Proza epoki modernizmu

Dodał: ~gość
Data dodania: 09 października 2001
Średnia ocen: 2,7
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


"Dzika Kaczka" - Ibsen

Ibsen był Norwegiem, który porzucił studia medyczne dla pisarstwa. Symbolizm,
naturalizm, realizm to elementy wykorzystane przez "Dziką_Kaczkę". Inne utwory
Ibsena to "Upiory", "Wróg_ludu", "Nora_czyli_dom_lalki".


Związki_między_rodzinami:

1. byli kiedyś przyjaciółmi
2. nielegalny wyrąb lasu (jeden uniewinniony drugi skazany)


Odpowiedzialność skupiła się na starym Egdalu. Jego syn Hjalmar chciał
przywrócić honor rodzinie. Człowiek przeciętny, mimo, że każdy widział w nim
indywidualistę. Zachowywał się jak egoista oskarżając rodzinę o zdradę, nie
umiał zachować się w towarzystwie. Nie panował nad sobą, nie przyznawał się do
ojca. Otoczenie przypisywało mu cechy w które nie wierzył. Jako ojciec był
kochający, chciał zapewnić córce przyszłość, córka odwzajemniała jego miłość
(serdeczne powitania). Związek uczuciowy pomiędzy nimi był silny. Żył jednak w
świecie ułudy, nieprawdziwym. Tak samo żyje Egdal.


1. poluje na strychu na króliki, myśląc, że poluje na niedźwiedzie
2. podtrzymuje marzenia
3. zamyka się w pokoju gdzie pije. Myśli, że nikt nie wie o jego nałogu.
Ucieka przed rzeczywistością.


Gregers

Uważał za przeznaczenie głoszenie prawdy. Tylko przez prawdę i szczerość można
żyć we właściwy sposób. Hjelmar opuszcza dom, czuje się oszukany, domyśla się,
że Jadwiga nie jest jego dzieckiem. Polemika między Gregersem, a Relingiem.
Uważa, że życie opiera ię na prawdzie i szczerości. Idealista. Absolutysta
moralny, nie widzi kompromisu. Reling inaczej patrzy na te sprawy. Uważa, że
należy czasem kłamać ponieważ człowiek wierzy w to co chce. Hjalmar wierzy, że
jest wynalazcą. Pozwala mu to żyć we własnym świecie. Prawda nie jest
człowiekowi niezbędna, ludziom potrzebne są złudzenia. Gregers jest winny
zniszczeniu rodziny. Prawdę postrzega jako coś dobrego. Związek żony Hjalmara z
ojcem Gregersa jest mało istotny. Należy dążyć do prawdy lecz nie za cenę
ludzkiego cierpienia. Prawda jako siła niszcząca. Gregers to fanatyk prawdy, a
jakikolwiek fanatyzm jest złem. Nie ogląda się na krzywdy. Ludzie są słabi
psychicznie i potrzebują złudzeń, marzeń, które pozwalają cieszyć się życiem.


"Dzika Kaczka" to utwór realistyczny. Naturalizm i symbolizm. Realizm oparty na
przeciętnej rodzinie, między nimi zachodzi związek przyczynowoskutkowy.


Naturalizm:

1. szczegóły, didaskalia
2. eksponowanie brzydoty i scen drastycznych
3. biogizm, walka o byt, cechy dziedziczne, prawa rządzące światem.
4. obiektywizm


Symbolizm:

* Dzika Kaczka postrzelona wpada w wodorosty i gałęzie. Wyciągnął ją pies, a
Egdalowie pomagają jej. Stwarzają "sztuczne" warunki życia. Egzystuje ona w
koszu.

* podobieństwo losów dzikiej kaczki i Hjalmara (postrzelony przez zło starego
Werle, wpada w wodorosty kłamstwa, a na powierzchnię prawdy wyciąga go
Gregers), podtrzymywanie życia bez szczęścia, życie kaczki to egzystencja tak
samo Hjalmar
* Strych / wodorosty to symbole fałszu i kłamstwa, które oplatają i wciągają
człowieka. Nie ma możliwości potem normalnego życia i całkowitego
wyswobodzenia się

* Ślepota na którą cierpi Werle, uczynił wiele zła

* Choroba jako kara.
* Wgłębianie się w ciemność, zło, które przesłania prawdę. Na chorobę cierpi
też Jadwinia czyli im bardziej wchodzi w świat dorosłych traci szcerość i
zagłębia się w świat fałszu i kłamstwa.


Relatywizm etyczny w "Zbrodni i Karze" Fiodora Dostojewskiego

Relatywizm etniczny to względność wartości moralnych.

Powieść ta powstała w latach 1865-66.

1. autor miał długi (ciężka sytuacja finansowa)
2. negacja tendencji (modernizm - nowe wartości w obliczu natury)


Tłem wydarzeń jest obraz Petersburga, który wytwarza i wpływa na nastrój ludzi
żyjących w nim. Dba autor o szczegóły. Ukazane_dwie_części_miasta:


1. Biedna - mieszkają rzemieślnicy, studenci. Ulice są brudne i cuchnące.
Domy zaniedbane, ludzie nędznie ubrani. Ludzie smutni, często popadają w
alkoholizm. Brak perspektyw, klimat zniszczonego miasta, zniszczonych
ludzi, nie mogą się wyrwać z upodlenia.

2. Bogata jest pełna zieleni i piękna. Miasto zadbane, a ludzie schludni i
szczęśliwi.



Raskolnikow

Urodził się w biednej rodzinie szlacheckiej. Studiował prawo, ale zmuszony jest
je porzucić bo ma problemy finansowe. Jest nadzieją rodziny. Niezrównoważony
psychicznie, wyobcowany, nie ma przyjaciół. Czuje się kimś lepszym.
Hipochondryk. Jest ateistą mimo, że wychowano go religijnie. Nie wierzy w Boga
bo nie ma sprawiedliwości. Wrażliwy na niedolę innych. Osobowość skomplikowana.
Ma o sobie wielkie mniemanie, ale jest wrażliwy - paradoks.

Wizja społeczeństwa

Społeczeństwo dzieli się na ludzi zwykłych i niezwykłych. Ci ostatni mają prawo
zbrodni, zmian prawa gdyż mają predyspozycje. Ludzie normalni muszą
podporządkować. Niezwykli mogą przekraczać prawo bo sami je ustanowii, mogą
popełniać zbrodnię, poświęcać jednostkę dla ludzi. Naruszają stare prawa.
Tworzą nowy świat, więc mogą sobie na to pozwolić. Cel uświęca środki. Oni mogą
być mniej lub bardziej wybitni. Im "lepsi" tym większe mają prawa.

Poglądy te zbiegły się z wypowiedzią na temat Alony Iwanowny. Ograbia ona
najuboższych. Jest skąpa, okrutna dla siostry. "wesz". Jej zabicie to pożytek
dla biednych. Rodia czuł się człowiekiem niezwykłym dlatego ją zabił. Za jej
bogactwo chce pomagać biednym. Intencje szlachetne i altruistyczne. Chce
udowodnić, że jest nieprzeciętny. Porównuje się do Napoleona. Pragnie dowieść
swego charakteru. Dla postępu ludzkości może zabijać. Oni decydują o losie
innych ludzi - władcy przyszłości. Zwykli ludzie są materiałem społeczeństwa.


Powieść o psychice zbrodniarza i o złożonych motywach zbrodni

Motywy zbrodni

1. udowodnienie sobie przynależności do rasy panów
2. chce nieść dobro dla społeczeństwa. Za pieniądze lichwiarki chce uratować
tysiące ludzi. Śmierć gnębicielki lichwiarki
3. Sprawdzić chciał własną moc, odporność na gnębienie sumienia, wyższość
ponad przeciętność. Udowodnienie swej nieprzeciętności.
4. Próba własnych sił
5. Pomoc rodzinie. Dunia nie musiałaby wychodzić za mąż dla pieniędzy
6. Niesprawiedliwość. Był młody, a nie miał środków rozwoju. Starucha
marnował tylko pieniądze.


Chciał być wyrachowany i zimny, dbać o szczegóły. Nie wytrzymał emocjonalnie
tuż przed mordem. Zabił obie kobiety w szale i zdecydowaniu. Nie wszystko
odbyło się tak jak planował. Komplikacje przy ucieczce. Śmierć Lizawiety
tłumaczył jako przypadkową i konieczną (musiał móc uciec).

Cel mordu niespełniony

1. nie wykorzystał pieniędzy
2. słabe sumienie, emocje, zaburzenie równowagi psychicznej
3. nie był istotą wyższą (myślał i rozpamiętywał).


Rola Soni

* wskazywała mu drogę na zadośćuczynienie i pokutę przyznania, które uspokoi
jego napięcie.
* dodawała mu otuchy, rozumiała go, nie czuł się samotny
* wiara i uczucie, szansa przetrwania na Syberii


Uosobienie dobra. Jej zawód to forma ofiary. Kocha ludzi, uważa, że każdy jest
potrzebny i nikogo nie należy wywyższać. Uświadomiła niedorzeczność idei
Raskolnikowa. Wiedząc, że jest niezbędna dla Rodii idzie z nim na zesłanie.
Udowodniła mu, że nie ma altruizmu gdy w grę wchodzi cierpienie innych. Jej
wpływ skruszył opór Rodii. Pojechała za nim bo kierował nią miłość, dobro i
szlachetność. Odpowiedzialna za nawrócenie grzesznika.

Syberia

Zachodzi w nim przemiana wewnętrzna. Zaczyna czuć potrzebę człowieka (Sonię).
Czeka go całe życie, które spędzić chce z Sonią. Stał się bardziej pokorny
wobec ludzi i boga - miał cel życia. Zło może zostać zniszczone przez dobro i
szlachetność, a nie przez przemoc.

Początkowo Raskolnikow uważał, że wolność to prawo do czynienia wszystkiego. Po
pewnym czasie zrozumiał, że nie ma wolności całkowitej bo trzeba brać pod uwagę
ograniczenia moralne. Rodia powrócił do Boga. Zalety Soni przypisywał religii w
którą ona bezgranicznie wierzyła. Jego pierwotna ideologia doprowadziła go do
cierpienia, a on chciał być szczęśliwy. Widział jej wewnętrzną radość i też
taki chciał być. Metamorfoza człowieka pogodzonego z naturą.

Jest to kryminał nietypowy bo ukazana jest psychika zbrodniarza i analiza
zbrodni. Zbrodnia to pretekst do analizy postaw ludzkich wobec zła. Powieść
psychologiczna. Proces myślowy i analiza postępowania.


Powieść polifoniczna jest prawie bez narratora. Charakterystyka poprzez
dialogi.


Wnętrze bohatera prezentowane jest przez wprowadzenie lustrzanych postaci
realizujących działanie.

Swidrygajłow

Sprytny, przebiegły, zdemoralizowany, znudzony życiem. Nagina prawo.
Wyrachowany, rozpustny, lubieżny. Dąży do celu.

Łużyn

Egocentryk, poczucie wyższości, skąpy i wiecznie niedowartościowany. Lubił gdy
ktoś był mu oddany, pokorny i posłuszny. Władczym, niegodziwiec, wyrachowany.
Lubił manipulować innymi, rządny fortuny.

W momęcie podjęcia decyzji o morderstwie i wizyta u lichwiarki

Walka z wahaniem i jednoczesna pewność postanowienia. Lęk obawa ciała i emocji.
Zabił w napadzie szału. Ogarnęła go panika wraz z roztargnieniem. Widok trupa
napawa go grozą. Przestaje myśleć logicznie. Narastał w nim strach, że ktoś go
nakryje. Emocje stworzyły urojenia. Zwraca uwagę na szczegóły w przebłysku
świadomości. Obrzydzony czynem. Czuje roztargnienie po drugim morderstwie.

Anatomia zbrodni i psychika zbrodniarza

Anatomia zbrodni ukazana jest przez szczegółowy opis mordu i psychiki mordercy.
Wewnętrzny spór i reakcje po kilku dniach od morderstwa. Życie z piętnem
zbrodni. Odcięcie od świata i rozpamiętywanie. Pragnie bez skutku zapomnieć.
Zachowuje się jak opętany. Działa w zamroczeniu, a kierują nim emocje. Chce
ukryć dowody, zmazać ślady mordu. Strach przed zdemaskowaniem. U innych w
słowach i czynach szuka aluzji. Podejrzliwy, zamknął się w sobie. Osaczony.
Posępny i ponury. Wolał być sam. Żył w ciągłe w niepewności, histerii,
skrajności emocji. Świadomy tej sytuacji. Samotny.

Porfiry i Rodia

Porfiry wprowadza Rodię w obłęd. Prowadzą ciągłą walkę intelektualną. Rodia
zdominowany jest przez emocje i nie mógł racjonalnie rozpatrywać dyskusji.
Porfidia był doświadczonym detektywem i znał reakcje mordercy na aluzję. Rodia
gubił się we własnych słowach i tracił orientację. Był atakowany i musiał się
bronić. Doprowadziło to do przyznania się do winy. Nie wytrzymałby dłużej.
Zachował reszty dumy, nie wyrzeka się swej wyższości. Chce zakończyć ten
rozdział życia. Po przyznaniu się do winy emocje odeszły. Opowiada o wszystkim
ze szczegółami. Pozbywa się wiedzy o mordzie. Pozostaje pusty. Równowaga
psychiczna powraca.

Kara

Nietypowa skrucha. Nie potępia czynu, ale ma świadomość, że nie był do tego
zdolny. Potem dopiero pod wpływem Soni jego pragnienie pokuty i kary powraca.
Mówi o rzeczach w sądzie, które może zataić i nieobwiniać siebie. Mówi dokładną
prawdę. Dzięki temu rehabilituje się we własnych oczach. Powraca spokój
sumienia. Powieść ta jest analizą istoty kary.

"Lord Jim" - Joseph Conrad (Korzeniowski)

Korzeniowski młodo się usamodzielnił. W wieku 38 lat zadebiutował jako literat.
W literaturze istnieje jako Józef Conrad. W świecie powieści jego siłą napędową
jest zbiór wydarzeń. Śledzenie wewnętrznych filozofii człowieka, poznanie
prawdy o nim. Trudne w odbiorze.

Tresć

Syn proboszcza. Jeden z pięciu synów. Nauczył się sumienności i rzetelności.
Czytał literaturę przygodową, był skłonny do marzycielstwa. Pociągało go morze
był ogarnięty żądzą przeżycia przygód. Myśli, że morze czyni z człowieka
silnego i odważnego mężczyznę. Kształcił się w kierunku marynarki. Po
skończeniu szkoły został oficerem i praktykował na statku. Podczas praktyk
wydarzył się wypadek, a on nie mógł brać udziału w akcji ratunkowej. Nie
zdążył. Czuł się zawiedzony, pokrzywdzony, gorszy, stracił okazję na
sprawdzenie się. Został oficerem i zaciągnął się na statek. Po wypadku
przebywał w szpitalu. Został pierwszym oficerem na "Patnie". Stary, zżarty rdzą
parowiec. Załoga to ludzie nieodpowiedzialni i rozpijaczeni. Kapitanem Niemiec.
Był on niemiły. Mechnik był szubrawcem. Byli bez honoru i zasad. Nie dbali o
załogę. Niedbali w zawodzie. Pewnego razu statek wypełnili pielgrzymi (Maleje).
Był statek przeciążony (800 osób). Statek wpadł na coś. Utworzyła się dziura,
przez którą dostała się woda. Podejrzewano, że był to wrak statku. Wszyscy byli
pogrążeni we śnie. Załoga gdy zorientowała się w sytuacji postanowiła ratować
siebie. Wpadli w panikę, a Jim przyglądał się temu. W ostatniej chwili wskoczył
na łódź odpływając z nimi. Myśleli, że statek zatonął. Decyzja Jima była
bezwolna i nieświadoma. Skoczył nie myśląc o tym, był przerażony pod wpływem
emocji. Uległ panice, chwili, impuls, odruch, który zaciążył na jego dalszym
losie. Brak usprawiedliwienia dla ucieczki załogi. Na szczęście nikt nie
utonął, odratowano wszystkich. Wina pozostała. Statek odratowany był dowodem
ich winy - sprzeniewierzenie się kodeksu marynarzy. Jedynie Jim poczuwał się do
odpowiedzialności. Stawia się do sądu, odpowiada na pytania, przyjmuje swój
los. Był honorowy, miał wyrzuty sumienia i zasady. Nie chciał być traktowany
jak pozostała, załoga. Miał świadomość winy. Poddał się, poniżył. Stawił na
sąd. Wyrok - pozbawienie dyplomu oficerskiego. Nie mógł pływać, wykonywać tego
zawodu. Kara niewystarczająca. We własnym sumieniu chce rehabilitacji za nie
moc opanowania własnego strachu. Dalsze losy to rehabilitacja, pozyskanie
zaufania innych ludzi. Tułaczka, wędrówka, zmiana pracy. Wszędzie jest
prześladowany przez złą legendę. Jim chce zapomnieć, ale wszędzie spotyka kogoś
kto przypomina mu o tej tragedii. Czuje się szykowany i pogardzany. Ucieka od
przeszłości. Nie widzi zrozumienia u nikogo. Ucieka od wspomnień. Próby swe
zaczyna ciągle od nowa. Zdobywa zaufanie jako nieznany człowiek, nie chce by go
osądzano przez pryzmat wydarzeń na "Patnie". Chce pokazać się takim jakim jest.
Nie chce by cień z przeszłości przykrywał teraźniejszość. Szuka odkupienia win.
Surowa ocena samego siebie. Marlow umożliwia wyjazd Jimowi do Patusanu. Wyspa
dziewicza nie znana ludziom. Tam może się odnaleźć na nowo. Widzi dla siebie
szansę. Zdobywa zaufanie, formuje społeczne rządy. Niszczy wyzysk. Stworzył
państwo gdzie rządził sprawiedliwie, zdobył poważanie i szacunek podwładnych.
Ludzie żyli szczęśliwie. Czuł się on tam znakomicie. Czuł się kochany i
potrzebny. Od niego zależało życie ludzi. Pomagał i opiekował się imi. Uważano
go za mędrca, radzono się go. Bez Jima tubylcy stawali się bezradni. Darzono go
zaufaniem i szacunkiem. Miał autorytet. Bezgranicznie mu wierzono. Brawn to
przywódca korsarzy. Chciał ograbić Patusan. Jim nie pozwolił na atak.
Zawierzono jego doświadczeniu. Brawn wykorzystał sytuację i ich zaatakował.
Zabił Daina Warisa, przyjaciela Jima. Brawn wykorzystał zaufanie i
dobroduszność Jima. Chciał on puścić pirata bo ten poznał prawdę. Dobre
intencje Jima nie udały się. Po śmierci przyjaciela, Jim wyrusza do Daromina,
który go zabija. Wiedział Jim o takiej możliwości bo Daromin bardzo kochał
syna. Czuł się on odpowiedzialny, przytłaczała go ponownie wina. Kolejna
porażka. Sam wymierzył sobie karę. Decyzję tę podjął bo sumienie zawsze mu
towarzyszyło. Nie uciekłby od wspomnień. Człowiek honoru, chciał udowodnić, że
nie boi się odpowiedzialności. Ostatni akt odwagi. Nie pomyślał o ludziach,
którzy go kochali (patusańczycy). Klejnot został sam, bezbronna postać
tragiczna. Niezależnie od wyroku cierpiałby. Zmarnował nadzieje. Marlowa.
Obawiał się wyrzutów i zmagań moralnych. Nie był na tyle silny by rozpoczynać
na nowo swoje życie. Sytuacja bez wyjścia. Powieść ta skłania do refleksji nad
własną moralnością. Trudem wyboru. Zło i odkupienie win. Kompozycja luźna.
Powieść Jima jest pretekstem do wyborów moralnych. Subiektywizm wniosków. Wiele
narratorów, osobiste refleksje, różne spojrzenia. Dociekliwość i dokładność.
Chęć dotarcia do prawdy. Zaburzenie chronologii (dygresje, epizody).


"Moralność pani Dulskiej" - Gabriela Zapolska

Gabriela Zapolska w swojej twórczości ukazywała portrety psychologiczne kobiet.
Dostrzegała wszelkie wartości. Utwory jej to wierny dokument epoki. Portrety te
poddawane były wnikliwej analizie sfery duchowej.

Aniela Dulska

W pierwszym wrażeniu uważana jest za brudną, niesympatyczną kobietę. Wciąż
krzyczy lub mówi podniesionym głosem. Obraz antysympatyczny. W jednej chwili
może zrobić wiele czynności. Dla gości przebiera się. Żądna władzy nad swoją
rodziną. Skąpa, nic ją nie obchodzi. Zawsze ma być tak jak ona chce. Uznaje
tylko swoje zasady. Nie zwraca uwagi na zdanie innych. Dostosowuje się do
sytuacji. Powierzchowna i egoistka. Obłudna, zakłamana, konieczność pozorów.
Żyje w czterech ścianach, oszczędza. Nie chodzi do teatru, nikogo nie zaprasza,
kontroluje finanse domowe, podwyższa czynsz domowy, trzyma magiel w sieni.
Skąpa do ohydności, obłudna postawa, brudy pierze pod własnym dachem. W
służących nie widzi ludzi. Interesują ją tylko pieniądze, oszczędza więc na
wszystkim i wszystkich.

Kołtuństwo / Dulszczyzna

Jest to życie w obłudzie, fałszu i ograniczeniu. Jest to sposób bycia Anieli
Dulskiej. Zakłamanie i niechęć do szczerości. Taką postawę zaczęto nazywać
Dulszczyzną. Skrywanie prawdziwych myśli, odczuć, przekonań pod pozorami.
Skąpstwo. Moralność pozorów bo dostosowuje zasady do ogółu/ Pozorna moralność -
Dulska udaje wielką damę, a w domu jest inna. Moralność na pokaz, stwarza ona
pozory, przedstawia siebie jako osobę estetyczną. Kryteria jej postępowania są
cyniczne i wyrachowane.

Felicjan Dulski

Jest podporządkowany swojej żonie. Nie zgadza się z nią, ale jest obojętny.
Ignoruje ją, ucieka w milczenie. Zwątpił w możliwości odmiany żony. "A niech
was wszyscy diabli !!!"

Zbyszek

Ma inną postawę. Jest zbuntowany, zabawia się, celowo szokuje i jest zaczepny,
wulgarny i prowokujący. Aniela zaplanowała jego życie. Juliasiewiczowa chciała
pokazać mu prawdę, że będzie się on musiał troszczyć i kłopotać. Ukazała mu
prawdziwe życie, widmo odpowiedzialności, nędzę. Jest kołtunem i jest tego
świadom. Jest słaby, ale chce walczyć ze swoim kołtuństwem. Krytykuje matkę.

Mela

Też się nie zgadza. Też się poddaje by żyć przyjemnie. Nie buntuje się. Postać
tragiczna bo jest naiwna i dobra i nie orientuje się w jakiej atmosferze
moralnej żyje.

Hesia

Podobna do matki. Pogardza Hanką, bije ją i się z niej wyśmiewa. Ma już
wypaczony charakter. Nikim się nie interesuje. Lubi tylko tańce, stroje i
studentów.

Dulscy mieli być typową rodziną filistrów. Zapolska stworzyła i komedie i
tragedie. Sztuka naturalistyczna. "Menażeria ludzka". Odsłania ona temat
drażliwy, postawa obiektywna, fotograficzna dbałość obyczajowa.


Dramat naturalistyczny

Są tu bohaterowie z niższych sfer (Hanka, Kucharka), szczegułowe didaskalia.
Poruszyła tematy wstydliwe. Życie ich jest motywowane biologicznie (dulszczyzna
dziedziczna). Tylko silni mogą przetrwać, a słabi przegrają.

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0043 sekund.