Twórczość Stefana Żeromskiego

Dodał: ~gość
Data dodania: 19 września 2001
Średnia ocen: 2,2
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


"Ludzie bezdomni"

Koncepcja intelektualna utworu może być zawarta w motcie ("Romantyczność"), w
przedmowie od autorskiej ("Dziady") lub tytule ("Ludzie_bezdomni"). W
niektórych utworach tytuł może być sugestią skierowaną do czytelnika dotyczącą
przesłania intelektualnego utworu. Uogólnienie o charakterze poznawczym.


Bezdomność to bark oparcia, poszukiwania domu (w sensie emocjonalnym, rodziny),
samotność, brak swojego miejsca w świecie.


Bezdomny to samotny, ubogi, bez pomocy, nieszczęśliwy, bez miejsca do
mieszkania, odrzucony i wyobcowany.


Ludzie bezdomni w utworze to mogą być ludzie ubodzy, biedota, mieszkańcy ulicy
Ciepłej i Krochmalnej np.Ciotka Pelagia mieszkająca w domu brata będąc na jego
łasce. Przeludnienie mieszkań robotniczych, robotnicy mieszkają wraz z
krewnymi. Brak odrębności i swobody życia. Bogaci się nimi brzydzą. Odrzuceni
przez społeczeństwo. Wyobcowani. Wykorzystywani są poprzez pracę fizyczną, ale
nikt nie zapewnia im warunków do życia. Brak ciepła rodzinnego.


Bezdomność to brak domu, bezdomność społeczna, duchowa - pragnień, marzeń.
Bezdomność materialna (ubóstwo, opisy drastyczne, opis brzydoty świadomie i
celowo).

Tłumy, zbiorowiska budzą niechęć. Odrażają. Jednak indywidualne postacie budzą
litość.

Tomasz Judym

Nie miał prawdziwego ogniska domowego. Sierota bo rodzice zmarli. Wychowywany
przez bogatą ciotkę. Tam nie zaznał szczęścia rodzinnego. Był służącym,
chłopcem na posyłki, lekceważyli go wszyscy. Miał też szansę opieki. Środowisko
z którego się wywodził odtrąciło go, stracił przynależność do tej klasy.
Inteligencja (lekarze) odrzucili go także, brak zgody z jego poglądami, nie
akceptowano jego pochodzenia. Tak też postąpiła arystokracja z którą się
kontaktował. Judym wywodził się z biedoty, ale się jej brzydził. Nie znajduje
też miejsca wśród lekarzy i arystokracji. Nie przynależał do żadnego
środowiska. Inna forma bezdomności to samotność - z wyboru. Tomasz świadomie
rezygnuje z rodziny i małżeństwa z Joanną. Jest on bezdomny bo nie może wrócić
do rodzinnego domu bo po prostu on nie istnieje. Tuła się. Po pobycie w
Warszawie jedzie do Cisów, a potem do Zagłębia Dąbrowskiego, ale nigdzie nie
znalazł oparcia. Był samotny w propagowaniu idei. Z poglądami jego nikt się nie
solidaryzował. Bezdomność duchowa - nie miał bratniej duszy, przyjaciela.

Joanna Podborska

Bezdomna. Sierota, po stracie rodziców mieszkała u ciotki w Kielcach. Tam się
uczyła, ale nie mogła liczyć na uczucia. Po skończeniu gimnazjum pojechała do
Warszawy. Pani Niewadzka zatrudniła ją jako guwernantkę. Bezdomnością jest
strata majątku, domu rodzinnegio. Tuła się ona po innych domach. Joanna nie
czuje przynależności do żadnej klasy społecznej. Stara majątku, brak akceptacji
ze strony ziemiaństwa. Wyobcowana. Jest ona samotna, nikt nie akceptuje jej
poglądów (prócz Judyma, który ma poodobne). Widzi ona na świecie zło i stara
się z nim walczyć, ale jej zapał jest lekceważony lub traktowany z
pobłażliwością. Nie znajduje poplecznika, który by wraz z nią działalność tą
kontynuował. Jest bezdomna bo zostaje odtrącona przez Tomasza i traci nadzieję
na dom rodzinny. Jej bezdomnością jest emancypacja. Jest to uznawane za
niecodzienny przejaw kobiecości.

Wiktor Judym

Też jest bezdomny. Żyje w nędzy, ubóstwie (elemennty bezdomności biedoty).
Sierota bez domu rodzinnego. Judymowie za granicą czują się obco i nie mogą się
odnaleźć w innej rzeczywistości. Bezdomność polega na braku przywiązania się do
domu. Wiktor traci ojczyznę (emigracja zarobkowa) - też bezdomność.

Leszczykowski

Wywodził się ze szlacheckiej rodziny spod Cisów. W wyniku represji stracił
majątek. Wyjechał za granicę. Tęskni do ojczyzny. Pracowity kupiec wspomagający
utalentowanych Polaków i rodzinne Zagłębie. Powstaniec i demokrata.

Kożecki

Dekadent, myśli o śmierci. Nie jest rozumiany przez ludzi. Człowiek zagubiony w
zdegenerowanym świecie. Jego poglądy są przyczyną odrzucenia. Nieprzystosowany
do życia, popełnia samobójstwo.

Daszkowska

Samotna, nieszczęśliwa widzi kres swojego życia. Pozbawiona serdeczności i
ciepła rodzinnego. Umarła.

Wieloznaczność bezdomnośi

1. brak domu, dachu nad głową
2. ubóstwo, nędza materialna, brak opieki
3. sieroctwo
4. wyobcowanie społeczne
5. osamotnienie wobec zła i egoizmu na świecie
6. dobrowolne staranie się o bezdomność (Judym)
7. samotność - brak poparcia dla swoich poglądów
8. metafizyczna wobec idei świata
9. pozbawienie ojczyzny


Dom dla Joanny to miejsce wypełnione szczęściem, radością i stabilizacją
rodzinną. Dom to ukoronowanie pragnień dla wszystkich, którzy cierpią, są
skrzywdzeni. Dom może uwięzić Judyma, pozbawić swobody ruchu. Obawia się swojej
słabości, dom byłby balastem, przeszkodą w pracy społecznej, w
urzeczywistnieniu ideałów. Chce być sam by nikt ani nic nie przeszkodziło mu w
realizacji misji.

Dzieje Tomasza Judyma

Urodził się w biednej rodzinie szewca, wcześnie został sierotą. Zaopiekowała
się nim ciotka, pomiatała nim, ale dała możliwość nauki. Wstąpił do gimnazjum.
Ukończył studia medyczne. Wyjechał do Paryża na roczne stypendium medyczne.
Zwiedza Paryż z częścią dla biednych i bogatych. Widzi dwoistość świata:
pięknego, świata sztuki oraz brzydkiego i biednego. Powrócił do Warszawy gdzie
odwiedził rodzinę mieszkającą na ulicy Ciepłej. Przeraża go to, że bratowa
pracuje w fabryce cygar w ciężkich warunkach. Widzi biedę w swojej rodzinie.
Czuje odrazę do biedy i biedaków. Czuje się skrępowany tymi ludźmi, ale lituje
się nad nimi. Czuje z nimi więź z poczucia obowiązku. Jego stosunek do nich
jest ambiwalentny bo:


1. współczuje im z obrzydzeniem
2. chce im pomóc wyrwać z tej nędzy.


To jest rodzaj długu, rodzina go wychowała więc czuje za swój obowiązek pomóc
jej. Nie jest to więź emocjonalna. Chce tępić zło, które doprowadziło ich na
skraj nędzy. Poczuwa się odpowiedzialny za nich. Przeklęty dług zaciągnięty
przez przypadek. Świadomie narzuca sobie misję tępienia zła. Zwiedza Warszawę,
zbiera notatki i obserwuje. Odczytał też swoją pracę na spotkaniu lekarzy u
doktora Czernisza. Opisał im biedę w Paryżu i Warszawie. Uważał, że lekarze
powinni zapobiegać chorobom, a nie tylko je leczyć. Lekarze zaczęli
protestować. Judym nazwał ich lekarzami bogatych. Ze względu na swoje
przekonania nie jest on akceptowany. Pragnie by inni porzucili majątki. To ich
oskarża o szerzenie zła. Pracował w szpitalu i w prywatnej klinice, ale po
wygłoszonym wykładzie nikt tam nie przychodził oprócz kobiet proszących o
datek. Ludzie biedni nie przychodzili bo mu nie ufali, dziwiło go to. Doktor
Węglikowski proponuje mu wyjazd do Cisów. Utopijne poglądy porzucenia leczenia
bogatych na rzecz biednych. Chce im zapewnić ulgowe warunki. W sposób obraźliwy
prosi o pomoc innych lekarzy. Przyczynia się on do rozwoju szpitala. Pragnie
wysuszyć sztuczne sadzawki, które są przyczyną malarii w czworakach.
Administrator i kierownik nie zgadzają się na to przedsięwzięcie z powodu
kosztów. Judym boryka się z przeciwnościami losu, walczy ze światem
zewnętrznym. Ma wątpliwości czy walczyć skoro gardzi tym, i o których walczy.

Zalety Tomasza

Człowiek ofiarny, obowiązkowy, konsekwentny, wierny sobie.Mimo osamotnienia
realizuje swoje idee.

Wady Tomasza

Brak taktu i dobrego zachowania. Brak obycia i ogłady. Dzięki tym wadom jest on
postacią realną.

Tomasz podejmuje walkę wiedząc, że jest uważany za odmieńca i skrajnego
utopistę. Szokujący dla innych. Treści sztuczne - błędne realizacje.

Związek Judyma i Joanny

Ona widziała go wcześniej w warszawskim tramwaju. On ją poznał w Luwrze.
Oprowadził ją po dworze i zaproponował wycieczkę do Wersalu. Ponownie spotkali
się w Cisach. Początkowo zauroczony jest Natalią, ale ona ucieka z Karbowskim.
Zaczyna się interesować Joanną. Dostrzega w niej pełną uczuć kobietę do której
się on przywiązuje. Fascynuje go zrozumienie dla niego i piękno zewnętrzne.
Miała podobne dążenia, chciała pomagać biednym. Delikatna, uczciwa,
samodzielna, umiała walczyć. Joanna uważa go za bardzo atrakcyjnego, zakochała
się w nim co przysłania jej wszystko. Oświadczyny są dla nich czymś oczywistym.

Motywy decyzji Judyma

1. obawa, że będąc szczęśliwym nie wypełni swej misji
2. idealista, ślepow dąży do wypełnienia misji
3. pasmo cierpień dla rodziny, przenoszenie się itp.
4. zaślepiony ideą nie dostrzega tych, którzy mogli by mu pomóc (lekarze).
5. nie robi tego z potrzeby serca czuje, że musi spłacić dług własnego
sumienia.
6. Odtrącając Joannę składa ofiarę. Widzi potrzebę pomocy, ale nie potrafi
sobie zjednać sojuszników.


Uniwersalność

1. stały niepokój pozwala mu godzić się na zło świata
2. znalezienie celu i sensu życia, uparcie dąży do niego walcząc z
przeciwnościami losu.
3. konsekwencja, ustawiczne ścieranie się z przeciwnościami losu.
4. postawa pełna pasji, altruistycznego społeczeństwa, chciał ją spełnić za
wszelką cenę.


Idee Judyma

1. Jego zawód jest szczególny i wymaga poświęcenia
2. chce zapewnić biedocie odpowiednie warunki życia.
3. higienizacja
4. bezpłatne leczenie
5. lepsze warunki bytu poprzez opiekoweanie się nimi i ich leczenie
6. traktowanie ich na równi z innymi


Język klasy robotniczej

Grupy nie formalne to te co oficjalnie nie istnieją

Żargon to język charakterystyczny dla danego środowiska

1. Gwara fleksyjna - zmiany w końcówkach (dzieciami - dziećmi)
2. Gwara leksykalna - odmienne znaczenie specyficznego słownictwa (Bryndza =
bieda, facet = mężczyzna, drynda=dorożka, tachać=włóczyć,
zrugać=skrzyczeć, granda=osoba skupiająca uwagę na sobie)
3. Gwara semantyczna - nauka o znaczeniu wyrazu (urżnąć=upić-odciąć,
wylać=wyprowadzić-rozlać).
4. Gwara fonetyczna - o wymowie wyrazu (mogię, tera, letka, przyńdzie)


Nieprawidłowości polegają na zwiększeniu spółgłosek g i k. Wprowadzani
skróconych form wyrazu. Nie używanie pierwszej osoby w czasie przeszłym, ale
trzeciej. Gwara służy:

1. charakterystyce bohaterów bez wykształcenia
2. ożywia dialogi i wzbogaca zasób leksykalny
3. uprawdopodobnia postacie
4. nadają kolor otoczeniu




"Doktor Piotr"

W utworze tym ukazano krajobraz społeczny wraz z szeregiem procesów
ekonomicznych:

1. Deklasacja szlachty w postaci Dominika Cedzyny i Polichrowicza, gdyż obaj
wywodzili się z rodzin szlacheckich. Obaj musieli sprzedać ziemie i
przenieść się do miasta. Cedzyna zatrudnił się jako dozorca u inżyniera
Bijakowskiego przy budowie kolei, później został nadzorcą. Dominik nie
umiał przystosować się do kapitalizmu, do zmiany systemu. Ma o sobie
wysokie mniemanie jako awangarda narodu, typowe sądy szlacheckie.
Bijakowskiego traktuje jak gorszego od siebie bo ten nie legitymuje się
herbem szlacheckim. Pierwszy raz w życiu podejmuje się pracy. Traktuje to
jako poniżenie, bardzo cierpi z powodu utraty ziemi.

2. Rozwój gospodarki kapitalistycznej to grunty wykupowane na miejsca gdzie
mają stanąć nowe fabryki (cegielnie). Również kolej przechodzić ma przez
nowe grunty.

3. Położenie chłopów - wieś podupada z braku finansów. Chłopi zmuszeni są do
życia w lepiankach w których panuje wilgoć. Powoduje ona choroby. Źle się
odżywiają. Zmuszani do pracy za małe pieniądze - 30 kopiejek, wyzyskiwani.
Obcina się im wynagrodzenie i nie są w stanie się utrzymać. Nawet jeśli
posiadają skrawki ziemi to muszą się godzić na takie warunki. Chłopów jest
wielu, imają się różnej pracy, ale są wykorzystywani. Bieda i skrajna
nędza powoduje, że ludzie ci zgadzają się na takie warunki.

4. Powstanie inteligencji:


* Polichrowicz wyjechał ze wsi zasilając tę grupę społeczną.
* Piotr Cedzyna wyjechał z kraju na nauki, zdobywając wykształcenie i zawód


Zmiana systemu wartości. Dominik uważa siebie za przedstawiciela narodu. Dla
niego ważna jest ziemia oraz kultywowanie tradycji. Jako szlachcic sarmacki
wierzy, że to on i jemu podobni kształtowali i edukowali naród. Nie może się
pogodzić. Jego syn Piotr ma inne poglądy. Uważa, że wszyscy są równi. Dla niego
najważniejsza jest uczciwość i czystość sumienia. Wykształcenie i praca
zapewniają życie.


Powstanie burżuazji. Przykładem jest Bijakowski, którego prawdziwe nazwisko
jest Bijak. Zmieniając nazwisko chciał pokazać rodowód szlachecki. Urodził się
na ulicy Krochmalnej czyli dzielnicy biedoty warszawskiej. Właścicielka nauki
wysłała go na nauki do szkoły. Był bardzo zdolny, ukończył studia matematyczne.
Swoją służalczością zasłużył na protekcję, wykorzystał to. Pokorą i udawaną
lojalnością pozyskiwał sobie ludzi, którzy umożliwiali mu awans. Po studiach
rozpoczął pracę (budowanie mostów) dzięki, której dorobił się sporego majątku.
Na budowie asystował. Majątku dorobił się nieuczciwie. Dawał łapówki oraz miał
znajomości. Swoją rodzinę także wprowadził do burżuazji. Zaobserwować można
było u niego brak odpowiedzialności z posiadanych pieniędzy. Chytry
dorobkiewicz. Dominika traktuje z wyższością i pogardą. Stara się wetować na
nim wszystkie nieprzyjemności zaznane w dzieciństwie. Skąpy, wie, że Cedzyna
wyzyskuje robotników, ale sam go do tego zachęcał. Wady nowobogackich. Bez
skrupułów dorabia się zabiegami obłudy, pochlebstwa i wyzysku. Klasa ludzi,
którzy otrzymali pieniądze, ale nie mogli ich wykorzystać.


Trzy Płaszczyzny "Doktora Piotra"

1. opowiadanie o realiach społeczno-ekonomicznych epoki
2. o krzywdzie społecznej
3. o dramatach trudnych wyborów, postaw moralno-etycznych gdzie musi zostać
wybrana moralność, uczciwość lub uczucie


Utwór ten można interpretować na wiele sposobów. Utwór prezentujący sytuację
ekonomiczno-społeczną drugiej połowy XIX wieku. Utwór o dwóch postawach
etycznych. O dwóch bohaterach różnych pokoleń.

Dominik Cedzyna jest wyniosły, dumny ze szlacheckiego pochodzenia, gardzący
innymi, nie dostrzegający krzywdy chłopów. Pracowity, zle nie ma zawodowej
etyki (oszujkuje chłopów wiedząc, że nie jest to moralne). Myśli dawnymi
kategoriami, honorowy. Wykorzystuje chłopów uważając, że tak ma być, że powinni
go słuchać.


Piotr Cedzyna jest uczciwy, pracowity, szanuje swoją pracę oraz innych gdyż
każdy ma równe prawa do pracy. Pogłębia wiedzę widząc w niej klucz do dobra
przyszłości. Dla niego nie jest ważne pochodzenie, ale wykształcenie zdobyte
pracą bezkompromisową. Jest maksymalistą etycznym i bardzo kocha ludzi.


Obu łączy wielka miłość, która sprawia, że Piotr wraca do kraju mimo
korzystnych propozycji. Gdy odkrywa, że ojciec opłacał jego studia pieniędzmi
robotników chce wracać i oddać je. Konflikt moralny między miłością do ojca,
swoimi ideałami. Tragizm bo każde wyjście jest złe. Chce oddać pieniądze by
uratować honor ojca. Dominik traci syna przez wielką miłość, która nakazywał mu
okradać robotników dla niego. Po jego stronie działa miłość bo nie działał on z
premedytacją. Nie wiedział, że czyni źle. Jednak racje są po obu stronach. Nie
zawsze dążenie do celu jest opłacalne np.: "Lord_Jim", "Dzika_kaczka".


Utwór_ten_opowiada_o_samotności_człowieka_(Dominika):

1. oddalenie od dotychczasowego trybu życia
2. utrata syna
3. utrata majątku
4. nowe warunki życia odsunęły go od klasy społecznej.
5. nie ma przyjaciół kogoś bliskiego. Nie ma oparcia na innym człowieku.
6. oddalony od innych ludzi
7. nie czuje związku z innymi. Nikogo nie uznaje za równorzędnego człowieka


Samotność Piotra:

1. żyje na obczyźnie, tęskni do kraju
2. żyje bez ojca
3. niedoceniony
4. osoba, którą daży szacunkiem i miłością nie rozumie go, jego poglądów,
wartości moralnych
5. nie zgadza się z ojcem i chce mu pokazać, że robi on źle. Konflikt pokoleń
6. Skazuje się na samotność wyjeżdżając z kraju - ostatecznie


Samotność obojga potęgowana jest przez niemożność zrozumienia się. Konflikt
dwóch sposobów rozumowania. Dominik to przedstawiciel przemijającej ideologii
szlacheckiej. Piotr to prekursor nowego systemu wartości, nowego sposobu
spojrzenia na świat.

Cechą charakterystyczną dla prozy Żeromskiego jest występowanie dwóch
kompozycji literackich: Ironii i liryzmu.

Liryzm to opisywanie przeżyć w sposób dostojny, z szacunkiem dla bohatera.
Opisy przyrody, pejzaż o charakterze mentalnym (odzwierciedlenie nastroju,
emocji i duszy bohatera), dobór środków stylistycznych i metafor i porównań. Tu
przedstawione są uczucia i miłość Dominika, żal i tęsknota - list Piota i scena
końcowa - bezgraniczna rozpacz.


Ironia to dzięki niej autor osiąga wyraz ironiczny na zasadach kontrastu
językowego. Mówienie o sprawach błahych językiem poetycznym i odwrotnie. Tu
losy i kariera Bijakowskiego.


Zastosowanie tych elementów służy autorowi do ukazania swojego stosunku do
bohaterów.

Naturalizm: opis prymitywnych warunków życia i pracy robotników (głód, choroby,
niebezpieczeństwo pracy).


"Siłaczka"

Stanisława Bozowska i Paweł Obarecki to przedstawiciele ideologii lansowanej
pod koniec XIX wieku. Postawa pozytywistyczna. Kontrast dwóch postaw:

Stasia Bozowska

Pochłonięta pracą, chciała zniszczyć analfabetyzm. Dlatego została nauczycielką
i uczyła podstawowej wiedzy ubogich. Robiło to z przyjemnościom i jednoczesnym
obowiązkiem, czuła satysfakcję. Zainteresowała ludzi literaturą. Jej sukces to
napisanie książki i pozyskanie szacunku ludzkiego. Przejęli się oni jej
chorobą. Miała autorytet. Charakteryzowały_ją:


1. hart ducha
2. odwaga w pokonywaniu losu
3. bezkompromisowość w dążeniu do celu
4. upór w działaniu


Poświęciła swoje prywatne życie dla skromnych objawów wdzięczności i sympatii.
Wzór moralny, który autor afirmuje. Stasia nie ma wad, jest krystalicznie
idealna - nieprawdopodobne. Jako postać literacka może budzić oburzenie bo jest
fałszywa w swej doskonałości.

Paweł Obarecki

Jest on bardziej realną postacią. Przyjechał do Obrzydłówka by leczyć ludzi. Po
wsi jeździł z apteczką. Przeciw niemu wystąpił aptekarz i balwierz. Wmawiali
ludziom, że jest on oszustem, szarlatanem posługującym się czarną magią. Ludzie
nie ufali mu bo chciał leczyć za darmo. Nie zgodne to było z dotychczasowymi
zasadami. Ktoś kto nie chce zapłaty jest podejrzany. Obarecki nie miał
argumentów na obronę. Usiłował zgodnie z własnymi zasadami realizować zmiany.
Zrezygnował na skutek presji, złośliwości i niechęci ludzkiej. Zabrakło mu sił,
a ludzie nie traktowali go serio. Nie był w stanie tego pokonać i załamał się.
Zrezygnował i przeszedł na mentalność ludzi, którymi gardził.

Opowiadania o rozliczeniu Żeromskiego z ideologią pozytywistyczną

Obarecki, Bozowska, Piotr to realizatorzy haseł pozytywistycznych., których
urzeczywistnienie jest niemożliwe - utopia. Te hasła miały realizować
jednostki. Po Stasi nie było następczyń. Ideologia pozytywistyczna realizowana
była przez jednostki, które nie mogły sobie poradzić. Stosunek Żeromskiego do
tych idei jest następujący. Jest on czołobijący dla haseł, idei, teoretycznie
wielkiej i wspaniałej. Jednoznacznie prezentuje krótkowzroczność pozytywistów
(młodzi, słabi, nieodporni ludzie). Pozytywizm żądający przebudowy społecznej
usiłował zażegnać złe konsekwencje. Autor poprzez te postacie ukazał
nierealność spełnienia programu pozytywistów. Oddał głos faktom. Stasia nie
pdołała warunkom tak jak i Paweł. On nie podołał od strony psychicznej ona
fizycznej. Ich postawa ideowo-moralna nie oparła się warunkom w jakich żyli. Są
pełni woli walki. Przeciwstawiają się złu na przekór wszystkim, samotni
(bohater romantyczny). Bezgraniczne oddanie i poświęcenie się idei, moralne
piętno dobroci to cechy wielu bohaterów Żeromskiego, który odwoływał się do
tradycji bohatera romantycznego.

Bohater pozytywistyczny:

1. społecznik, kierują nim emocje
2. inteligentny
3. samotny z racji swej nieprzeciętności, indywidualista
4. altruista
5. reprezentuje nieprzeciętne wartości moralne, jednostka bierze
odpowiedzialność za zło, los świata, narzuca sobie obowiązki, które
usiłuje bezkompromisowo rozwiązać.


"Zmierzch" i "Zapomnienie"

Pozytywistyczne hasło pracy organicznej zakładało solidaryzację i współpracę i
solidaryzm obu klas społecznych. Bogatych i najuboższych. Wspierało to Praca u
podstaw. Hasło to także kapitalistyczne gospodarowanie wprowadzone do
rolnictwa. Żeromski przyglądał się wypaczeniom programu pozytywistycznemu.
W"Zmierzchu" zmiana dziedzica przyniosła rozwój folwarku, maksymalne
wykorzystanie gospodarstwa i maksymalny wyzysk tych, którzy u Palichnowicza
pracowali - obniżenie stawek Gibałom. Nie wspomina się o solidaryzmie klasowym.
Szlachta nie widzi w chłopstwie obywatela. Chłop nie jest równoprawnym
partnerem. Szlachta nie chce wydobywać chłopa z ciemnoty. Zależność ekonomiczna
pozwalana wyższe zyski i wyzyski. Pogłębiają się antagonizmy i rodzą nowe -
dotyczące także ludzi reprezentujących tę samą klasę (Lelewicz - Obala.
Lelewicz czuje się ważniejszym od obali. Schlebia i podporządkowuje się nowemu
dziedzicowi. Podwójna moralność. Wykonuje polecenia dziedzica by zapewnić sobie
byt, później przeprasza Obalę, tłumacząc mu, że musiał tak zrobić mimo, że nie
chciał). Rodzą się zależności między klasą niższą i średnią. Rządca obniża
prace robotnikom, którzy muszą pracować, jedyna nadzieja na lepsze życie.
Chłopi żyją w nędzy nie mają nadziei na polepszenie swej sytuacji majątkowej i
finansowej. Pracują od rana do nocy by utrzymać się przy życiu. Uzależnieni od
dziedzica. Gibałowa idąc do pracy zostawia niemowlę, nie może wrócić przed
wieczorem by je nakarmić i zająć się nim. Konflikt między uczuciem do dziecka i
głosem rozsądku by pracować. Autor ukazuje jak prostaccy i prymitywni są
ludzie. Traktuje ich jak zwierzęta (naturalistyczny opis Obala porównany do
kobyły). Zachowanie ich sprowadza się do zwierzęcych instynktów. Chłopi żyją w
tragicznych warunkach, które rodzą konflikty klasowe. Konflikt moralny w
"Zapomnieniu" ma miarę antycznej tragedii. Obala musi ukraść deski na trumnę by
pochować syna. Narusza nakaz boski - nie kradnij, ale gdy tego nie zrobi
naruszy nakaz boski dotyczący gerzebania zmarłych. Konflikt wyboru. Tragizm
Gibałów polega na ich beznadziejnej pracy, dysproporcji ogromnego nakładu sił i
małej zapłaty.


Tytuł"Zapomnienie"jest refleksją. Dla chłopów żyć znaczy zapomnieć. Są zbyt
prymitywni by zdać sobie sprawę, że są wykorzystywani. Nie widzą możliwości by
to zmienić. Wyzysk jest dla nich naturalny. Nie mogą rozpamiętywać przeszłości
bo muszą pracować by żyć. Życie dla nich toczy się dalej.


Scena finałowa.

Wrona rozpacza nad tragedią życia, gdyż ludzie zabijają jej piskle.
Przyrównanie świadomości człowieka do świadomości zwierzęcia. Zapomnienie jest
dobrodziejstwem dla chłopów. Nie sposób żyć normalnie z tym co ich dotyka.

Żeromski wyraża protest wobec krzywdy człowieka. Krytyczny stosunek do
realizacji haseł pozytywistycznych - do tych co je propagowali - oskarża ich o
brak realizmu i utopijność. Próba wprowadzenia ich w życie prowadzi często do
tragedii. Wypaczenie zasad etycznych.

W "Zmierzchu" jest dwoje bohaterów - Gibałowie i bohater tytułowy zmierzch.
Praca ludzi przedstawiona jest na tle opisów przyrody. Wiele opisów
impresjonistycznych przedstawiających krajobraz - niekonkretność barw i
konturów. , gra świateł (zachodzące słońce). W "Zmierzchu" korzystał autor z
impresjonizmu(ruchliwość obrazu pod wpływem zachodzącego słońca i opadającej
mgły, przedmioty tracą w niej kształt, plamy, światło i kolor), naturalizmu
(porównanie Gibałowej do zwierzęcia, brzydota życia i pracy) i symbolizmu
(powiązanie pracy z przyrodą. Zmierzch to koniec dnia, symbol zakończenia,
smutku, stopniowo pogarszającej się sytuacji, aż do zapadnięcia całkowitej
ciemności).


"O żołnierzu tułaczu"

Składa się z dwóch części. Jedna odwołuje się do przejścia armii francuskiej
przez przełęcz Grimsel. Zaprezentowane treści historyczne, przypomina to
podręcznik historii (elementy topografii, wielkość i uzbrojenia armii). Część
druga odnosi się do wydarzeń toczących się na terenie Polski. ("Pan Tadeusz").
Napoleon był nadzieją na odzyskanie niepodległości. Romantyzm widział w czynie
zbrojnym szansę na uwolnienie. Opisy walki u Żeromskiego są straszne. Opisują
okrucieństwo i bestialstwo atakujących Francuzów na bezbronnych Austriaków.
Wojna ukazana jako rzeź - inaczej niż w Romantyzmie Oblicze wojny z punktu
widzenia ofiar. Wyruszając, armia francuska kierowała się szczytnymi celami o
wolność naszą i waszą. Zwykły szeregowiec walczy o życie, a nie dla idei.
Bohaterstwo, męstwo, odwaga, szlachetne czyny umknęły przy tych
naturalistycznych, pełnych okrucieństwa opisach. Wojna z towarzyszącym jej
upodleniem biorących w niej udział ludzi. Wojna to brutalność i okrucieństwo.
Jest to typowe spojrzenie tego autora - krytyczne na przeszłość i tradycje.
Odheroizowanie romantycznej wizji walki. Okrucieństwo wojny stoi w sprzeczności
z teoretyczną wizją kreowaną przez romantyzm. Druga część jest oszczędną
reakcją. Opowiada o powrocie z wojny Matusa Puluta i Feliksa. Dziedzin
Krzysztof Opacki dowiaduje się o wrzeniu chłopów w karczmie. Oskarżył Puluta o
nawoływanie do zamieszek. Zawiązał radę miejską, która skazała go na ścięcie.
Opacki to konserwatywny szlachcic. Żyje przeszłością, zachowuje wspomnienia.
Utrata syna i majątku na wojnie przyprawia go o cierpienie. Matus opowiada po
powrocie co go spotkało we Francji. W armii francuskiej nauczył się być wolnym.
Opowiadał o wolnych chłopach. Tam zatarły soę podziały lepszy - gorszy. We
Francji nie było podaństwa. Do Matusa zwracano się "Obywatel". Traktowano go
jak człowieka. Miejsce urodzenia i stan nie świadczyły o statusie społecznym -
inna hierarchia. Opowiedział o tym chłopom, którzy zaczęli mówić o odrzuceniu
pańszczyzny. Dziedzic chce zniszczyć Puluta bo ten buntuje chłopów i może ich
za sobą pociągnąć. Chce udowodnić, że jest panem wsi. Podważył jego autorytet.
Krzysztofem kierowały pobudki osobiste. Jego syn zginął na wojnie, a zwykły
chłop powrócił. Na zawołanie Puluta przed egzekucją do wspólnoty nie ma odezwy.
Ludzie boją się o własne życie. Może ich spotkać ten sam los co Puluta.Milczą,
nie reagują, nie zamierzają go bronić przed okrutną niesprawiedliwością.
Agitacja Matusa nie przyniosła efektu. Dla chłopa przeciwstawienie się panu
jest czymś dziwnym i niezrozumiałym. Propagowanie wolności przedwczesne. Chłopi
nie dorośli by walczyć o własne prawa. Matus to postać tragiczna. Walczy za
wolność i ojczyznę. Po powrocie z dwunastoletniego pobytu na wojnie czeka go
śmiertelna kara. Tragiczny jest jego przedwczesny bunt. Zostaje on bez
poparcia. Jego sprzeciw przeciw braku wolności osobistej jest też tragiczny.
Mimo agitacji ludzie go nie poparli. Jest to odpowiedź Żeromskiego na pytanie o
genezę niechęci chłopów w walkach narodowowyzwoleńczych. Konsekwencje ukazane w
"Rozdziobią_nas_kruki_i_wrony".


"Rozdziobią nas kruki i wrony"

W tytule jest cytat z dramatu Żeromskiego "Sułkowski". Uważał, że należy mówić
i przedstawiać złe rzeczy historii. Przemilczenie jest równe przyzwoleniu na
zło. Tematem opowiadania jest epizod z powstania styczniowego. Bohaterem jest
Szymon Winrych (Andrzej Borycki). Przedziera się on w kierunku Nasielska by
dostarczyć broń. Natknąwszy się na oddział Rosjan zostaje brutalnie
zamordowany. Zabity jest też koń. Zlatują się wrony. Potem pojawia się chłop,
który zabiera ubranie i skórę konia. Dziękuje Bogu za dary. Podczas spotkania z
nieprzyjacielem Winrych jest nieugięty. Prosi o litość gdy chcą go zabić.
Przypomina on bohatera romantycznego. Jest samotny, ale w obliczu klęski walczy
do końca mimo świadomości porażki. Zerwanie z tradycją romantyczną. Demitologia
walczących jako heroicznych bohaterów. Winrych to realistyczny bohater. Czuje
strach przed śmiercią. Nie pasuje to do tradycji romantycznych. Chłop nim
obszukał powstańca to pomodlił się nad zwłokami, niby wierzący, ale dziękuje
Bogu za dary. Z pożądliwości zabrał buty i ubranie powstańca. Zwłoki i konia
zepchnął do jednego dołu i przykrył gałązkami. Brak szacunku dla śmierci i
martwego człowieka. Sprofanowanie zwłok, brak godnego pochówku. Brak
świadomości, że depcze podstawowe uczucia ludzkie. Za takie bezduszne
postępowanie chłopa autor posądza system społeczny, tych co się godzili na
ciemnotę i zacofanie najuboższych warstw. Ci ludzie czerpią zyski z ciemnoty.
Żeromski nie usprawiedliwia chłopa i jego poczynań. Rządzą nim zwierzęce
instynkta. System tak go ukształtował. Chłop znajduje coś co może mu się
przydać i nie zwraca uwagi, że czyni źle. Obojętny w stosunku do powstańca. Nie
wiadomo czy zdaje sobie z tego sprawę. Wolność kraju nie zmieni jego sytuacji.
Nadal będzie żył w nędzy i wszystko mu jedno czy panem będzie Polak czy ktoś
inny. Autor ukazuje brak zrozumienia idei powstańczej przez chłopa.
Nieświadomość i ideologiczna nie dojrzałość. Oskarża szlachtę, która powinna
uświadomić chłopów i zainteresować ich walką. Żeromski uważa powstanie za
słuszne. Oskarżą tych co nie zadbali o solidarność z chłopami. Kruki i wrony to
symbol zaborców. Jeśli nie zostanie uregulowana kwestia przepaści między
klasami, zaborcy lub inne siły destrukcyjne zniszczą Polskę. Jest to też
przyzwolenie na zło, które doprowadzi do zniszczenia zasad moralnych. Chłop i
szlachta to dwa środowiska nieprzygotowane do akcji powstańczej. Nie
uświadomione, które doprowadzi do zagłady i zniszczenia idei powstańczej -
ostrzeżenie przed błędami 1863 roku.

Impresjonizm: opisy przyrody


Naturalizm: opis śmierci Winrycha, cierpienia rannego konia, widok żerujących
ptaków.


"Echa leśne"

Żeromski wrócił do tematu powstania styczniowego. Pokazuje dramatyczną sytuację
Polaków pod zaborami. Wybory moralne i etyczne do których są oni zmuszeni.

Retrospekcja: wspomnienia generała Rozłuckiego z czasów powstania 1863 roku.
Jego bratanek przeszedł z wojsk rosyjskich do powstańców. Gdy go schwytali to
generał skazał go na rozstrzelanie.

Jan ("Rymwid")

Ma cechy bohatera patriotycznego. Sprawy ojczyzny stawiał ponad wszystko.
Bezkompromisowy, odważny, dumnyy, pełen godności, siły woli, pogardy dla wroga
i śmierci. Poświęcił swe życie, złamał przysięgę wojskową, podeptał honor,
przeciwstawił się tradycji rodzinnej, osierocił dziecko. Postawa ta jest
heroiczna i bardzo wyniosła.

Generał Rozłócki

Nie jest patriotą. Lojalista, konserwatysta, tradycjonalista. Wierny carowi i
złożonej przysiędze. W obliczu sytuacji wyboru honoru lub patriotyzmu wybrał
honor. Inaczej niż Rymwid. Dobry żołnierz, generał mimo, że nie Rosjanin. Rangą
dowodzi lojalność i oddanie armii. Tradycją rodzinną było to, że
przedstawiciele męskiej linii rodu służyli w wojsku. Armia w której Polacy
mogli służyć była rosyjska. Bracia Rozłuccy robili w niej karierę. Brat prosił
by ten wychował jego syna Jana jak najlepiej. Byli ze sobą zżyci, kochał go jak
syna. Stąd wściekłość, że Jan zbrukał imię rodziny jako zdrajca. Rozłucki był
dumny z zachowania Jana przed plutonem egzekucyjnym. Nieugięty i dumny. Oboje
stoją przed dramatem trudnego wyboru. Jan stanął przed sądem za dezercję i
zdradę. Grozi mu kara śmierci. Generał przyrzekł na honor brata, że wychowa
syna. Teraz skazuje go na śmierć. Kochał go jak syna, ale wybrał honor. Jako
sędzia zgodny musiał być z prawem. Musiał być obiektywny. Podtrzymać dobre imie
w oczach innych Rosjan oraz swego bratanka dla którego był autorytetem i
postacią która nie ugięła się w trudnej sytuacji. Musiał zachować twarz
bezstronniczego człowieka lub okazać się stronniczym. Jana czekała
natychmiastowa śmierć lub więzienie czyli męczeńska śmierć. Dla generała ważna
jest godność i honor nie istnienie. Zachował honor bratanka, a w jego mniemaniu
było to najlepsze rozwiązanie. Kierował się swoimi zasadami decydując o losie
bratanka. Przed egzekucją Jan przekazał wujowi na wychowanie syna. Uznał za
słuszny system wartości generała. Wiedział, że jego synowi zostaną zaszczepione
takie wartości jakie miał Jan.

"Nagi bruk"

Opowiadanie napisane zostało przez sprowokowanie autora wystąpieniami
robotniczymi w 1905 roku w Rosji i królestwie Polskim. Bunt w Rosji związany
był z warunkami życia, wyzyskiem, wzrostem świadomości. W królestwie Polskim
ruch ten wzmocniony był tendencjami narodowościowymi. Tzw rewolucja 1905 roku.
Manifestacje krwawo tłumiono.

Opowiadanie_to_składa_się_z_trzech_części:

1. demonstrujący lud
1. opisy poszczególnych demonstrantów (szewc, kobieta z dzieckiem)
1. wojska wychodzące na przeciw demonstrantów.


Technika zbliżeń: najpierw panoramiczny obraz ulicy, potem zbliżenie, niby
odjazd kamery, na poszczególnych uczestników. Następnie pokazana ponownie cała
demonstracja i wojska. Utwór ten jest metaforą losu robotników.

Wśród demonstrujących są ludzie różnego wieku. Małe dziecko czeka odrażająca
przyszłość - los wpisany w pochodzie, przesądzony. Przewidywany życiorys jest
okrutny. Równie przerażająco wyglądają demonstranci. Opis zezwierzęcenia ludzi
- brudni, zmęczeni, przepracowani. Opis naturalistyczny, brutalny, okrutny.
Ludzie kroczą przeciw tym warunkom w którym muszą żyć. Obywatele są przerażeni
tłumem. Na widok wojska zamykają się w domach, przeczuwają strzelaninę na
ulicy. Demonstranci na widok wojska zaczynają śpiewać pieśń. Ona ich jednoczy.
Tworzy jedność wzajemną solidarność. Czują się bardziej ludzko. Narrator nazwał
to pieśnią wolności. Odarto ich z wolności ludzkiej, śmierć jest dla nich
wyzwoleniem z okrutnego życia. Tłum to "żywy pocisk torujący drogi wolności".
Poświęca życia dla zrealizowania idei, dla dobra innych. Pieśń to pierwszy
wyraz buntu by ich zauważono. Może nie zrealizują celu, ale zrobią wyłom na
drodze dla wolności, wyzwolenia z okrutnego życia.

Tytuł "Nagi bruk" ma charakter metaforyczny. Nagi bruk to symbol braku
zrozumienia reszty społeczeństwa dla ich idei. Obywatele izolują się od nich.
Nagi bruk jest ich jedynym sojusznikiem, symbolem jednego oręża - pieśń,
liczba, jedność. Podobnie jak oni sami jest on nagi - oznacza to pustkę ich
życia i nędzę. Twardy jak oni i niezłomny w swej desperacji. Żądający ludzkich
warunków istnienia. Symbol ubóstwa i nędzy. Poprzez te odrażające opisy
robotników Żeromski przedstawia ich nędzę. Nie są oni do końca zdesperowani,
choć postanowili walczyć do końca o swą godność, manifestować nie zgodę na taką
sytuację. Wychodzą na przeciw uzbrojonemu wojsku. Są tłumem, silni, zbrojni
tylko w pieśń, liczbę i świadomość konieczności takiego protestu.


Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0094 sekund.