Literatura polityczna xvi stulecia

Dodał: ~gość
Data dodania: 26 lutego 2001
Średnia ocen: 3,6
Oceń: (dno)  0     1     2     3     4     5     6  (super)

» Skomentuj prace
» Zgłoś naruszenie regulaminu / plagiat


OBRAZ ZANIEDBAŃ SPRAW PUBLICZNYCH I WIZJA NAPRAWY

"O POPRAWIE RZECZYPOSPOLITEJ" ANDRZEJ FRYCZ-MODRZEWSKI (DIAGNOZA)

Dzieło to nawiązuje do myśli Arystotelesa i Cycerona i związane jest z ówczesną
myślą społeczno-polityczną zapoczątkowaną przez Erazma z Rotterdamu. Traktat
ten wynika z obserwacji sytuacji w Polsce, stosunków politycznych, społecznych,
ekonomicznych i religijnych w niej panujących. Jest to pięcioksięgowy traktat
polityczny. Moraczewski uważał, że są trzy wyznaczniki prawidłowego państwa:

* uczciwe zwyczaje
* srogie, ale sprawiedliwe sądownictwo
* biegłość w sztuce wojennej


* KSIĘGA I [o obyczajach]



Jest to traktat o uczciwości i rozumie, który ma wspomagać działanie każdego
człowieka. Mówi też o sprawiedliwości; wszyscy są równi. Za najwyższą cnotę
uznaje on rozum (humanista). Zlikwidowanie żebractwa przez przytułki. Żąda
opieki nad starcami i kalekami. Postuluje o ograniczenie wywozu zagranicę
zboża, aby nie było głodu w kraju. Pragnie wprowadzenia urzędu czuwającego nad
jakością i ceną towarów. Należy kultywować tradycje i obyczaje każdego narodu.

* KSIĘGA III


Potępia on wojnę i uważa, że walczyć można tylko w obronie. Krytykuje
wydarzenia wojenne (śmierć, cierpienie). Spory należy rozstrzygać pokojowo -
dyplomatycznie. Wojny są wywołane przez władców, którzy chcą dać ujście zapędom
przywódczym. Wojna sprawiedliwa w obronie honoru, granic i statusu narodu, a
nie wojna zaborcza. Jest ona przyczyną kalectwa fizycznego i psychicznego. To
prości ludzie cierpią, a nie władcy, którzy je wywołują.

* KSIĘGA IV


Nawołanie do reformy kościoła. Duchowieństwo zasługuje na krytykę. Powinno
propagować wartości duchowe i moralne, a nie zabiegać o doczesność,
jednocześnie pragnąc władzy.

* KSIĘGA V


Krytyka ludzi nie pragnących wykształcenia i źle traktujących nauczycieli.
Pieniądze zamiast wydawać na zabawy i stroje należy wydać na naukę. Korzyści
płyną też dla państwa i religii. Nauczycielami nie powinni być księża lecz
ludzie świeccy. Uczący w duchu wiary. Łączenie moralności i wykształcenia
intelektualnego.

"PIEŚŃ O SPUSTOSZENIU PODOLA" JAN KOCHANOWSKI

Jest to V pieśń. Ma ona charakter patriotyczny. Po ucieczce Henryka Walezego
Podole łupią Tatarzy. Nazywa ich zbójcami. Jednocześnie zachęca Polaków do
walki. Boleje nad porwaniami. Jest oburzony zachowaniem się Polaków. Poddali
się oni niemal bez walki. Zwyciężyli ich innowiercy, koczownicy, nie godni
Polaków. Wstydzi się za nich, że doprowadzili do takiej hańby. Jest oburzony
obojętnością szlachty, brakiem zainteresowania, apatii, bezwolnością Polaków
wobec psów tureckich. Proponuje im walkę, by płacili na wojsko, na broń, by
walczyli. Uważa, że należy opodatkować szlachtę i zorganizować stałą doborową
armię. Kochanowski chce by walczył cały naród. Żąda patriotyzmu. O jego
oburzeniu świadczy ironiczne zakończenie iż Polak jest głupi przed i po
szkodzie. Mimo szkody nie starają się oni naprawić błędu. Nie uczą się na nich.
Nie dbają o ojczyznę, a o prywatę. Nie wyciągają z tragedii wniosków. Nie
umieją ustrzec się przed podobną sytuacją w przyszłości.

"ODPRAWA POSŁÓW GRECKICH"

Akcja tej tragedii rozgrywa się w starożytnej Troi lecz problem jest aktualny w
czasach Kochanowskiego. Dylemat bohaterów dramatu: czy oddać Helenę posłom i
uchronić ojczyznę od wojny czy pozostawić ją w Troi według życzenia królewicza,
a ojczyznę narazić na wojnę. Staje się to uniwersalnym problemem przedstawiania
interesów prywatnych ponad sprawy kraju. Antenor (patriota, Iketaon (poseł
przekupny). Troja to alegoria Polski, świadczy o tym podobny w Troi
Kochanowskiego ustrój jak w szesnastowiecznej Rzeczypospolitej , podobieństwo
Rady Królewskiej do Sejmu i analogia w obradach tych ciał. Pouczenie polskich
rządzących. Władcy otrzymali władzę od Boga , a to pociąga za sobą
odpowiedzialność. Mają dbać o swoich poddanych. Poddani zaś muszą umacniać
państwo umysłem, szlachetnością i mądrością. Trwałość i potęga państwa zależy
od poszanowania prawa i przez rządzących jak i poddanych.

"NA SOKOLSKIE MOGIŁY"

Jest to krótki utwór o patriotycznym wyrazie. Przesłanie jego jest następujące:
Nie ma nic ponad ojczyznę, człowiek powinien nawet z radością umierać za nią.

"KAZANIA SEJMOWE" PIOTR SKARGA

Polska w XVI wieku nie miała potężnej armii i systemu prawnego ani mocnego
skarbu. Wśród szlachty szerzyła się anarchia. Nie którzy chcieli uzdrowić tę
sytuację po przez odwołanie się do sumienia i przekonań szlachty. Piotr Skarga
był doradcą króla i kaznodzieją królewskim. Chciał on poprawić sytuację poprzez
jedność wiary. Chciał wzmocnić władzę centralną. Według niego Polska cierpiała
na pewne choroby:

* nieżyczliwość i chciwość - brak patriotyzmu
* niezgody sąsiedzkie
* naruszenie jedności katolickiej
* osłabienie władzy i dostojności królewskiej
* niesprawiedliwe prawa
* grzechy i jawne złości


W KAZANIU II porównuje on kraj do matki i tonącego okrętu. Na tym okręcie
wszyscy dbają tylko o siebie, tak jak w Polsce. Poprzez brak współpracy gubią
się, a należy uratować "okręt" czyli Polskę by uratować siebie. Ten kraj
(matka) jest chora, a mimo to oddała wszystko dzieciom, a one są niewdzięczne.
Matkę trzeba szanować bo ona nas chroni. Miłość do ojczyzny powinna być
szczera, prosto z serca, bezinteresowna. Ojczyzna też dała swym dzieciom
wszystko bezinteresownie.


Skarga zaleca podnieść rangę Senatu oraz umocnić centralną władzę. Szlachtę zaś
poddać krytyce. Kazanie VIII pokazuje tą anarchię, bałagan, niesprawiedliwość w
kraju w którym szlachta może grabić, łupić i mordować. W "Kazaniach" zawarty
został patriotyzm wraz z szacunkiem dla ojczyzny. Chęć pokierowania narodem i
wskazania mu właściwej drogi.

PREZENTACJA FEUDALNYCH STOSUNKÓW NA WSI

"KRÓTKA ROZPRAWA MIĘDZY TRZEMA OSOBAMI" MIKOŁAJ REJ

Utwór ten to rozmowa przedstawicieli trzech stanów przebywających na wsi: jej
właściciela, proboszcza i wójta. Pan gromi Plebana za nadużycia duchowieństwa,
jego chciwość i rozpustę. Zauważa, że księża nie wykonują swoich obowiązków,
nadużywają alkoholu, nakładają opłaty. Pleban wytyka Panu złe funkcjonowanie
instytucji szlacheckich, zwłaszcza sądownictwa oraz przekupywanie posłów na
sejm, brak troski o sprawy ojczyzny. Wójt zaś czuje się "straszno" w tej
rozmowie dochodzi do wniosku, że duchowieństwo i szlachta porozumieją się, "a
nam prostym zawsze nędza", chłop bowiem ponosi największe ciężary na rzecz
państwa, płaci podatki i narażony jest na rabunki żołnierskie, a nie posiada
prawa obywatelskich.


Utwór ten to krytyka sądownictwa, systemu obronnego, niedoli chłopów, ciężarów
szlacheckich na rzecz kościoła. Narzekanie na władców, Senat i króla są pełne
aluzji.

* Pleban


Źle odprawia msze, na niej każdy robi co chce, brak wiary, nie zachęca ludzi do
wiary, msze są nieregularne, spiera się z Panem, ale to chłopu jest źle. Jest
tłusty, a powinien być ubogi, dba o pieniądze, pijaństwo, obżarstwo,
próżniactwo, lenistwo, nie wypełnia obowiązków, niesprawiedliwy

* Pan


Wykorzystuje chłopów, prywata przed ojczyznę, zabiega o urzędy, szlachta nie
płaci daniny. Podejmuje nie słuszne i nie przemyślane decyzje. Jest przekupny i
bierze łapówki - zaniedbuje obowiązki na sejmie.

Jest obraz antagonizmów społecznych. Duchowieństwo walczące o władzę i bogactwo
ze szlachtą.

ANDRZEJ FRYCZ-MODRZEWSKI "ŁASKI, ALBO O KARZE ZA MĘŻOBÓJSTWO" ; "O POPRAWIE..."

Modrzewski zastanawia się czy karać za mężobójstwo grzywną czy śmiercią. Za
karą grzywny przemawiają następujące argumenty:

- rodzina zmarłego uzyska finansową rekompensatę

- skoro zginął jeden obywatel to drugi musi żyć by służyć RP i wynagrodzić swój
błąd

- należy mieć na względzie zasługi stanu szlacheckiego

KSIĘGA II

Opisana jest sytuacja gdy plebeusz i szlachcic pobili szlachcica, który zmarł.
Plebeusz stracił głowę, a szlachcic nie zapłacił nic. Autor wyraża się z
niechęcią o niesprawiedliwym prawie, ludzie nie mogą być szlachetni, szczęśliwi
i spokojni. Każdy człowiek powinien być sądzony ze względu na winę. Żąda
równouprawnienia wobec prawa i sądu.

"ŻEŃCY" SZYMON SZYMONOWIC

Obraz pracujących w polu żeńców. W trakcie pracy rozmawiają trzy osoby Oluchna,
Pietrucha, Starosta. Oluchna i Pietrucha narzekają na ciężar pracy i
okrucieństwo Starosty, który nahajką pogania pracujących. Pieśń będąca
oskarżeniem, przekleństwem pod adresem Starosty. Jednak złorzeczy mu gdy ten
jest daleko. Gdy ten nadchodzi to dziewczyna śpiewa pieśń pochlebną, życzliwą
co chroni Pietruchę przed biciem. Przedstawienie konfliktu między Panem i
chłopem, który jest całkowicie zależny, ubezwłasnowolniony, podległy Panu.
Jedyną pociechą chłopów były żarty i pieśni. Życie na wsi przedstawione zostało
bez upiększeń i poetyckiej dowolności. Jest to obraz okrutnych stosunków na
wsi. Ukazują trud pracy w polu, dają obraz zwyczajów. Pokazują charakter
"dyscypliny" i nadzorców. Utwór oskarża niesprawiedliwość ówczesnych stosunków
społecznych i okrucieństwo pilnujących.

Box reklamowy - zainteresowany?
Dodaj ściąge »

Komentarze

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Twój może być pierwszy!
Użytkownik publikuje komentarze i opinie wyłącznie na własną odpowiedzialność. Właściciel Serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez użytkowników na łamach Serwisu.
Czas generowania strony: 0.0075 sekund.