie" - jedyna fraszka napisana pieciozgłoskowcem, co nadaje jej
bardzo wyrazisty rytm. Kontrastujące zestawienie prawdziwej wartości jaką
stanowi zdrowie z pozorną wartością przedmiotów martwych (perły, kamienie
szlachetne), przemijalnością młodości i urody oraz zaszczytów (dostojeństw i
stanowisk).



Fraszki_biesiadne,_dowcipne,_miłosne:

* "Raki" - dowcip (tytuł wskazuje na rodzaj wiersza - zabawy poetyckiej, który
można czytać w dwojakiej kolejności wyrazów: od strony lewej do prawej i
odwrotnie). Tu wiersz czytany tradycyjnie jest pochwałą kobiety ("Folgujmy
paniom, nie sobie, ma rada"), odwrotnie - jej naganą ( "Rada ma: sobie, nie
paniom, folgujmy"). Podwójny rym: wyrazów początkowych i końcowych w każdym
wersie.

* "Do Hanny" - dystych miłosny, oparty na koncepcie związanym ze zwrotem
przysłowiowym "serce z kamienia". W wersie pierwszym diament i krzemień są
zestawione, a w drugim przeciwstawione. Maleńkie arcydzieło Kochanowskiego.

* "Do dziewki" - fraszka miłosna, oparta na koncepcie zestawienia cierpienia
kochanka ze zjawiskiem natury. Hiperbola: "A z tobą i w pół nocy zda się
dzień na niebie".

* "O doktorze Hiszpanie" - anegdota o prawniku królewskim Rojzjusza, który
wymknął się z grona zabawiających się kompanów. Na niewiele się jednak to
zdało, bo towarzysze zabawy wyłamali drzwi ("doktor nie puścił, ale drzwi
puściły") i przymusili nieszczęśnika do picia. Efektem był poranny kac
bohatera, który swój stan dowcipnie komentuje: "Szedłem spać trzeźwo, a
wstaję pijany". Anegdota zbudowana jak mała scenka dramatyczna (skrótowy
dialog, stopniowanie napięcia, dowcipna pointa).

* "O miłości" - dystych podkreślający potęgę miłości, oparty na wyszukanym
koncepcie ujętym w antytezę (zestawienie dwu przeciwstawnych elementów
wypowiedzi, np. "lotny" i "pieszy").



Fraszki patriotyczne:


* "Na sokolskie mogiły" - forma nagrobnego napisu na mogiłach poległych pod
Sokalem w 1519 r. w bitwie z Tatarami. Zbiorowy podmiot liryczny ("my" -
polegli) wygłasza pouczenie dla "gościa", który nie powinien na próżno "łez
nad nimi tracić".



Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

KoRba 26 lutego 2009, z IP: 77.253.125.57     Zgłoś komentarz do skasowania
nie ma również fraszki ,,na zachowanie'';/;[
Emilka 17 grudnia 2008, z IP: 83.29.104.19     Zgłoś komentarz do skasowania
Ja też szukam fraszki-interpretacji ''na gospodarza!":(a nie umiem nigdzie znalezć:(
natalia 14 listopada 2007, z IP: 83.6.75.13     Zgłoś komentarz do skasowania
fajnie opisane fraszki ale mi rowniez brakuje jednej na gospodarza a potrzebne jest mi to pilnie ja juz nie
wiem gdzie i na jakich stronach mam tego szukac pomocy
Igi Slayer 24 maja 2007, z IP: 83.21.150.241     Zgłoś komentarz do skasowania
Czesc Bardzo mi pomogla ta strona ale niema jednej z fraszek ktorej potrzebowalem "na gospodarza"
pozdrawiam
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0077 sekund.