Fraszki i pieśni Jana Kochanowskiego wyrazem światopoglądu człowieka renesansu

Dodał: Piotr
Data dodania: 11 lipca 2005
Średnia ocen: 3,8
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat
Jan Kochanowski był najwybitniejszym polskim i słowiańskim poetą aż do czasów Mickiewicza i Słowackiego. Jego utwory, a w szczególności fraszki, możemy nazwać z pewnością dziełami wybitnymi, obrazującymi szczegółowo i obiektywnie poglądy typowego człowieka renesansu, wszechstronnie wykształconego i posiadającego olbrzymie poczucie humoru. Taką postacią był niewątpliwie sam autor. Pieśni natomiast przedstawiają wyłącznie poglądy samego poety, jego refleksje i porady dotyczące życia, szczęścia oraz ogólnie rzecz biorąc wszystkiego, co jest związane z człowiekiem. Nic w tym dziwnego, gdyż dominującym nurtem filozoficznym epoki Odrodzenia był humanizm, głoszący, iż „nic co ludzkie nie jest" nam obce, a przecież szczęście, życie, śmierć, radość, miłość czy nienawiść to właśnie my. Czy możliwe jest życie bez miłości i nienawiści? Nie, te uczucia przeplatają się nawzajem tak, że jedno pociąga za sobą drugie, a zadaniem poety epoki renesansu nie było rozważanie wielkich ideałów, szczytnych celów, czym jest szczęście a czym jest nienawiść, tylko po prostu pochwała i krytyka ludzkich występków będąca poradą i ewentualnie przestrogą dla odbiorców jego poezji.

Na podstawie informacji zawartych w znakomitej i wyjątkowo obrazowej twórczości Jana Kochanowskiego możemy stworzyć sobie wyimaginowaną postać ideału renesansowego człowieka, która upodobni się, nie przez przypadek, właśnie do niego, ponieważ wydaje się nam być on typowym przykładem człowieka żyjącego w ówczesnych czasach. Myślimy tak dlatego, że bardzo często Jan z Czarnolasu utożsamia się z podmiotem lirycznym w swych utworach i czasami nawiązuje się między nim a odbiorcą pewien dialog, a właściwe monolog podmiotu lirycznego, zwracającego się bezpośrednio do czytelnika. Przykładem może być w tym wypadku Pieśń XIX, gdzie podmiot zwraca się do nas z apelem, abyśmy starali się pozostawić po sobie sławę i dobre imię, przypomina nam, iż Stwórca dał nam rozum i tym odróżnił nas od bezmyślnych zwierząt.

Człowiek renesansu jest przede wszystkim człowiekiem wierzącym. Jest to o tyle oczywiste, że w prawie każdym utworze Kochanowskiego występuje nawiązanie do Boga, gdzie jest on najczęściej przedstawiany panteistyczne, tzn. bezosobowo - możemy odkryć go wszędzie, a przede wszystkim w przyrodzie. Człowiek Odrodzenia, mimo że wierzy w jednego Boga, uosabia sobie wiele pojęć i zjawisk w postaci bogów i bogiń zaczerpniętych z mitologii. Przykładem mogą być tutaj obie Pieśni IX, gdzie występuje przekorna i często bardzo złośliwa Fortuna.

Jeżeli chodzi o systemy filozoficzne wyznawane przez ówczesnych, to u Kochanowskiego dominuje epikureizm. Poeta nawiązuje często do słynnego hasła starożytnych wyznawców tej doktryny – „Carpe diem" (chwytaj dzień, korzystaj z każdej chwili). Doskonałymi przykładami mogą być w tym przypadku fraszka „Do gór i lasów" oraz Pieśń IX („Chcemy sobie być radzi?..."). Autor zaleca nam korzystanie z uciech doczesnego życia, zabaw, biesiad i innych rozrywek, gdyż zdaje sobie sprawę, że wszystko przemija. Po dobrym następuje zło i na odwrót (motyw zmienności Fortuny). Apeluje jednak do nas o umiar we wszystkim, gdyż „miło szaleć", „kiedy czas ku temu", a nadmiar uciech i radości psuje człowieka i nie prowadzi do niczego dobrego. Nie radzi nam jednak zastanawiać się nad przyszłością, gdyż i tak nie zdołamy jej zmienić. Uważa, że wszystko jest z góry ustalone, że życie jest jakby scenariuszem, który został napisany już bardzo dawno temu i człowiek nie jest w stanie go zmienić. „Sam Bóg wie przyszłe rzeczy, a śmieje się z nieba, / Kiedy się człowiek troszczy więcej, niźli potrzeba". W takim cytacie dostrzegamy wyjątkowo wyraźne podobieństwo żywota ludzkiego do przedstawienia scenicznego, na przykład w teatrze. Bóg występuje w tym wypadku jak obserwator, natomiast aktorami jesteśmy my, ludzie. Występuje tu motyw człowieka, będącego bożym igrzyskiem.

Filozofię epikurejską możemy jednak stosować tylko i wyłącznie wtedy, gdy dopisuje nam szczęście i nie zaznajemy cierpienia. Co jednak zrobić, gdy Fortuna się od nas odwróci? Według Kochanowskiego receptą na niepowodzenia i kaprysy jest przejściowe przyjęcie postawy stoickiej. Nieszczęścia i przykrości najlepiej znosić pokornie i mężnie, natomiast do szczęścia należy podchodzić ostrożnie, gdyż w każdej chwili może się ono od nas odwrócić. Taka postawa pozwoli nam uniknąć ogromnych rozczarowań.

Prawdziwy człowiek Renesansu ceni sobie ponad własne dobro i szczęście ojczyznę. Według Kochanowskiego patriotyzm jest jedną z najważniejszych cnót, jakie człowiek może posiadać i to nie tylko w postaci mężnej walki w bitwach i potyczkach wojennych. Autor daje nam w tym wypadku radę, że każdy powinien się przysłużyć ojczyźnie w miarę swoich możliwości: ten, kto posiada „dar wymowy", powinien wspierać polską kulturę i patriotyczną postawą zachęcać naród do walki w obronie Polski, natomiast ten, kto jest doskonałym i mężnym żołnierzem powinien stanąć na polu walki.

Życie ludzkie jest krótkie, lecz pełne przyjemności i rozkoszy. Ówcześni ludzie ponad wszystko kochali i uwielbiali przyrodę, przede wszystkim w aspekcie jej doskonałości i piękna. Czy potrafimy wyobrazić sobie większą harmonię od takiej, jak panuje pomiędzy florą a fauną? Na to pytanie doskonałą odpowiedzią są fraszki, w których bardzo wyraźnie autor położył nacisk na opis piękna natury, na przykład fraszka „Do gór i lasów", „Na lipę" i wiele, wiele innych. Człowiek epoki Odrodzenia darzył olbrzymim szacunkiem wszystkie części biocenozy. Rozumiał, że właśnie dzięki przyrodzie on funkcjonuje i bez niej życie ludzkie nie byłoby możliwe, a przynajmniej pozbawione byłoby sensu.

Jako najlepsze i dające najwięcej satysfakcji zajęcie Kochanowski uważa pracę na roli, posługując się przykładem swej posiadłości w Czarnolesie. Czy może być coś wspanialszego od ciszy i spokoju panującego na prowincji? Czy można wyobrazić sobie lepszy posiłek, niż ten, przygotowany z owoców własnej pracy? Świadomość aktywnego współżycia z przyrodą jest według niego największą przyjemnością, jakiej może doświadczyć prosty człowiek. Kochanowski ma nadzieję i modli się do Boga o to, aby wynagrodził mu jego uczciwą pracę pomyślną pogodą, która zagwarantuje mu wysokie plony. Przedkłada czyste sumienie i długowieczność ponad wszelkie dobre materialne. Nie krytykuje tych, którzy „pałace marmorowe mają / I szczerym złotogłowiem ściany obijają", ale daje nam do zrozumienia, iż pieniądze są dobrem doczesnym, a cnota – wiecznym.

W twórczości Jana Kochanowskiego przede wszystkim zaimponowała mi to, iż swoje poglądy prezentował nie krytykując bezpośrednio osób, które czyniły źle. Potrafił tak skierować swoje rozważania, aby napominały uczynki, a nie ludzi. Kochanowski perfekcyjnie trzymał się reguł, jaki narzucił sam sobie we fraszce „Do fraszek", gdzie zwracał się do nich następującymi słowami: „Fraszki moje (...), / Nie chcę, żebyście, kogo źle wspominać miały. / Lecz jeśli wam nie g’myśli cudze obyczaje, / Niech karta występom, nie personom łaje!"

„Fraszki" i „Pieśni" Jana Kochanowskiego są wyjątkowo obrazowym i dokładnym opisem obyczajów renesansowych ludności prostej i wykształconej. Napisane przystępnym językiem „błahostki" potrafią doskonale przemawiać nawet do człowieka żyjącego w dwudziestym pierwszym wieku, mimo iż jest on coraz bardziej obojętny wobec piękna języka literackiego. Wiele porad zawartych we fraszkach i pieśniach sprawdza się nawet w czasach współczesnych, a krytyka na przykład pijaństwa jest potrzebna nie mniej niż dawniej. Myślę, że Jan Kochanowski był postacią wyjątkową i nie było nigdy jeszcze drugiego tak wspaniałego człowieka, który umiałby mocno skrytykować kogoś, jednocześnie nie uniżając jego godności.
Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Julka 04 kwietnia 2008, z IP: 83.3.187.242     Zgłoś komentarz do skasowania
ladnie napisane uwielbiam fraszki J.kochanowskiego
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0035 sekund.